T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/177
Karar No:2023/2892
TEMYİZ EDENLER (DAVALILAR) : 1. … Üniversitesi
VEKİLİ : Av…
2. … Bakanlığı
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Sağlık Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av…
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … Üniversitesi'nce 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca açık ihale usulü ile gerçekleştirilen … ihale kayıt numaralı "139 Kalem Tıbbi Sarf Malzemesi Alım İşi" ihalesi uhdesinde kalan davacının mücbir sebepler dışında ihale dokümanın ve sözleşme düzenlemelerine göre taahhüdünü yerine getirmediğinden bahisle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 25. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi uyarınca 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi’nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı tarafından, ilgili mevzuatta açıkça mücbir sebep hâli olarak gösterilen salgın hastalık sebebiyle uyuşmazlık konusu sözleşme kapsamında yer alan ürünlerin teslim edilmediğinin ileri sürüldüğü, Covid-19 salgın hastalığının ülkemizde ilk olarak, uyuşmazlık konusu ihale kapsamında akdedilen 10/07/2020 tarihli sözleşmeden yaklaşık dört ay önce görüldüğü, sözleşmenin akdedildiği tarih itibarıyla hastalığın bütün etkileriyle toplumsal hayatta hissedildiği, sözleşmenin imzalanmasından sonra ortaya çıkan yeni bir durum olmadığı, anılan salgının sağlık hizmetine etkileri de gözetildiğinde bu hizmet sektöründe kullanılan tedavi ürünleri üzerinde fiyat artışına sebebiyet verebileceğinin sektörde faaliyet gösterenlerce bilinmesi ve öngörülmesi gereken bir durum olduğu, dolayısıyla ilgili mevzuat açısından bu hususların mücbir sebep hâli olarak değerlendirilmesine imkân bulunmadığı;
Öte yandan, davacı tarafından yapılan fesih talebinin idarece kabul edilmediği, bu hususta verilmiş bir yargı kararının da olmadığı, dolayısıyla ayakta olan sözleşme düzenlemeleri uyarınca davacı şirketin yükümlülüklerini yerine getirmesinin zorunlu olduğu, idarece usulüne uygun olarak söz konusu ürünlerin istenilmesine karşın davacının sözleşmeden kaynaklanan borcunu yerine getirmediği, idarece mevzuatta öngörülen şekilde yapılan ihtara rağmen bu durumun devam ettiği, davacının bu eyleminin mevzuatta belirtilen yasak fiiller kapsamında olduğu;
Bu itibarla, mevzuatta öngörülen yasak fiilini gerçekleştiren davacının usulüne uygun şekilde ihtar edilmesine rağmen söz konusu eylemi sürdürdüğü anlaşıldığından ilgili mevzuatta öngörülen usule ve sürelere riayet edilerek davacı hakkında tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; mevzuatta genel salgın hastalık hâlinin, mücbir sebep hâllerinden biri olarak sayıldığı, davacı tarafından mücbir sebep hâlinin varlığı kabul edilerek sözleşmenin bu kapsamda feshi talebiyle … Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davada Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler değerlendirilerek anılan Mahkeme’nin … tarihi ve E:…, K:… sayılı kararıyla mücbir sebep nedeniyle sözleşmenin feshine karar verildiği;
Davacının uhdesinde kalan ihale yönünden, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinin nedeni olarak ileri sürülen COVID-19 salgınının, mücbir sebep olarak kabul edilmesi gerektiği ve bu sebepten dolayı da davacıya atfedilecek ve davacıdan kaynaklı hukukî bir sorumluluğun mevcut olmadığı;
Bu itibarla, yargı kararı uyarınca davacı ile yapılan sözleşmenin mücbir sebep hâlinin varlığı nedeniyle feshine karar verildiğinin görüldüğü, sözleşme düzenlemelerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediğinden bahisle davacı hakkında tesis edilmiş olan dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davada, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı … Üniversitesi tarafından, ihale tarihi de dâhil tüm sürecin pandemi döneminde gerçekleştiği, pandemi sürecinde akdedilen sözleşmede pandeminin mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği, davacının istemine karşın Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın olumsuz görüş verdiği, davacı şirketin proforomalarından tedarik sürecinde aksaklık bulunmadığının anlaşıldığı, piyasa koşullarında fiyat dalgalanmalarının olabileceği, davacının riskten kaçınmaya çalıştığı, davacı nedeniyle tedarik sorunlarının oluştuğu, idare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu, bu kararı kaldıran Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu, davacının basiretli bir tacir gibi davranmasının gerektiği, kamunun zarara uğratıldığı ileri sürülmektedir.
Davalı Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, ihale tarihi de dâhil tüm sürecin pandemi süresince gerçekleştiği, pandemi sürecinde akdedilen sözleşmede pandeminin mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği, davacının istemine karşın Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın olumsuz görüş verdiği, davacı şirketin proforomalarından tedarik sürecinde aksaklık bulunmadığının anlaşıldığı, piyasa koşullarında fiyat dalgalanmalarının olabileceği, davacının riskten kaçınmaya çalıştığı, davacı nedeniyle tedarik sorunlarının oluştuğu, İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu, bu kararı kaldıran Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu, davacının basiretli bir tacir gibi davranmasının gerektiği, Türkiye’de ilk vakanın 12/03/2020 tarihinde görüldüğü, sözleşmenin 10/07/2020 tarihinde akdedildiği, pandeminin mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu, pandemi nedeniyle zor duruma düştüğü, fiyatların öngörülemeyecek şekilde arttığı, pandemi nedeniyle şartların günbegün değiştiği, ifa imkânsızlığının meydana geldiği, 23/06/2021 tarihinde davalı idareye ihalenin iptali için başvurduğu, ihalenin iptali ve sözleşmenin feshi taleplerinin haksız bir şekilde reddedildiği, salgın hastalığın mevzuatta mücbir sebep olarak kabul edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
… Üniversitesi'nce … ihale kayıt numaralı "139 Kalem Tıbbi Sarf Malzemesi Alım İşi" ihalesi 11/03/2020 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Anılan ihalenin davacının uhdesinde kalması üzerine 10/07/2020 tarihinde davacı ile davalı Üniversite arasında sözleşme akdedilmiştir.
Davacı, değişen koşullar nedeniyle sözleşmenin idare tarafından feshedilmesi istemiyle, 16/07/2020 tarihinde Üniversite’ye başvurmuştur. Sözleşme kapsamında, davacının uhdesinde kalan 18. ve 19. kısım yönünden davacının uyuşmazlık konusu malları teslim etmesi için 17/07/2020 tarihli işlem tesis edilmiş ve davacının anılan başvurusu üzerine Üniversite tarafından 23/07/2020 tarih ve 541 sayılı işlemle Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan görüş istenilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, davacının fesih talebinin olumsuz karşılanması yönünde 11/09/2020 tarih ve 549 sayılı görüş bildirilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın görüşü üzerine Üniversite tarafından, uyuşmazlık konusu malları teslim etmesi … tarih ve … sayılı işlemle davacıdan tekrar istenmiştir. İhale konusu malların tesliminin yapılmaması üzerine, 27/10/2020 tarihli işlemle, sözleşme kapsamında cezai işlem uygulanmasına ve malların on gün içinde teslim edilmesi gerektiği ihtarıyla davacıya bildirimde bulunulmuştur. İhtar üzerine de teslimin gerçekleşmemesi üzerine sözleşme feshedilerek, davacının sözleşmeden doğan borcunu yerine getirmediğinden bahisle 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 25. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır: (...) (f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek."; 26. maddesinin 1. fıkrasında, "25'inci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanun'un 2'nci ve 3'üncü maddeleri ile istisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, sözleşmeyi uygulayan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir." kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mevzuattan, ihale uhdesinde kalması üzerine idare ile sözleşme akdeden yüklenicinin, mücbir sebepler dışında sözleşmeden doğan borcunun hiç veya gereği gibi ifa etmemesinin, sözleşme sırasındaki yasak fiil ve davranışlar arasında olduğu, 4735 sayılı Kanun'un 25. maddesinde sayılan yasak fiil ve davranışlarda bulunduğu tespit edilen yüklenicilerin ilgili Bakanlığın kararıyla bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verileceği anlaşılmaktadır.
Davacının 11/03/2020 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye teklif sunduğu ve uhdesinde kalan kısım için idare ile 10/07/2020 tarihinde sözleşme akdettiği, idare tarafından, ihalenin 18. ve 19. kısımlarında olan mallar bakımından birden fazla defa siparişte bulunulduğu, davacı tarafından sözleşmenin tasfiyesi için yapılan başvurunun reddedildiği, daha sonra siparişin tekrarlanması üzerine davacı tarafından malların teslim edilmediğinden bahisle anılan kısım yönünden sözleşmenin feshine ve davacının 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği görülmektedir.
Her ne kadar temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında, davacının … Üniversitesi'ne karşı açmış olduğu davada alınan bilirkişi raporu ve …. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı göz önüne alınarak davacının ileri sürdüğü sebeplerin mücbir sebep olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de, belirtilen davaya konu sözleşmenin uyuşmazlık konusu ihaleden başka bir ihale kapsamında yapıldığı, her ihalenin kendine özel şartları bulunduğu, anılan davada, uyuşmazlık konusu ihaleden farklı olarak sözleşmeden doğan borç yerine getirildikten sonra pandemi sürecinde %20 oranında iş artışı uygulanmasının tartışıldığı, bilirkişinin değerlendirmelerini iş artışı bakımından yaptığı ve …. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından bu yönüyle karar verildiği göz önüne alındığında, anılan bilirkişi raporunun işbu uyuşmazlık bakımından hükme esas alınamayacağı sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan, sözleşmenin feshinde davacının kusurlu olduğu ve bu nedenle idarenin zarar uğradığı iddiasıyla idare tarafından, …. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:… esasına kayıtlı davanın açıldığı, anılan davada davacının davalı/karşı davacı sıfatına sahip olduğu, anılan Mahkeme tarafından yaptırılan bilirkişi incelemesi üzerine 01/10/2022 tarihinde bilirkişi raporunun sunulduğu, ancak rapora yapılan itirazlar sonucunda ek bilirkişi raporu alınmasına karar verildiği ve hâlihazırda bu raporun beklenildiği göz önüne alındığında, mahkeme kararlarına saygı ve hukuk devleti ilkeleri uyarınca derdest olan bu davanın sonucu da dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü, kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü, kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 06/06/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.