T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1830
Karar No:2023/3449
TEMYİZ EDENLER:
1- (DAVACI) … Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
2- (DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kurumlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Etüt ve Projeler Dairesi Başkanlığı’nca düzenlenen “Şanlıurfa Sarayönü (Kızılay) Meydanı ve Kentsel Tasarım Fikir Yarışması”na ait Şartname’nin “Yarışma Jüri Üyeleri ve Raportörler” başlıklı 9. maddesinin, “Yarışmacılardan İstenilenler” başlıklı 11. maddesinin “E. Kimlik Zarfı” bölümünün (a) ve (d) bentlerinin ve Şartname ekinde yer alan “Yarışma Şartları Kabul Belgesi”nin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; Yarışma Şartnamesi'nin "Yarışma Jüri Üyeleri ve Raportörler" başlıklı 9. maddesi yönünden:
Şartname'nin 4. maddesinde, yarışmanın amacının da şehrin somut ve somut olmayan tüm değerlerini korumak, yaşatmak ve dünyaya miras bırakmak olarak belirtilen vizyona uygun olarak alanın tasarım potansiyellerinin değerlendirilmesi, bu değerlendirme ile Mimarlık, Şehircilik, Peyzaj Mimarlığı ile tüm Mühendislik alanlarında çağdaş ve ekonomik çözümler öneren, güzel sanatları teşvik eden özgün ve nitelikli öneriler geliştiren, uygulanabilir fikir projeleri elde edilerek yaşatılması, alanın açık alan kullanımının artması ve meydana dönüşmesı, bu dönüşümü yeşil alanlar ile oluşturması kültürel ve sosyal mekânların şehre kazandırılması şeklinde açıklandığı; Şartname'nin 5. maddesinde yarışma alanından kullanıcının memnuniyet düzeyini arttıran, alanın bütününde ulaşım ve kullanım ilişkilerini düzenleyen kentsel, yenilikçi ve geleceğe yönelik mekan imgelerini güçlendiren çevre, yaşam kalitesini ve kentin tarihi kimliğine katkı sağlayan peyzaj ve yapı önerileriyle yenilikçi tasarımların projelendirilmesinin yarışmanın konusu olarak belirtildiği; Şartname'nin 6. maddesinde ise yarışmanın mimarlık, şehir planlama ve peyzaj mimarlığı meslek disiplinlerinin katkısını gerektiren bir fikir yarışması olduğunun belirtildiği;
Uyuşmazlık konusu fikir yarışmanın amaçları arasında açık alan ve meydan gereksinimin karşılanmasının da bulunması ve yapılacak işin peyzaj mimarlığını ilgilendiren bir boyutunun da olması karşısında, asli, yedek ve danışman jüri üyeleri arasında peyzaj mimarlarına yer vermeyen dava konusu ihaleye ait Şartname'nin jüri oluşumuna ilişkin 9. maddesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarışmaları Yönetmeliği'nin 18. maddesinin son fıkrasında, "Fikir ve güzel sanat eseri yarışmalarında jüri oluşumu özel koşullara göre idarelerce belirlenir." kuralı yer almakta ise de, bu kuralın jüri oluşumu konusunda idareye mutlak bir serbesti ve takdir yetkisi tanımadığı, bu kuralın ancak fikir ve güzel sanat eseri yarışmalarındaki özel koşulların idarece işin doğası ve tekniğine uygun şekilde açıkça belirlendiği, bu koşulların hukuki ve teknik açıdan kabul edilebilir gerekçelere dayandırıldığı durumlarda uygulanabileceği, zira 18. maddesinin son fıkrasının Yönetmeliğin bu hususa dair diğer kurallarının istisnası niteliğinde olup istisnai nitelikteki kuralların dar yorumlanması gerektiği, aksi yöndeki bir kabulün Yönetmeliğin jüri oluşumuna ilişkin diğer maddelerinde yer alan düzenlemelerin fikir ve güzel sanat eseri yarışmaları yönünden tamamen işlevsiz kalması sonucunu doğuracağı, davalı idarece bu anlamda herhangi bir özel koşul belirlenmediği, dolayısıyla uyuşmazlık konusu fikir yarışmasında jüri oluşumunun hukuki denetiminde Yönetmeliğin 18. maddesinin son fıkrasının göz önünde bulundurulmasının hukuken mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Şartname'nin "Yarışmacılardan İstenilenler" başlıklı 11. maddesinin "E. Kimlik Zarfı" bölümünün (a) ve (d) bentleri ile Şartname ekinde yer alan "Yarışma Şartları Kabul Belgesi" yönünden:
Dava konusu işin fikir yarışması olduğu hususunun tartışmasız olduğu, Şartname ve Resmî Gazete ilanında bu hususa açıkça yer verildiği, Yönetmeliğin "Yarışmaya katılma esasları" başlıklı 15. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, "Fikir yarışmalarına katılacaklarda meslek odası üyesi olma koşulu aranmayabilir." kuralının yer aldığı, Yönetmeliğin bu düzenlemesinde fikir yarışmalarına katılacaklarda meslek odası üyesi olma koşulu aranmamasının herhangi bir şarta bağlanmadığı, dolayısıyla idarenin anılan Yönetmelik kuralına dayanarak fikir yarışmalarına katılacaklarda meslek odası üyesi olma koşulu aramaması önünde hukuki bir engel bulunmadığı anlaşıldığından, Yarışma Şartnamesi'nin "Yarışmacılardan İstenilenler" başlıklı 11. maddesinin "E. Kimlik Zarfı" bölümünün (a) ve (d) bentleri ile Şartname ekinde yer alan "Yarışma Şartları Kabul Belgesi"nde yarışmalarına katılacaklarda meslek odası üyesi olma koşulu aranmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle kısmen davanın reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, takdir yetkisinin sınırsız bir yetki olmadığı ve ancak kamu yararı doğrultusunda kullanılması gerektiği, hukuk devletinin de ancak idarenin yargısal yolla denetimi sayesinde gerçekleştirilebildiği, dava konusu edilen Şartname koşullarının yarışmacıların Şartname'de zorunlu tutulan mesleki şart ve yeterliklere sahip olup olmadığının denetlenebilirliğini imkânsız hâle getirdiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, bahse konu yarışmanın sona erdiği, kazananların ilan edilerek ödüllerinin verildiği, davanın konusuz kaldığı, dava konusu edilen Şartname hükümlerinin fikir yarışmasına ait olduğu, söz konusu yarışmaya katılan projeler mevcut hâliyle uygulaması olmayan projeler olduğu, zira yarışma neticesinde halihazırda uygulanabilir olmayan ve fikir amacı taşıyan projeler oluşturulduğu, fikir yarışmalarına ilişkin olarak jüri oluşumu idarenin takdirine bırakıldığı, idarece takdir yetkisi çerçevesinde alanında yetkin kişilerden oluşan bir jüri ile yarışma düzenlendiği, her ne kadar asli jüri üyelerinin tamamının peyzaj mimarı olması gerektiği iddia edilmiş ise de, bu konuda takdir yetkisi ilgili idarede olduğu ve idarece jüri üyelerinin seçiminin hukuka uygun olarak belirlendiği, kentsel tasarım proje yarışmalarında yarışma konusunun özelliğine göre asli ve yedek jüri üyeleri arasında mimar, şehir plancısı ve peyzaj mimarı bulundurulur denilmesine rağmen fikir yarışmalarına ilişkin böyle bir zorunluluk getirilmediği, katılımcılara ait fikir projelerinin uygulama projelerini satın alma hakkı kendilerine ait iken hiçbir katılımcının uygulama projesinin satın alınmadığı ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMALARI: Davacı tarafından, yarışmanın konusu olarak idare tarafından belirlenen, kullanıcının memnuniyet düzeyini arttıran, alanın bütününde ulaşım ve kullanım ilişkilerini düzenleyen kentsel, yenilikçi ve geleceğe yönelik mekan imgelerini güçlendiren çevre, yaşam kalitesini ve kentin tarihi kimliğine katkı sağlayan peyzaj ve yapı önerileriyle yenilikçi tasarımların projelendirilmesi hedefinin peyzaj mimarlığının meslek alanları ile yakından ilgili olduğu, bir kentin içinde bulunduğu coğrafyasına, iklimine, kültürel özelliklerine yani kısaca kentin kimliğine ve o kent içinde yaşayan kullanıcısının temel gereksinimlerine ve davranışlarına uygunluk kriterlerinin belirlenmesi eğitiminin peyzaj mimarlarının asli uzmanlık alanını oluşturduğu, kentsel tasarımın peyzaj mimarlığı disiplininin meslek alanı olduğu, peyzaj mimarlığı mesleki disiplinini ile ilgili dava konu yarışmada asli, yedek ve danışman üyelerde hiç peyzaj mimarına yer verilmemiş olmasının hukuka aykırı olduğu, söz konusu yarışmanın konusu gereği jüride peyzaj mimarlarının olmasının gerekli olduğu, özel koşullara göre bir belirleme olacak ise de, bu takdir yetkisinin kamu yararı ve mevzuata uygun olarak kullanılması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı idare tarafından, dava konusu edilen Şartname hükümlerinin fikir yarışmasına ait olduğu, fikir yarışmalarına katılacaklarda meslek odası üyesi olma koşulunun aranmayabileceğinin Yönetmelik'te açıkça belirtildiği, davacının iddiası kapsamında menfaatinin bulunmadığı, yarışmacıların meslekten men cezalısı olmadığını ispatlar belgeler sunmaların Şartname hükümleri uyarınca açık olduğu, meslekten men cezalısı olmadığın ispat edemeyen yarışmacıların yarışmaya katılamayacağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin reddine,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen davanın reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara iadesine,
5. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 11/07/2023 tarihinde kısmen oybirliği, kısmen oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Tasarım yarışmaları" başlıklı 23. maddesinde, "İdareler gerekli gördükleri mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım projeleri, şehir ve bölge plânlama ve güzel sanat eserleri ile ilgili bir plân veya tasarım projesi elde edilmesine yönelik olarak, ilgili mevzuatında belirlenecek usul ve esaslara göre rekabeti sağlayacak şekilde ilân yapılmak suretiyle, jüri tarafından değerlendirme yapılmak üzere ödüllü veya ödülsüz yarışma yaptırabilir." kuralına yer verilmiştir.
Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarışmaları Yönetmeliği'nin "Yarışma türleri" başlıklı 7. maddesinde, "...g) Fikir yarışmaları: Sorun çözmeye yönelik yenilikçi buluşlar, yöntemler, yeni araştırma, planlama, tasarım yaklaşımlarını özendirmek amacı ile mühendislik, mimarlık, şehir ve bölge planlama, peyzaj mimarlığı ve kentsel tasarım alanlarında, daha sonraki plan ve proje kademelerine temel olacak fikir, kavram ve yaklaşımların ortaya konulması, temel veri ve programların belirlenmesi amacı ile açılan yarışmalardır. Bu yarışmalar, daha sonra açılacak başka bir yarışmaya veya uygulamaya yönelik plan, proje çalışmalarına hazırlık niteliğinde de olabilir."; "Jüri seçimine ilişkin esaslar" başlıklı 18. maddesinde, "Jüri heyeti, asli, yedek ve danışman üyeler ile raportörler ve raportör yardımcılarından kurulur. Asli, yedek ve danışman jüri üyelerinin, ihtisas alanlarında yarışma konusu işlerle ilgili bulunması ve bu kimselerin mesleklerinde seçkin kişiler olması şarttır. Ortakçıl yarışmaların jüri teşkilinde, meslek disiplinlerinin yarışmadaki ağırlığına uygun bir dağılım sağlanmalıdır.
Jüri üyeleri (asli, yedek, danışman), raportörler ve raportör yardımcıları (teknik ressam, daktilo ve benzeri) yarışmayı açan idare tarafından seçilir.
(...)
Fikir ve güzel sanat eseri yarışmalarında jüri oluşumu özel koşullara göre idarelerce belirlenir." kuralları yer almıştır.
Aktarılan kurallar incelendiğinde, idarelerin gerekli gördükleri mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım projeleri, şehir ve bölge plânlama ve güzel sanat eserleri ile ilgili bir plân veya tasarım projesi elde edilmesine yönelik olarak, ilgili mevzuatında belirlenecek usul ve esaslara göre rekabeti sağlayacak şekilde ilân yapılmak suretiyle, jüri tarafından değerlendirme yapılmak üzere ödüllü veya ödülsüz yarışma yaptırabileceği, bu kapsamda çıkarılan yönetmelikte fikir yarışmalarına da yer verildiği, bahse konu yarışmalara ilişkin jüri heyetinin, asli ve yedek jüri üyeleri, danışman jüri üyeleri, raportör ve raportör yardımcılarından oluştuğu, asli, yedek ve danışman jüri üyelerinin, ihtisas alanlarında yarışma konusu işlerle ilgili bulunması ve bu kimselerin mesleklerinde seçkin kişiler olmasının şart olduğu, jüri heyetinin yarışmaya gerçekleştiren idarece seçileceği, fikir ve güzel sanat eseri yarışmalarında jüri heyeti oluşumunun özel koşullara göre idarece belirleneceği anlaşılmaktadır.
Mezkûr yarışmanın fikir yarışması olduğu, bu durumun Şartname ve ihale ilanından anlaşıldığı, yarışmayı gerçekleştiren idarece oluşturulan jüri heyetinin asli jüri üye seçiminde, 3 mimara, 1 şehir plancısına ve 1 eğitimci/yazara yer verildiği, yedek jüri üye seçiminde, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter yardımcısına, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Etüt ve Projeler Dairesi Başkanına, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Dairesi Başkanına, avukat/araştırmacı/yazara ve tarihçi/yazara yer verildiği, danışman jüri üye seçiminde ise, Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanına, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreterine, sanat tarihçisine, Şanlıurfa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanına ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası Başkanına yer verildiği, ancak jüri heyetinde peyzaj mimarlarına yer verilmediği görülmektedir.
Bu durumda, uyuşmazlık konusu fikir yarışmasının jüri üyelerinin oluşturulmasında peyzaj mimarlarının bulundurulması yönünde mevzuatta herhangi bir zorunluluk bulunmadığı, aksine Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarışmaları Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 4. fıkrasında fikir yarışmaları için oluşturulacak jüri heyetinin özel koşullara göre belirleneceği noktasında yarışmayı gerçekleştiren idareye takdir yetkisi verildiği, idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında subjektif ve keyfi amaçlar doğrultusunda kullandığına ilişkin olarak dosya içeriğinde herhangi bir somut bilgi ve belge de bulunmadığı dikkate alındığında, mevzuata uygun olarak kullanılan takdir yetkisi kapsamında oluşturulan asli, yedek ve danışman jüri üyeleri içerisinde peyzaj mimarlarına yer verilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, Şartname'nin jüri heyetinin oluşturulmasına yönelik 9. maddesinin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararının bu kısmının bozularak davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile kararın iptale yönelik kısmına katılmıyorum.