T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/1995
Karar No : 2023/1697
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat Mühendislik Eğitim Danışmanlık AŞ.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1-…
2-… İletim AŞ.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 15/03/2023 tarih ve E:2021/10023, K:2023/2747 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: "380 kv Verbana DGKÇS TM ve Alibeyköy TM Enerji İletim Hattı Projesi" kapsamında, Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğü tarafından enerji iletim hatlarının yapımı amacıyla hat güzergahlarına isabet eden taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarilerinin ise irtifak kurulmak suretiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 21/03/2018 tarih ve 30367 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 05/03/2018 tarih ve 2018/11504 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın İstanbul ili, Eyüp ilçesi, … Mahallesi, … ada … parsel sayılı taşınmazın 1.644,01 m²’lik kısmı yönünden iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 15/03/2023 tarih ve E:2021/10023, K:2023/2747 sayılı kararıyla;
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş,
Anayasa'nın 35. maddesi; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek 1 Nolu Protokolü'nün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun "Acele kamulaştırma" başlıklı 27. maddesine yer verilerek,
Anayasa’nın 35. maddesinin 2. fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gereğinin ifade edildiği; acele kamulaştırma usulünün, idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulü olduğu, acele kamulaştırmada, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile Mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değerinin idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabileceği; acele kamulaştırma usulünün, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmediği, yalnızca bu usullerin işletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza el koyma imkânı tanıdığı;
Acele kamulaştırma istisnai bir yöntem olduğundan, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartlarının ortaya konulması gerektiği,
Acelelik koşulunun kamu düzenine ilişkin olması gerektiği ve kamu yararının ise, olağan kamulaştırma usulü ile sağlanması amaçlanan kamu yararından farklı olarak, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren, aceleliği zorunlu kılan bir yarar olduğu,
Uyuşmazlıkta; davaya konu taşınmazın acele kamulaştırılmasına yönelik şartların oluşup oluşmadığı, yani acelelik durumunun bulunup bulunmadığı yönünden bir değerlendirme yapılması gerektiği,
Dosyanın incelenmesinden, 380 kV Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy TM Enerji İletim Hattının, bağlantı anlaşması kapsamında davalı idarelerden Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğünün yatırım programına alındığı, belirlenen güzergahın 3. havaalanı ve mania planının değişmesi nedeniyle revize edildiğinin bildirilmesi üzerine 15/05/2014 tarih ve 10-210 sayılı kamu yararı kararının iptal edilerek uyuşmazlığa konu taşınmazın da yer aldığı özel mülkiyette bulunan taşınmazlardan 250.000m²'lik kısmının mülkiyetinin, 12.000.000m² kısmının ise irtifak hakkı suretiyle kamulaştırılmasını teminen 26/12/2014 tarih ve 31-551 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile kamu yararı kararının alındığı, 15/01/2015 tarih ve 10 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yazısıyla onaylandığı, 380 kV'luk Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy 1M Enerji İletim Hattının D.358-D.368 nolu direkleri arasında kalan güzergahta, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Karayolları tarafından dökülen kazı fazlası dolgu alanı sebebiyle zorunlu olarak yaklaşık 3km'lik hat güzergahında deplase yapıldığının, ayrıca D.339-D.403 nolu pilonlar ile D.409-D.411 nolu pilonlar arasında İSKİ'ye ait tarihi su yolları ve isale hatlarının bulunması nedeniyle yaklaşma mesafelerinin düzenlenmesinin zorunluluk arzettiğinin bildirilmesi üzerine, değişiklik yapılan kısımlar için kısmi iptalli olarak 03/10/2017 tarih ve 21-352 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile alınan Kamu Yararı Kararının 25/10/2017 tarih ve 2649 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yazısıyla onaylandığı, enerji iletim hatlarının yapımı amacıyla hat güzergahlarına isabet eden taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarilerinin ise irtifak kurulmak suretiyle Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmesi üzerine anılan Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı,
Olayda, davacının taşınmazının davaya konu proje güzergahında olduğu, bu güzergahta yapılacak olan elektrik iletim hattına ilişkin uygulamaların -söz konusu bölgede gerek çeşitli üretim faaliyetleri gerekse de nüfus yoğunluğundan kaynaklı elektrik enerjisine olan talebin fazlalığı, artan enerji ihtiyacının biran önce karşılanabilmesi ve enerji arzının kesintisiz, sürekli biçimde sağlanabilmesi gerekliliği hususları dikkate alındığında- ivedilikle yapılmasının kamu yararının gereği olduğu, bu doğrultuda acele kamulaştırma kararı alınmasında kamu yararının bulunduğu, 2942 sayılı Kanunu'nun 27. maddesinde belirtilen acele kamulaştırma şartının gerçekleştiğinin görüldüğü,
Öte yandan; her ne kadar, davacı tarafından güzergaha yönelik olarak yapılan başvurunun reddi yolundaki işlemin iptali istemi ile … İdare Mahkemesinde açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile davacıya ait taşınmazın irtifak hakkı kurulmak suretiyle kamulaştırılmasına karar verilen kısmına ilişkin olarak, davacı ile davalı idare arasında belirlenen güzergaha aykırı şekilde elektrik iletim hattı inşa edildiğinin anlaşıldığı, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş ise de; söz konusu davada yaptırılan bilirkişi incelemesi sonrasında düzenlenen bilirkişi raporu incelendiğinde özetle; "Rapor içinde verilen Güzergah krokisinden ve Harita Mühendisliğinde kullanılan sayısal yöntemlerle yapılan hesaplamalardan görüleceği üzere TEİAŞ hattının … parselin komşu … parsele doğru yaklaştırılması durumunda (d alanı) 19,38 m² lik alanın kullanılamayacak durumda olduğunun sayısal yöntemle hesaplandığı, TEİAŞ'ın harita üzerinde yaptığı çalışma neticesinde Orman İdaresine gerekli paranın yatırılması durumunda hat güzegahını ayarlayarak davacının 557,03 m² lik bir kaybı olacağının hesaplandığı, bu kayıp alan hesabında tarafların anlaştıklarının görüldüğü, ancak, yüksek gerilim direklerinin dikilmesi ve iletkenlerin çekilmesinden sonra yapılan ölçümlerde TEİAŞ hattının … parselin ortasına doğru yaklaştığı böylece hat güzergahı üzerinden görüleceği üzere önceki hat güzergahlarında kayıp olan 19,38 m² + 557,03 m² = 576,41 m² lik alana ilave olarak 1.743,78 m² lik bir alanın daha davacı bakımından kullanılamaz hale geldiği, davacının toplam alan kaybının ise 1.743,78 m² + 576,41 m² = 2.320,19 m² olacağının hesaplandığı, bu durumda davacı taraf 12 parselin tamamı olan 21.135,86 m² sinin tamamına sahip iken, TEİAŞ hattı nedeniyle fiili olarak sahip olacağı alanın 21.135,86 m² - 2320,19 m² = 18.815,67 m² ye düştüğü, ancak, yukarıda açıklandığı gibi ileriki zamanda geri kalan alanı değerlendirmek çok sınırlı olacağı, taraflarca yapılan 30.07.2018 tarih 305154 sayılı mutabakat ve ekli krokiden anlaşılacağı üzere TEİAŞ’ın … parselin mümkün olan en küçük alanında söz konusu hattı geçirmesi gerekirken bu mutabakata uymadığı, uyması için yeterince hesaplamalar ve yerinde tespitler yapılmadığı, dosyada bulunan ... Sulh Hukuk Mahkemesi’nin … D.iş sayılı dosyasında yapılan delil tespitindeki ölçüm metodu, bu ölçümlere dayanan krokilerin olayın oluşunu açıkladığı ve bilimsel olarakta geçerli bir rapor düzenlenmiş olduğu" tespitlerinin yapıldığının anlaşıldığı,
Söz konusu raporda geçen tespitler ve dosya kapsamındaki taraflar arasında yapıldığı belirtilen, ancak davacının, idare tarafından gereği gibi uygulanmadığını iddia ettiği mutabakata ilişkin veriler çerçevesinde, iletim hattının mutabakat doğrultusunda yapılması durumunda davaya konu taşınmazın uç kısmından geçmek üzere 557,03m²'lik kısmının kamulaştırılmasının yeterli olacağı, iletim hattının idare tarafından belirlenen en son güzergaha göre yapılması halinde ise, rapora göre davacının 2.320,19m² kaybının olacağının hesaplandığı, idarece el koyma işlemlerinin ise 1.644,01m²'lik kısım yönünden yürütüldüğü hususları birlikte değerlendirildiğinde; kamulaştırma işlemi ile acele kamulaştırma işleminin birbirlerinden farklı işlemler olduğu, uyuşmazlıkta acelelik durumunun bulunup bulunmadığı yönünden değerlendirme yapıldığı dikkate alındığında, artan enerji ihtiyacının biran önce karşılanabilmesi ve enerji arzının kesintisiz, sürekli biçimde sağlanabilmesi gerekliliği karşısında davaya konu elektrik iletim hattının yapılmasında acelelik hali bulunduğu hususunda duraksama bulunmamakta olup, davaya konu karar uyarınca taşınmazın kamulaştırma yapılacak güzergahta olduğu, taşınmazın mümkün olan en küçük alanı için olsa dahi, her durumda davaya konu iletim hattı için kamulaştırılması gerektiği, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı sonrasında idarece yapılacak davaya konu taşınmaza özgü yeni güzergah belirlemesine göre taşınmazın ne kadarlık kısmının kamulaştırılacağının netleştirileceği ve kamulaştırma işleminin de bu yeni belirlenecek m² üzerinden yapılacağı anlaşıldığından, davacının bu husustaki iddiasına itibar edilmediği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, acele kamulaştırma işleminin de bir kamulaştırma işlemi olduğu ve olağan kamulaştırmadan bağımsız olduğunun kabul edilemeyeceği; kararın uygulamada da karmaşaya neden olacağı ve davalı TEİAŞ'ın herhangi bir yeni güzergah belirlemesi yapmadan taşınmazın gereksiniminden çok daha fazlasını kamulaştırmasına imkan sağlayacağı; acele kamulaştırma işleminin dayanağı ... İdare Mahkemesi kararı ile ortadan kalktığından, taraflar arasındaki mutabakatı ihlal etmeyecek şekilde işlem tesis edilmesi ve ona göre gerekirse kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiği; taşınmazına acele olarak el konulmasına karar verilmiş ve ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında da bedel tespiti ve tescili davasının 1.644,01m2 üzerinden yürütüldüğü ve Daire kararı nedeniyle idarenin yeni güzergah belirleme işlemleri beklenmeksizin, 1.644,01 m2 üzerinden bedel tespitinin yapılarak tesciline karar verileceği; kamulaştırma işlemlerinde acelelik halinin uygulanabilmesi için Bakanlar Kurulu Kararında, acelelik halinin ve bu hali gerekli kılan durumlar ile gerek acele kamulaştırmanın konusunun, gerekse acele kamulaştırılacak taşınmazların açıklıkla gösterilmek suretiyle acele kamulaştırmanın kapsamı ve çerçevesinin belirlenmesi gerektiğine ilişkin yargı kararlarının mevcut olduğu, ancak dava konusu işlemde kamulaştırılacak taşınmazların somut olarak belirlenmediği, bu durumun hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olduğu; acele kamulaştırma yapılmasına yönelik somut ve tatmin edici gerekçelerin bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozularak dava konusu işlemin uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi uyarınca gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 15/03/2023 tarih ve E:2021/10023, K:2023/2747 sayılı kararının ONANMASINA,
3.Kesin olarak, 20/09/2023 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Mülkiyet hakkı, gerek Anayasa gerek uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan temel insan hakları arasında olup; bu düzenlemeler uyarınca ancak kanuna ve kamu yararına dayalı olarak kısıtlanabilmesi mümkündür.
Mer'i mevzuatımızda, mülkiyet hakkına yönelik müdahalelere yer verilen temel nitelikteki düzenlemelerden biri de, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'dur.
2942 sayılı Kanun'da, kamulaştırma işlemleri açısından olağan ve acele kamulaştırma olmak üzere iki ayrı usul düzenlenmiştir.
Olağan kamulaştırma usulünde, asliye hukuk mahkemesi, idare adına tescil hükmü kurmadığı sürece, idarenin taşınmaza el atma ve taşınmaz üzerinde tasarrufta bulunma yetkisi bulunmamaktadır.
Acele kamulaştırma usulünde, satın alma usulü denenmeden ve tescil hükmünün kurulması da beklenilmeden, tek şart olarak taşınmaz malın Mahkemece tespit edilen değerinin, malik adına depo edilmesi sonrasında, ancak yine Mahkeme kararıyla, idareye taşınmaza el koyma izni verilebilmektedir.
Bu anlamda, acele kamulaştırma ile olağan kamulaştırma usulü arasındaki temel fark, olağan kamulaştırmada ancak süreç sonunda mahkemece tescil hükmünün kurulmasıyla idarece kullanılabilir hale gelen taşınmazın, acele kamulaştırma usulünde, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, dayandığı plan/projenin hayata geçirilmesini ivedilikle temin etme amacıyla, sürecin en başında idarece kullanılabilir hale gelmesinden kaynaklanmaktadır.
Bu haliyle, acele kamulaştırmaya ilişkin usul, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte ve olağan kamulaştırmaya göre ölçüsüz/orantısız bir müdahale getirmemektedir.
Dosyanın incelenmesinden, 380 kv Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy TM Enerji İletim Hattının, bağlantı anlaşması kapsamında davalı idarelerden Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğünün yatırım programına alındığı, belirlenen güzergahın 3. havaalanı ve mania planının değişmesi nedeniyle revize edildiğinin bildirilmesi üzerine … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının iptal edilerek … tarih ve … sayılı yönetim kurulu kararı ile uyuşmazlığa konu taşınmazın da yer aldığı özel mülkiyette bulunan taşınmazlardan 250.000 m2'lik kısmının mülkiyetinin, 12.000.000 m2 kısmının ise irtifak hakkı suretiyle kamulaştırılmasını teminen kamu yararı kararı alınarak 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırma kararı alınması amacıyla gerekli işlemlerin yapılmasına karar verildiği, kamu yararı kararının Bakanlık makamınca 15/01/2015 tarihinde onaylandığı, enerji iletim hattının bir kısmında İSKİ'ye ait tarihi su yolları ve isale hatlarının bulunması nedeniyle bazı direklere isabet eden güzergahların değiştirilmesi sonucunda yeni güzergaha isabet eden taşınmazlara yönelik olarak … tarih ve … sayılı yönetim kurulu kararıyla kamu yararı kararı alındığı, bu kararın da 25/10/2017 tarihinde Bakan oluruyla onaylandığı, iletim hattının Eyüp ilçesine isabet eden kısımlarının … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararına dayanılarak 1/5000 ölçekli nazım imar planına işlendiği, uyuşmazlığa konu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planı sınırları kapsamında olmadığı, güzergahın ormanlık alanda kalan kısımları için Orman Bölge Müdürlüğünce 25/07/2017 tarih ve … sayılı olurla geçiş izni verildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından enerji iletim hattı güzergahının uyuşmazlığa konu taşınmazın üzerinden geçmemesi için güzergah değişikliği yapılması istemiyle 30/10/2017 tarihinde TEİAŞ Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulmuş, Genel Müdürlüğün … tarih ve E… sayılı yanıtında; mahallinde yapılan etüt sonucunda yeni bir direk dikilmesinin gerektiği, yeni direğin maliyetinin davacı tarafından karşılanması ve yeni istimlak ve irtifak alanlarının Kuruma herhangi bir hukuki sorun oluşturmaması durumunda konunun takip edilerek sonuçlandırılabileceği bildirilmiş olup, süreç devam ederken … tarih ve … sayılı dava konusu Bakanlar Kurulu Kararı ile güzergahta kalan taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Davacı şirket tarafından TEİAŞ'ın bildirdiği direk maliyetine ilişkin ödeme yapılması üzerine D.401-D.405 direkleri arasındaki direkler deplase edilip, maliyeti şirket tarafından karşılanan D-402/A numaralı direğin dikilmesi planlanarak yeni bir rota belirlenmiş ancak, TEİAŞ tarafından 29/05/2018 tarihli yazı ile yeni belirlenen güzergahın, davacı şirkete ait olan taşınmazın yanında yer alan … ada … parsel sayılı taşınmazı etki altına alması ve taşınmaz malikinin yeni belirlenen güzergaha muvafakat etmemesi nedeniyle uygulanamayacağı belirtilerek, davacının talebi uyarınca yeni bir güzergah belirlemek için etüt çalışması yapıldığı bildirilmiş, yapılan etüt çalışmaları sonucunda ilk iptal edilen güzergahtan ve sonrasında belirlenen güzergahtan farklı bir güzergahın belirlendiği, TEİAŞ'ın 30/07/2018 tarihli yazısı ile D.401-D.405 direkleri arası güzergahlarda değişiklik yapılmasının uygun bulunduğu, D.390-D.392 ve D.401-D.405 direkleri arasi plan-profiller hazırlanarak 23/07/2018 tarihinde onaylandığı belirtilmiştir.
Davalı TEİAŞ tarafından belirlenen bu yeni ve son güzergaha davacı şirket tarafından da muvafakat verildiği, taraflar arasında iletim hattının hangi güzergahtan geçeceği noktasında mutabık kalınması sonucunda, davalı TEİAŞ'ın 31/05/2019 tarihli yazısıyla, Verbana İletim Hattı güzergahının değişmesi üzerine ödenmesi gereken 188.568,41-TL orman geçiş izin bedelinin de davacı şirket tarafından karşılanması gerektiği bildirilmiş olup anılan bedelin davacı şirket tarafından ödendiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından talep edilen güzergah değişikliğine ilişkin plan-profillerin 23/07/2018 tarihinde davalı TEİAŞ Genel Müdürlüğünce onaylandığı, ilave izin bedelleri ve yapılacak direk ilavesinin maliyetlerinin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle mutabık kalınan yeni güzergaha ilişkin … tarih ve … sayılı Orman Bölge Müdürlüğü oluru kapsamında saha tesliminin yapıldığı, davacı tarafından davalı idare ile anlaşmaya varılan güzergahtan farklı bir güzergahta inşaata başlanıldığından bahisle … Sulh Hukuk Mahkemesine delil tespiti için başvuruda bulunulduğu, Mahkemenin … Değişik İş sayılı dosyasına sunulan 08/02/2021 tarihli bilirkişi raporunda, inşaatın belirlenen rotaya uygun gerçekleşmediğinin saptandığının belirtilmesi üzerine davacı tarafından 12/02/2021 tarihinde TEİAŞ 1. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvuru ile inşaatın mutabık kalınan güzergaha göre gerçekleştirilmesinin istenildiği, başvuruya verilen … tarih ve E… sayılı yanıtla faaliyetlerin anlaşma yapılan şekilde yürütüldüğünün belirtilmesi suretiyle reddi üzerine bu işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı davanın açıldığı, davacıya ait taşınmazın 1664,01 m2'lik kısmına acele el konulması istemiyle ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E…. D.İş sayısına kayıtlı dava sırasında dava konusu işlemden haberdar olunduğundan bahisle bakılan davanın açıldığı, adı geçen Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla taşınmazın 1664,01 m2'sine el konulmasına karar verildiği, bedel tespiti ve tescil istemiyle açılan ve ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı davanın derdest olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, davacı tarafından güzergaha yönelik olarak yapılan başvurunun reddi yolundaki işlemin iptali istemiyle açılan ve ... İdare Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı dava dosyasında, İdare Mahkemesince verilen … tarih ve K:… sayılı kararla; "...yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporla dosyadaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, davacıya ait taşınmazın irtifak hakkı kurulmak suretiyle kamulaştırılmasına karar verilen kısmına ilişkin olarak, davacı ile davalı idare arasında belirlenen güzergaha aykırı şekilde elektrik iletim hattı inşa edildiği anlaşılmış olup, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı..." gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dava konusu acele kamulaştırma kararının dayanağı "380 kv Verbana DGKÇS TM ve Alibeyköy TM Enerji İletim Hattı Projesi"nin uyuşmazlık konusu taşınmazı kapsayan hat güzergahına ilişkin olarak, davalı idarenin ilk güzergahta 7000m²'lik irtifak koridorunun davacının taşınmazına isabet ettiği, varılan mutabakat sonrasınca 1644,01m² irtifak hakkı olarak revize edildiği yolundaki beyanları ile … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasındaki bilirkişi raporundaki, iletim hattının mutabakat doğrultusunda yapılması durumunda davaya konu taşınmazın uç kısmından geçmek üzere 557,03m²'lik kısmının kamulaştırılmasının yeterli olacağı, iletim hattının idare tarafından belirlenen en son güzergaha göre yapılması halinde ise, davacının 2.320,19m² kaybının olacağı yolundaki tespitler bir arada değerlendirildiğinde, hat güzergahının gerek acele kamulaştırma kararının alındığı tarihte gerekse gelinen aşamada net olmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan davalı idarenin, taraflar arasında varılan mutabakat uyarınca işlem tesis edildiği beyanının yanında güzergahta üçüncü kişiye ait taşınmazın bulunması nedeniyle güzergahın uygulanmasının mümkün olmadığı yönünde çelişkili ifadelerinin bulunduğu anlaşılmakla, uyuşmazlık konusu taşınmazı kapsayan hat güzergahının net olarak ortaya konulamadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, 380 kv Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy TM Enerji İletim Hattının tamamlanarak üretilen enerjinin tüketim noktalarına gecikmeksizin ulaştırılabilmesi amacıyla güzergahta kalan uyuşmazlığa konu taşınmazın bir kısmının daimi irtifak hakkı tesisi suretiyle kamulaştırılmasında kamu yararı bulunmakta ise de; dava konusu işlemin dayanağı olan proje güzergahına ilişkin aktarılan süreç ile İstanbul 2. İdare Mahkemesinin yukarıda yer verilen kararı ile davacı ile davalı idare arasında anlaşmaya varılan güzergah değişikliğine uyulmadığının saptanmış olması nedeniyle acele kamulaştırma kararı verilen hat güzergahına ilişkin ortada bir belirsizliğin bulunduğu sonucuna varıldığından, hat güzergahının net olarak belirlenmesi ve yargı kararının uygulanması kapsamında yeniden işlem tesis edilmesi gerekeceğinden, dava konusu acele kamulaştırma kararının uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozularak, dava konusu işlemin uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği oyuyla karara katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- Mülkiyet hakkı, gerek Anayasa gerek uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan temel insan hakları arasında olup; bu düzenlemeler uyarınca ancak kanuna ve kamu yararına dayalı olarak kısıtlanabilmesi mümkündür.
Mer'i mevzuatımızda, mülkiyet hakkına yönelik müdahalelere yer verilen temel nitelikteki düzenlemelerden biri de, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'dur.
2942 sayılı Kanun'da, kamulaştırma işlemleri açısından olağan ve acele kamulaştırma olmak üzere iki ayrı usul düzenlenmiştir.
Olağan kamulaştırma usulünde, asliye hukuk mahkemesi, idare adına tescil hükmü kurmadığı sürece, idarenin taşınmaza el atma ve taşınmaz üzerinde tasarrufta bulunma yetkisi bulunmamaktadır.
Acele kamulaştırma usulünde, satın alma usulü denenmeden ve tescil hükmünün kurulması da beklenilmeden, tek şart olarak taşınmaz malın Mahkemece tespit edilen değerinin, malik adına depo edilmesi sonrasında, ancak yine Mahkeme kararıyla, idareye taşınmaza el koyma izni verilebilmektedir.
Bu anlamda, acele kamulaştırma ile olağan kamulaştırma usulü arasındaki temel fark, olağan kamulaştırmada ancak süreç sonunda mahkemece tescil hükmünün kurulmasıyla idarece kullanılabilir hale gelen taşınmazın, acele kamulaştırma usulünde, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, dayandığı plan/projenin hayata geçirilmesini ivedilikle temin etme amacıyla, sürecin en başında idarece kullanılabilir hale gelmesinden kaynaklanmaktadır.
Bu haliyle, acele kamulaştırmaya ilişkin usul, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte ve olağan kamulaştırmaya göre ölçüsüz/orantısız bir müdahale getirmemektedir.
Dosyanın incelenmesinden, 380 kv Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy TM Enerji İletim Hattının, bağlantı anlaşması kapsamında davalı idarelerden Türkiye Elektrik İletim AŞ. Genel Müdürlüğünün yatırım programına alındığı, belirlenen güzergahın 3. havaalanı ve mania planının değişmesi nedeniyle revize edildiğinin bildirilmesi üzerine … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının iptal edilerek … tarih ve … sayılı yönetim kurulu kararı ile uyuşmazlığa konu taşınmazın da yer aldığı özel mülkiyette bulunan taşınmazlardan 250.000 m2'lik kısmının mülkiyetinin, 12.000.000 m2 kısmının ise irtifak hakkı suretiyle kamulaştırılmasını teminen kamu yararı kararı alınarak 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırma kararı alınması amacıyla gerekli işlemlerin yapılmasına karar verildiği, kamu yararı kararının bakanlık makamınca 15/01/2015 tarihinde onaylandığı, enerji iletim hattının bir kısmında İSKİ'ye ait tarihi su yolları ve isale hatlarının bulunması nedeniyle bazı direklere isabet eden güzergahların değiştirilmesi sonucunda yeni güzergaha isabet eden taşınmazlara yönelik olarak … tarih ve … sayılı yönetim kurulu kararıyla kamu yararı kararı alındığı, bu kararın da 25/10/2017 günlü bakan oluruyla onaylandığı, iletim hattının Eyüp ilçesine isabet eden kısımlarının … tarih ve … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararına dayanılarak 1/5000 ölçekli nazım imar planına işlendiği, uyuşmazlığa konu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planı sınırları kapsamında olmadığı, güzergahın ormanlık alanda kalan kısımları için Orman Bölge Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı olurla geçiş izni verildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından enerji iletim hattı güzergahının uyuşmazlığa konu taşınmazın üzerinden geçmemesi için güzergah değişikliği yapılması istemiyle 30/10/2017 tarihinde TEİAŞ Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulmuş, Genel Müdürlüğün … tarih ve E… sayılı yanıtında; mahallinde yapılan etüt sonucunda yeni bir direk dikilmesinin gerektiği, yeni direğin maliyetinin davacı tarafından karşılanması ve yeni istimlak ve irtifak alanlarının kuruma herhangi bir hukuki sorun oluşturmaması durumunda konunun takip edilerek sonuçlandırılabileceği bildirilmiş olup, süreç devam ederken … tarih ve … sayılı dava konusu Bakanlar Kurulu Kararı ile güzergahta kalan taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Davacı şirket tarafından TEİAŞ'ın bildirdiği direk maliyetine ilişkin ödeme yapılması üzerine D.401-D.405 direkleri arasındaki direkler deplase edilip, maliyeti şirket tarafından karşılanan D-402/A numaralı direğin dikilmesi planlanarak yeni bir rota belirlenmiş ancak TEİAŞ tarafından 29/05/2018 tarihli yazı ile yeni belirlenen güzergahın, davacı şirkete ait olan taşınmazın yanında yer alan … ada … parsel sayılı taşınmazı etki altına alması ve taşınmaz malikinin yeni belirlenen güzergaha muvafakat etmemesi nedeniyle uygulanamayacağı belirtilerek, davacının talebi uyarınca yeni bir güzergah belirlemek için etüt çalışması yapıldığı bildirilmiş, yapılan etüt çalışmaları sonucunda ilk iptal edilen güzergahtan ve sonrasında belirlenen güzergahtan farklı bir güzergahın belirlendiği, TEİAŞ'ın 30/07/2018 tarihli yazısı ile D.401-D.405 direkleri arası güzergahlarda değişiklik yapılmasının uygun bulunduğu, D.390-D.392 ve D.401-D.405 direkleri arasi plan-profiller hazırlanarak 23/07/2018 tarihinde onaylandığı belirtilmiştir.
Davacı tarafından talep edilen güzergah değişikliğine ilişkin plan-profillerin 23/07/2018 tarihinde davalı TEİAŞ Genel Müdürlüğünce onaylandığı, ilave izin bedelleri ve yapılacak direk ilavesinin maliyetlerinin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle mutabık kalınan yeni güzergaha ilişkin … tarih ve … sayılı Orman Bölge Müdürlüğü oluru kapsamında saha tesliminin yapıldığı, davacı tarafından davalı idare ile anlaşmaya varılan güzergahtan farklı bir güzergahta inşaata başlanıldığından bahisle ... Sulh Hukuk Mahkemesine delil tespiti için başvuruda bulunulduğu, mahkemenin 2020/109 Değişik İş sayılı dosyasına sunulan 08/02/2021 tarihli bilirkişi raporunda, inşaatın belirlenen rotaya uygun gerçekleşmediğinin saptandığının belirtilmesi üzerine davacı tarafından 12/02/2021 tarihinde TEİAŞ 1. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvuru ile inşaatın mutabık kalınan güzergaha göre gerçekleştirilmesinin istenildiği, başvuruya verilen … tarih ve E… sayılı yanıtla faaliyetlerin anlaşma yapılan şekilde yürütüldüğünün belirtilmesi suretiyle reddi üzerine bu işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı davanın açıldığı, davacıya ait taşınmazın 1664,01 m2'lik kısmına acele el konulması istemiyle ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E…. D.İş sayısına kayıtlı dava sırasında dava konusu işlemden haberdar olunduğundan bahisle bakılan davanın açıldığı, adı geçen Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla taşınmazın 1664,01 m2'sine el konulmasına karar verildiği, bedel tespiti ve tescil istemiyle açılan ve ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı davanın derdest olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, davacı tarafından güzergaha yönelik olarak yapılan başvurunun reddi yolundaki işlemin iptali istemiyle açılan ve … İdare Mahkemesinin E:… sayısına kayıtlı dava dosyasında, İdare Mahkemesince verilen … tarih ve K:… sayılı kararla; "...yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporla dosyadaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, davacıya ait taşınmazın irtifak hakkı kurulmak suretiyle kamulaştırılmasına karar verilen kısmına ilişkin olarak, davacı ile davalı idare arasında belirlenen güzergaha aykırı şekilde elektrik iletim hattı inşa edildiği anlaşılmış olup, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı..." gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dava konusu acele kamulaştırma kararının dayanağı "380 kv Verbana DGKÇS TM ve Alibeyköy TM Enerji İletim Hattı Projesi"nin uyuşmazlık konusu taşınmazı kapsayan hat güzergahına ilişkin olarak, davalı idarenin ilk güzergahta 7000m²'lik irtifak koridorunun davacının taşınmazına isabet ettiği, varılan mutabakat sonrasınca 1644,01m² irtifak hakkı olarak revize edildiği yolundaki beyanları ile ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasındaki bilirkişi raporundaki, iletim hattının mutabakat doğrultusunda yapılması durumunda davaya konu taşınmazın uç kısmından geçmek üzere 557,03m²'lik kısmının kamulaştırılmasının yeterli olacağı, iletim hattının idare tarafından belirlenen en son güzergaha göre yapılması halinde ise, davacının 2.320,19m² kaybının olacağı yolundaki tespitler bir arada değerlendirildiğinde, hat güzergahının gelinen aşamada net olarak ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 380 kv Verbana DGKÇS TM-Alibeyköy TM Enerji İletim Hattının tamamlanarak üretilen enerjinin tüketim noktalarına gecikmeksizin ulaştırılabilmesi amacıyla güzergahta kalan uyuşmazlığa konu taşınmazın bir kısmının daimi irtifak hakkı tesisi suretiyle kamulaştırılmasında kamu yararı bulunmakta ise de; uyuşmazlığın çözümü için dava konusu işlemin dayanağı proje güzergahının net olarak ortaya konulabilmesi gerekmekte olup, bu hususların yapılacak ara karar ile sorulması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.