T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/2058
Karar No : 2023/9193
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı mülkiyeti hazineye ait, Milli Savunma Bakanlığına tahsisli bulunan ve fiilen askeri alan olarak kullanılan taşınmazı kapsayan Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan Ortahisar 2. Etap Merkez Bölgesi 1/5000 ölçekli Revizyon + İlave Nazım İmar Planı ile bu plana yapılan itirazın reddine ilişkin Trabzon Büyükşehir Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; taşınmazın doğal sit alanı olarak belirlenmesinin bir arazi kullanım kararı olmayıp bir sınır ilanı olduğu, alanın hangi kullanımlarla ayrılacağının hazırlanacak koruma amaçlı imar planında düzenleneceği, yapılan planlama ile taşınmazda herhangi bir kullanım kararı öngörülmeksizin plan kapsamı dışında bırakıldığı, halihazırda askeri alan olarak kullanılan yere ilişkin öngörülecek kullanım kararının 2863 sayılı kanun hükümleri kapsamında yapılacak olan koruma amaçlı imar planı ile düzenleneceği anlaşıldığından dava konusu işlemde şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırılık görülmediği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Dava konusu imar planı ile davacı taşınmazında üretilmiş herhangi bir yol, yeşil alan ve park alanı plan kararının bulunmadığı, taşınmaza getirilen doğal sit taramasının ise bir plan kararı olmayıp alan tanımlaması olması, davacının anılan plan revizyonu ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunmaması nedeniyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken işin esası incelenmek suretiyle davanın reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu parselin plan değişikliği öncesinde askeri alan içerisinde olduğu, yapılan plan değişikliği ile askeri alan dışında faklı fonksiyona ayrıldığı, daha sonra hazırlanarak yürürlüğe konan uygulama imar planı ile de sit alanı olarak gösterildiği ve yol genişletmesi yapılarak imar planındaki kullanım alanının azaldığı, bu sebeple askeri savunma ve harekat amacı ile kullanılan ve Milli Savunma Bakanlığına tahsisli söz konusu parselin sit alanı olarak belirlenmesi ve bir kısmının da yol olarak ayrılmasının hukuka aykırı olduğu; diğer taraftan, yargılama giderlerinin harçtan muaf olan davalı idareye yüklenmesinin de mevzuata uyarlı olmadığı ileri sürülerek temyiz yolu ile bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Mülkiyeti hazineye ait taşınmazın bulunduğu alanın doğal sit sınırları içinde kalması ve davaya konu Ortahisar 2. Etap Merkez Bölgesi 1/5000 ölçekli Revizyon + İlave Nazım İmar Planı değişikliğinin onama sınırı dışında olması, herhangi bir kullanım kararı öngörmemesi, 2863 sayılı kanun hükümleri gereğince alana ilişkin kullanım kararlarının koruma amaçlı imar planı ile düzenlenecek olması karşısında, ortada icrai mahiyette bir işlem bulunmadığından davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmekte ise de sonucu itibariyle bir isabetsizlik bulunmayan Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin davanın reddi yolundaki kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, tetkik hakiminin açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Dava, Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı mülkiyeti hazineye ait, Milli Savunma Bakanlığına tahsisli bulunan ve fiilen askeri alan olarak kullanılan taşınmazı kapsayan Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan Ortahisar 2. Etap Merkez Bölgesi 1/5000 ölçekli Revizyon + İlave Nazım İmar Planı ile bu plana yapılan itirazın reddine ilişkin Trabzon Büyükşehir Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali talebiyle açılmıştır.
Davaya konu nazım imar planı ile planlama sahası içerisinde bulunan ve davacı idare adına tahsisli taşınmazı kapsayan alanın sadece sınırının belirlendiği, herhangi bir kullanım kararı öngörülmeyen alanın plan kapsamı dışında bırakıldığı, halihazırda askeri alan olarak kullanılan yere ilişkin öngörülecek kullanım kararının plan kapsamı dışında kalması nedeniyle 1/5000 ölçekli nazım imar planıyla değil, 2863 sayılı kanun hükümleri kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılacak olan Koruma Amaçlı İmar Planları ile düzenlenmesi gerektiği açıktır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatler ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c fıkrasında dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, yine 14. maddenin 6. fıkrasında, ilk incelemeye ilişkin hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 inci madde hükmünün uygulanacağı ve 15. Maddenin 1/b fıkrasında ise bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen kanun maddesinde yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan ''menfaat ihlali'' doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları, iptal davasına konu idari işlemin niteliğine ve dava açanın hukuken korunması gereken haklarına göre idari yargı yerlerince belirlenmektedir.
Her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru ve güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir. Aksi halde, kişilerin kendisine etkisi bulunmayan, menfaatlerini ihlal etmeyen idari işlemler hakkında da iptal davası açma hakkı doğacak ve bu durum idarenin işleyişini olumsuz etkileyecektir. İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan 'dava açma ehliyeti', iptal davasına konu kararın niteliğine göre idari yargı yerlerince değerlendirilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu işlemler ile planlama sahası içerisinde bulunan ve davacı idare adına tahsisli taşınmazı kapsayan alanın sadece sınırının belirlendiği, herhangi bir kullanım kararı öngörülmeyerek alanın plan kapsamı dışında bırakıldığı anlaşılmakta ise de davacı idare tarafından, mülkiyeti hazineye ait, Milli Savunma Bakanlığına tahsisli, fiilen askeri alan olarak kullanılan taşınmazın yapılan imar planları ile yol, yeşil alan ve park olarak işlevlendirilerek fiili kullanım alanının azaltılmasına neden olunduğu, askeri hizmetlerde kullanılan taşınmazlara ilişkin imar planları ve bu planlara ait uygulama ve değişikliklerin Milli Savunma Bakanlığının görüşü doğrultusunda hazırlanması gerektiği ileri sürülerek açılan davada, taşınmazın dava konusu planın onama sınırı içinde bulunan bir alana isabet etmesi nedeniyle planla getirilen kullanım kararlarından etkilendiği gözetildiğinde uyuşmazlık konusu işlem ile davalı idare arasında güncel ve meşru bir menfaati bağının bulunduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yönündeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun ehliyet yönünden reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 11/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.