DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2023/224 E. , 2024/481 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/224
Karar No : 2024/481
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Birliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Noterlik görevini yürütmekte iken 15/03/2017 tarihinde emekliye ayrılan davacı tarafından, grup sağlık sigortası prim ödemelerinin Noterler Birliği tarafından karşılanması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan Türkiye Noterler Birliği'nin 41. Olağan kongresinde alınan … no'lu Kararın iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı kararıyla;
Anayasa'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesi, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesi ile 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 56., 165., 163. ve 167. maddelerine yer verilerek,
Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan davalı idarenin, mevzuat hükümleri kapsamında düzenlemeler yapabileceği ve kararlar alabileceği hususunda kuşku bulunmadığı, davalı idare tarafından, takdir yetkisi kapsamında süre belirlemesi yapıldığı, 10 yıldan az süreli noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin ödenmemesi yönündeki uygulamanın Birlik bütçesinin taşıyamayacağı yüklerin getirilmesini engelleme amacından doğduğu, noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin Birlik tarafından yatırılmasının mevzuat gereği Birliğe yüklenmiş sorumluluklar dahilinde olmadığının belirtildiği,
Mevzuat gereği Birlik tarafından noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin Birlik tarafından yatırılması mecburiyeti bulunmamakta ise de, takdir yetkisi kapsamında alınan Birlik 41. Kongre kararında, davalı idare tarafından yalnızca mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin tamamının Birlik tarafından ödenmesi yerine, belli bir süre hizmeti olanların sigortasının belli bir yüzdesinin Birlik tarafından karşılanması suretiyle kademeli bir sistem öngörülerek düzenleme yapılmasının hakkaniyete ve üyelerin hak ve menfaatlerinin korunması amacının gerçekleştirilmesine matuf olacağı, nitekim, bu şekilde yapılan bir düzenlemenin, Birlik bütçesinin yük altında kalması sonucunu da doğurmayacağı,
Ayrıca, davalı idarece hizmet süresi belirlenirken kurum bütçesinin yük altında bırakılmamasının amaçlandığı belirtilmiş ise de; bu yönde yapılmış bir teknik raporun da dava dosyasına sunulamadığı,
Bu durumda, yalnızca noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödeneceğine ilişkin Birlik Kongre kararının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varıldığı,
Dava konusu bireysel işlemin dayanağı kararın hukuka aykırı bulunması karşısında, davacının başvurusunun 10 yıl hizmet etme şartını karşılamadığından bahisle reddine ilişkin dava konusu bireysel işlemin de iptali gerektiği,
Bu itibarla, hem dava konusu bireysel işlem hem de Türkiye Noterler Birliği'nin 41. Olağan kongresinde alınan 153 no'lu Kararın hukuka aykırı olduğu anlaşıldığından iptallerine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu edilen grup sağlık sigortasının, niteliği gereği isteğe bağlı olan özel bir sigorta olduğu, yapılmasının yasal olarak zorunlu olmadığı, bu nedenle tamamen isteğe bağlı olarak yapılan bir sigortanın prim ödeme yöntemlerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisinin Türkiye Noterler Birliği Kongresine ait olduğu, süre sınırlamasının bütçe imkanları dikkate alınarak yapıldığı, ayrıca Dairece verilen iptal kararında yerindelik denetimi yapıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, noterler arasında ayrım yapmanın Birlik amacına, hukuka ve eşitlik ilkesine aykırılık oluşturacağı dikkate alındığında temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Türkiye Noterler Birliği'nin 41. Kongresinde, Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin ve mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödeneceği kararlaştırılmıştır.
Bu kapsamda, 17/12/2012 tarihli Yönetim Kurulu toplantısında,
1-Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birlikçe ödenmesine,
2-Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birlikçe ödenmesine karar verilmiştir.
45. Olağan Kongrede, 10 yılı tamamlamasına çok az kalan (9 yıl 10 ay 10 gün ve 9 yıl 10 ay 26 gün) 2 noterin daha durumu tartışılmış ve taleplerinin reddine karar verilmiştir.
22/03/2017 tarihli işlem ile, davacının hizmet süresinin 9 yıl 11 ay 13 gün olduğu, 10 yıl hizmet etme şartını karşılamadığı, Birlik tarafından yapılan sigorta poliçesinin iptal edileceği, sigorta priminin kendisi tarafından ödenmesi durumunda Grup sağlık sigortasına dahil olabileceği belirtilmiştir.
Davacı tarafından, 06/04/2017 tarihinde, 22/03/2017 tarihinde belirtilen uygulamanın geri alınarak grup sağlık sigortası ile ilgili hakkının iadesine karar verilmesi istemiyle yapılan başvurunun, … tarih ve … sayılı işlem ile, 45. Olağan Kongrede alınan karardan bahsedilerek reddedilmesi üzerine 08/06/2017 tarihinde temyizen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; Cumhurbaşkanının, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinde de; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olduğu hükmüne yer verilmiştir.
1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun "Yaş tahdidi" başlıklı 56. maddesinde, "Noterler 65 yaşını tamamladıklarında, yaş tahdidine tabi tutulurlar. Yaşın hesabında Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun hükümleri kıyasen uygulanır."; "Üyelik" başlıklı 165. maddesinde, "Noterler, Türkiye Noterler Birliğinin tabii üyeleridir. Yaş tahdidine tabi tutulan noterler, Birliğin fahri üyesi olurlar." düzenlemesine yer verilmiş; 163. maddesinde, noterlik mesleğinin amaçlarına uygun bir şekilde görülmesini, mesleğin gelişmesini ve meslekdaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak üzere, kamu kurumu niteliğinde ve tüzel kişiliğe sahip, Türkiye Noterler Birliği kurulacağı, 167. maddesinde ise, Türkiye Noterler Birliğinin organlarının Türkiye Noterler Birliği Başkanı, Türkiye Noterler Birliği Başkanlık Divanı, Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulu, Türkiye Noterler Birliği Disiplin Kurulu, Türkiye Noterler Birliği Kongresi ve Noter odaları olduğu düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan davalı idare tarafından, mevzuat hükümleri uyarınca düzenlemeler yapılabileceği ve kararlar alınabileceği açıktır.
Bu kapsamda, davalı idare tarafından, Birlik bütçesinin verdiği imkanlar dikkate alınarak 10 yıldan az süreli noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin ödenmemesi yönünde uygulamaya gidildiği ifade edilmiş olup, davalı Birlik tarafından takdir yetkisi kapsamında bir süre belirlemesi yapıldığı anlaşılmaktadır.
Takdir yetkisinin dava konusu düzenleme ile Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin ve mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödenmesi, 10 yılını doldurmadan emekli olan noterler için ise ödeme yapılmaması şeklinde kullanıldığı görülmekte ise de, idarenin takdir yetkisi sınırsız olmadığından, bu yetki kullanılırken nesnel ölçütlere dayanılması, hukukun genel ilkelerine uyulması zorunlu olup söz konusu yetkinin yasanın koyduğu sınırlar içerisinde, eşitlik ilkesi dikkate alınarak kamu yararı gözetilmek suretiyle ve gerekçeli kullanılmasının gerektiği tabiidir.
Mevzuat uyarınca Birlik tarafından noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin Birlik tarafından yatırılmasını zorunlu kılan bir hüküm mevcut olmamakla birlikte, Birlik tarafından, mesleğe hizmet etmiş ve etmekte olan kişiler arasında dayanışmanın sağlanması amacıyla Birlik 41. Kongresinde alınan kararın, Birlik bütçesinin taşıyamayacağı yüklerin getirilmesini engellenmesi amacıyla 10 yıl hizmet etmiş olmak şeklinde bir süre ile sınırlandığı ifade edilmiş ise de; 10 yıllık süre şartını sağlamayan emekli noterlerin grup sağlık sigorta primlerinin de ödenmesi halinde Birliğe getireceği yükün Birlik bütçesince kaldırılamayacağının, ayrıca takdir yetkisi kapsamında belirlenen 10 yıllık sürenin hangi nesnel verilere dayanılarak tespit edildiğinin davalı idarece somut verilerle ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, yalnızca noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödeneceğine ilişkin Birlik Kongre kararında ve davacının başvurusunun 10 yıl hizmet etme şartını karşılamadığından bahisle reddine ilişkin dava konusu bireysel işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davalı idareye tanınan takdir yetkisinin kullanılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu Birlik kararının ve bireysel işlemin iptali yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu Birlik kararının ve bireysel işlemin iptaline ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı kararının, yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
4. Kesin olarak, 06/03/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; davalı Türkiye Noterler Birliği 41. Olağan Kongresinde alınan ... no'lu karar ile Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin ve mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibarıyla 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin primlerinin Birlikçe ödeneceğine karar verildiği ve 10 yıllık hizmet süresini dolduramadan emekli olan davacı tarafından ise hem yukarıda yer verilen 153 nolu kararın hem de grup sağlık sigortası prim ödemelerinin Noterler Birliği tarafından karşılanması talebiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle dava açılmış ise de; idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında, mevzuata aykırı şekilde, subjektif ve keyfi amaçlar doğrultusunda kullandığına ilişkin olarak dosya içeriğinde herhangi bir somut bilgi ve belge bulunmadığı dikkate alındığında, mevzuata uygun olarak kullanılan takdir yetkisi kapsamında alınan kararda ve grup sağlık sigortası prim ödemelerinin Noterler Birliği tarafından karşılanması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle, temyiz isteminin kabulü ile dava konusu … no'lu karar ve … tarih ve … sayılı bireysel işlemin iptali yolundaki Daire kararının bozulması gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile Daire kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.