T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/2381
Karar No : 2023/3876
DAVACI : ... Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
… Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Hukuk Müşavirliği
DAVANIN_KONUSU : … Büyükşehir Belediyesi Bayrampaşa Halinde faaliyet gösteren davacı şirket tarafından;
1- Kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin,
2- Bu işlemin dayanağı olduğu belirtilen, 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasının ve 42. maddesinin 6. fıkrasının,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Bayrampaşa Hali … numarada bulunan kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Haller Müdürlüğüne başvurulduğu, daha önce haklarında verilmiş bir idari para cezası olduğundan bahisle Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasına da atıf yapılarak başvurunun reddedildiği, devir isteminin reddine ilişkin işlemin usûl ve yasaya aykırı olduğu, söz konusu idari para cezasında şirketlerinin kusurunun bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
Davalı Ticaret Bakanlığı tarafından, davanın süresinde olmadığı, dava konusu uygulama işlemleri ile Yönetmelik'in aynı davada iptalinin istenemeyeceği, dava konusu edilen Yönetmelik hükümlerinin hukuka uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, davacı şirketin idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin encümen kararının geri alındığı, idarece yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu bireysel işlemin dayanağı encümen kararı geri alındığından, dayanaksız kalan dava konusu işlemin iptali; 5957 sayılı Kanun hükümlerine uygun olan ve kamu yararı gözetilerek getirilen Yönetmelik düzenlemelerinin iptali istemi bakımından ise davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Bayrampaşa Halinde faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin ve bu işlemin dayanağı olduğu belirtilen 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasının ve 42. maddesinin 6. fıkrasının iptali istenmektedir.
26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Toptancı hallerindeki işyerleri ile pazar yerlerindeki satış yerlerinin işletilmesi" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; "Belediye toptancı hallerindeki işyerleri, kiralama veya satış yoluyla işletilir...", 6. fıkrasında; "Belediye toptancı hallerinde faaliyet gösteren işletmelerden veya pazar yerlerindeki satış yerlerini kullananlardan; ... ı) Kiraladıkları işyerlerini Bakanlıkça belirlenen sebepler dışında başkasına devredenlerin ya da kiraladıkları veya satın aldıkları işyerlerini herhangi bir şekilde kullandıranların, ... l) İşyerinin kiralanması veya satılmasında ya da satış yerinin kiralanması veya tahsisinde ilgili yönetmelikte belirlenen şartları taşımadıkları veya sonradan kaybettikleri anlaşılanların, ... kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verilir." hükmü, 13. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; "Malın kalitesine, standardına veya gıda güvenilirliğine ilişkin belgelerde ya da künyesinde bilerek değişiklik yapılması, bunların tahrif veya taklit edilmesi ya da bunlarda üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilmesi...yasaktır" hükmü yer almış, 14. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde de 5 inci maddenin on birinci fıkrası ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine aykırı hareket edenler hakkında verilecek para cezası düzenlenmiştir.
Anılan Kanunun, Toptancı hallerinin yönetimi başlıklı 9. Maddesinin 7. fıkrasında Toptancı hallerinin işleyiş, yönetim ve denetimine, işlem görecek malların belirlenmesine, alım satım işlemlerinin nasıl yapılacağına, bildirim ve hal rüsumu ödeme yükümlülüğünün ne şekilde yerine getirileceğine, hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimlere ve bunların görev ve yetkilerine, hal yöneticisinin diğer niteliklerine, hal zabıtasının sayısına ve bunlar ile özel güvenlik görevlilerinin çalışma yöntemine, hallerde tutulacak defter, belge ve kayıtlara ve bu konularla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, ilgili bakanlıklar ile Maliye Bakanlığının görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği, hükmüne 15. maddesinin (e) bendinde Bakanlığın, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak her türlü idari tedbiri almaya, talimat vermeye, denetimi yapmaya, tebliğ ve yönetmelikler çıkarmaya yetkili olduğu hükmüne yer verilmiştir.
5957 sayılı Kanun'un 3., 5., 9., 12., 15. ve 16. maddeleri dayanak alınarak Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik hazırlanmış ve 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmelik'in "Kiralama ve satış" başlıklı 28. maddesinin 1. fıkrasında; "Belediye toptancı halindeki işyerleri, kiralama veya satış yoluyla işletilir...", aynı maddenin 3. fıkrasında; "Toptancı halindeki işyerleri, üretici, üretici örgütü, komisyoncu veya tüccarlara kiralanır ya da satılır. Aynı toptancı halinde/şubesinde bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak en fazla bir işyeri kiralanabilir veya satılabilir. İşyeri, adi şirketlere/ortaklıklara ya da birden fazla gerçek veya tüzel kişiye kiralanamaz veya satılamaz." düzenlemesine yer verilmiş, 32. maddesinde ise iş yerlerinin devrine yönelik kurallar belirlenmiştir.
Yönetmeliğin İşyerlerinin devri balıklı 32. maddesinin (5). fıkrasında; " 36 ncı maddenin dokuzuncu veya on birinci fıkralarındaki ya da 37 nci maddenin birinci fıkrasının (g) bendindeki veya 42 nci maddenin altıncı fıkrasındaki hükümlere aykırı hareket etmeleri nedeniyle herhangi bir cezai işlem uygulanmamış olan kiracılar, birinci fıkra hükmü dışında işyerlerini başkalarına devredebilir." hükmüne, 42. maddesinin (6) ıncı fıkrasında "Künyeler, tahrif veya taklit edilemez, bunlar üzerinde bilerek değişiklik yapılamaz veya üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilemez. " hükmü yer almıştır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin kiracılık haklarının devri istemli 02.05.2019 tarihli başvurularının; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemiyle, … tarih ve … sayılı belediye encümeni kararıyla 5957 sayılı Yasa'nın 13/1-c, 14/1-e maddeleri gereği idari para cezası uygulanmış olması nedeniyle 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrası gereği 3. kişilere devir yapılamayacağından bahisle reddedildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından … tarih ve … sayılı belediye encümeni kararına dava açılmamakla birlikte 24.05.2019 tarihli dilekçe ile para cezasının geri alınması istemli bir başvuru yapılmıştır. Bu başvuru üzerine idarece yapılan inceleme sonucu işlenen fiilin karşılığının 5957 sayılı Kanunun 8. maddesinin 8. fıkrasının (ç) bendi gereği işlem yapılması gerektiği anlaşılarak konunun İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni yeniden incelenmesi teklif edilmiştir. Söz konusu idarece konu incelenerek … tarih ve … sayılı belediye encümeni kararıyla … tarih ve … sayılı belediye encümeni kararı geri alınarak 5957 sayılı Kanunun 8. maddesinin 8. fıkrasının (ç) bendi gereği cezalı hal rüsumu alınmasına karar verildiği görülmüştür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi, 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu; aynı maddenin 4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine dava açabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Bu davada iptali istenilen uygulama işleminin hukuka aykırı olması nedeniyle düzenleyici işlemin esasının incelenip incelenemeyeceği konusunun öncelikle değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yukarıda aktarılan Yasa hükmü değerlendirildiğinde; düzenleyici işleme karşı ilanını izleyen günden itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde dava açılabileceği gibi; bu süre geçmiş olsa dahi, düzenleyici işlemin uygulanmasına ilişkin bir işlemin tesis edilmesi halinde, uygulama işlemi ile dayanağı olan düzenleyici işlemin ayrı ayrı veya birlikte yine yasal dava açma süresi içinde dava konusu edilebilecekleri, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden açmış oldukları davada; uygulama işlemi ile birlikte dava konusu edilen düzenleyici işlemin incelenebilmesi için, uygulama işleminin hukuken geçerli bir işlem niteliğinde olması gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından, kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin dayanağı kalmadığından hukuka aykırı hale geldiği, bu işlem ile birlikte dava konusu edilen … tarih ve … sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasının ve 42. maddesinin 6. fıkrasının maddi olaya uygulanma imkanı kalmadığından esasının incelenmesinin mümkün olmadığı tabiidir.
Açıklanan nedenlerle, kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali, bu işlemin dayanağı olduğu belirtilen 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasının ve 42. maddesinin 6. fıkrasının iptali isteminin ise incelenmeksizin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı şirket, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca yapılan kira sözleşmesi çerçevesinde Bayrampaşa Halinde bulunan 88 numaralı iş yerinde komisyoncu olarak faaliyet göstermektedir.
Davacı şirket tarafından düzenlenen … tarih ve E … sıra no'lu satış faturasının davalı Bakanlık müfettişlerince ve sonrasında davalı belediye zabıta amirliğince incelenmesi sonucunda İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile Hal Kayıt Sistemine bildirimi yapılan "biber salçalık kapya" ürünü için fatura üzerindeki miktarın 14,50 kg, Hal Kayıt Sistemindeki miktarın ise 44 kg şeklinde beyan edilmek suretiyle 5957 sayılı Kanun'un 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde mallara ilişkin künyede üçüncü kişileri yanıltacak şekilde bilgilere yer verilmesi nedeniyle aynı Kanun'un 14. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca davacı şirketin 9.574,00 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.
Davacı şirket tarafından, kiracılık hakkının … ve …'ye devredilmesi istemiyle 02/05/2019 tarihinde davalı idareye başvurulmuştur.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve …. sayılı işlemi ile 5957 sayılı Kanun’un 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine aykırı olarak mallara ilişkin künyede üçüncü kişileri yanıltacak şekilde bilgilere yer verilmesi nedeniyle davacı şirket adına 9.574,00 TL idari para cezası düzenlendiği, Yönetmelik’in 42. maddesinin 6. fıkrasında da buna yönelik düzenleme olduğu, yine Yönetmelik’in 32. maddesinin 5. fıkrasında, Yönetmelik'in 42. maddesinin 6. fıkrası da dahil belli durumlarda idari para cezası düzenlenmesi hâlinde iş yerinin devredilemeyeceği kuralı yer aldığından, devir başvurusunun mümkün olmadığı belirtilerek başvuru reddedilmiştir.
Bunun üzerine, davacı şirket tarafından, 10/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan dava açılmıştır.
Aynı zamanda davacı şirket tarafından, fatura ve künye arasında oluşan fiyat farkının Hal Kayıt Sisteminden kaynaklandığı, bu durumun ... Sulh Hukuk Mahkemesinin … değişik iş sayılı dosyasında yapılan keşif sonucu hazırlanan bilirkişi raporuyla da ortaya konulduğu belirtilerek söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle 24/05/2019 tarihinde Hal Müdürlüğüne itiraz edilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile itiraz üzerine yeniden yapılan incelemede, davacı şirketin mal miktarına ilişkin gerçeğe aykırı beyanının hal rüsumunun eksik olarak tahsil edilmesine neden olduğu, bu nedenle eylemin 5957 sayılı Kanun'un 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi değil, 8. maddesinin 8. fıkrasının (ç) bendi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle davacı şirket adına idari para cezası düzenlenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararının geri alınmasına, davacı şirketten 29,00 TL cezalı hal rüsumu alınmasına karar verilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da altmış gün olduğu, bu sürelerin idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ise, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme esnasında süre aşımı yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, yasal süresi içerisinde açılmayan davaların reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
Dava Konusu Yönetmelik'in 32. Maddesinin 5. Fıkrasının "36 ncı maddenin dokuzuncu veya on birinci fıkralarındaki ya da 37 nci maddenin birinci fıkrasının (g) bendindeki" İbarelerine İlişkin Kısmının İncelenmesi:
Toptancı hallerinde işyeri kiralamak suretiyle sebze ve meyve ticareti yapan kiracıların işyerlerini devrine yönelik kurallar getiren dava konusu düzenlemeyle, Yönetmelik'te yer verilen belli durumlara aykırı hareket etmeleri nedeniyle herhangi bir cezai işlem uygulanmamış olan kiracıların, 32. maddenin 1. fıkrası dışındaki iş yerlerini başkalarına devredebileceği kurala bağlanmıştır.
Düzenlemede ifade edilen belli durumlar, Yönetmelik'in 36. maddesinin 9. veya 11. fıkralarındaki ya da 37. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendindeki veya 42. maddesinin 6. fıkrasındaki hükümlere aykırı hareket edilmesini içermektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu Yönetmeliğin 07/07/2012 tarihli Resmi Gazete nüshasında yayımlandığı, davanın uygulama işlemini tesisi üzerine 14/05/2019 tarihinde açıldığı, davacı şirket adına tesis edilen uygulama işleminde ise yalnızca 42. maddenin 6. fıkrasına atıf yapıldığı, 36. maddenin 9. ve 11. fıkraları ile 37. maddenin 1. fıkrasının (g) bendinin uygulama işlemiyle herhangi bir ilgi veya bağının bulunmadığı dikkate alındığında, 32. maddenin 5. fıkrasında yer alan "36 ncı maddenin dokuzuncu veya on birinci fıkralarındaki ya da 37 nci maddenin birinci fıkrasının (g) bendindeki" ibareleri bakımından davanın süresinde olmadığı anlaşılmaktadır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un;
"Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasında,
"Bu Kanunun amacı, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunmasını, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesini, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır." hükmüne;
"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde,
"(1) Bu Kanunun uygulanmasında; ... c) Belediye toptancı hali: Belediyelerce kurulan toptancı hallerini, ... d) Hal rüsumu: Malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden ödenen meblağı, ... f) Komisyoncu: Malların toptan satışı amacıyla kendi adına ve başkası hesabına komisyon esası üzerinden çalışan meslek mensuplarını, g) Künye: Malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini ve Bakanlık ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca uygun görülecek diğer hususları ihtiva eden barkodlu etiketi veya bu bilgileri içeren belgeyi, ... n) Toptancı hali: Bu Kanunda yer alan asgarî koşulları taşıyan projeler çerçevesinde belediyeler ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan, malların ayrı ayrı yahut birlikte toptan alım ve satımı ile kaydının yapıldığı yerleri, ... ifade eder." hükmüne;
"Toptancı hallerinin yönetimi" başlıklı 9. maddesinde,
"(1) Belediye toptancı halleri, belediye teşkilatı bünyesinde norm kadro ilke ve standartlarına uygun olarak kurulan toptancı hal yönetim birimi tarafından yönetilir. Hal yönetim birimi, hal yöneticisi ile mevcut zabıta personeli arasından görevlendirilen hal zabıtası ve diğer personelden oluşur.
...
(7) Toptancı hallerinin işleyiş, yönetim ve denetimine, işlem görecek malların belirlenmesine, alım satım işlemlerinin nasıl yapılacağına, bildirim ve hal rüsumu ödeme yükümlülüğünün ne şekilde yerine getirileceğine, hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimlere ve bunların görev ve yetkilerine, hal yöneticisinin diğer niteliklerine, hal zabıtasının sayısına ve bunlar ile özel güvenlik görevlilerinin çalışma yöntemine, hallerde tutulacak defter, belge ve kayıtlara ve bu konularla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, ilgili bakanlıklar ile Maliye Bakanlığının görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükmüne;
"Yasaklar" başlıklı 13. maddesinde,
"(1) Malların toptan veya perakende ticaretinde;
...
c) Malın kalitesine, standardına veya gıda güvenilirliğine ilişkin belgelerde ya da künyesinde bilerek değişiklik yapılması, bunların tahrif veya taklit edilmesi ya da bunlarda üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilmesi,
...
yasaktır." hükmüne;
"Cezalar" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasında,
"(1) Diğer kanunlara göre daha ağır bir ceza gerektirmediği takdirde;
...
e) 5 inci maddenin on birinci fıkrası ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine aykırı hareket edenler hakkında beş bin Türk Lirası,
...
idarî para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in;
"İşyerlerinin devri" başlıklı 32. maddesinde,
"(1) Kiralanan işyerleri, vefat etme veya iş göremeyecek derecede kaza geçirme, hastalık ya da yaşlılık gibi zaruri hallerde kanuni mirasçılara devredilebilir.
...
(5) 36 ncı maddenin dokuzuncu veya on birinci fıkralarındaki ya da 37 nci maddenin birinci fıkrasının (g) bendindeki veya 42 nci maddenin altıncı fıkrasındaki hükümlere aykırı hareket etmeleri nedeniyle herhangi bir cezai işlem uygulanmamış olan kiracılar, birinci fıkra hükmü dışında işyerlerini başkalarına devredebilir.
...." düzenlemesine;
"Malların satışı" başlıklı 36. maddesinde,
"...
9) Meslek mensupları, serbest rekabeti engellemek amacıyla kendi aralarında veya üreticilerle ticarî anlaşmalar yapamaz, uyumlu eylemde bulunamaz ve hâkim durumlarını kötüye kullanamaz.
...
11) Malların toptan veya perakende ticaretinde; piyasada darlık oluşturmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için mallar belirli ellerde toplanamaz, satışından kaçınılamaz, stoklanamaz, yok edilemez, bu amaçla propaganda yapılamaz veya benzeri davranışlarda bulunulamaz." düzenlemesine;
"Malların satışında uyulacak esaslar" başlıklı 37. maddesinde,
"(1) Malların toptancı hallerinde satışında aşağıdaki esaslara uyulur:
...
(g) Mallara ilişkin gerçeğe aykırı analiz raporu düzenlenemez veya bu raporun düzenlenmesi sağlanamaz.
(2) Birinci fıkranın (a), (b), (c), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen esaslar, toptancı hal dışında yapılan mal satışlarında da uygulanır.
" düzenlemesine;
"Künye" başlıklı 42. maddesinde,
"...
6) Künyeler, tahrif veya taklit edilemez, bunlar üzerinde bilerek değişiklik yapılamaz veya üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilemez.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava Konusu Yönetmelik'in 32. Maddesinin 5. Fıkrasının "veya 42 nci maddenin altıncı fıkrasındaki hükümlere aykırı hareket etmeleri nedeniyle herhangi bir cezai işlem uygulanmamış olan kiracılar, birinci fıkra hükmü dışında işyerlerini başkalarına devredebilir." İbaresi ile 42. Maddesinin 6. Fıkrasının İncelenmesi:
5957 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 7. fıkrası ile toptancı hallerinin işleyiş, yönetim ve denetimine, bu konularla ilgili diğer hususlara ilişkin usûl ve esasların, ilgili bakanlıklar ile Maliye Bakanlığının görüşleri alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği kural altına alınmış; 13. maddesi ile malın künyesinde bilerek değişiklik yapılması, künyenin tahrif veya taklit edilmesi ya da künyede üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilmesi yasaklanmıştır.
Yönetmelik'in dava konusu edilen 42. maddesinin 6. fıkrasında, künyelerin tahrif veya taklit edilemeyeceği, bunların üzerinde bilerek değişiklik yapılamayacağı veya üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilemeyeceği; 32. maddesinin 5. fıkrasının incelemeye konu kısmında da, anılan yasağa aykırı hareket etmeleri nedeniyle hakkında herhangi bir cezai işlem uygulanmamış kiracıların işyerlerini başkalarına devredebileceği kurala bağlanmıştır.
Buna göre, 5957 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 7. fıkrasındaki yetkiye istinaden toptancı hallerinin işleyiş, yönetim ve denetimine yönelik hususlara ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi amacıyla çıkartılan Yönetmelik'in dava konusu 42. maddesinin 6. fıkrasının, tüketicinin korunması, kamu hizmetinin güven ortamında ve etik kurallar çerçevesinde devamlılığının sağlanması amacıyla Kanun'un 13. maddesine uygun olarak tekrarı mahiyetinde düzenlendiği; 32. maddesinin 5. fıkrasının incelemeye konu kısmının da, kiracıları, Kanun'a ve Yönetmeliğin 42. maddesinin 6. fıkrasına uygun davranmaya teşvik etmek için getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu haliyle, 5957 sayılı Kanun'un lafzına ve amacına, kamu yararı ile hizmet gereklerine uygun bulunan dava konusu düzenlemelerde hukuka ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Dava Konusu Bireysel İşlemin İncelenmesi:
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı dava konusu işlemi ile 5957 sayılı Kanun’un 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine aykırı olarak mallara ilişkin künyede üçüncü kişileri yanıltacak şekilde bilgilere yer verilmesi nedeniyle davacı şirket adına 9.574,00 TL idari para cezası düzenlendiği, Yönetmelik’in 42. maddesinin 6. fıkrasında da buna yönelik düzenleme olduğu, yine Yönetmelik’in 32. maddesinin 5. fıkrasında, Yönetmelik'in 42. maddesinin 6. fıkrası da dahil belli durumlarda idari para cezası düzenlenmesi hâlinde iş yerinin devredilemeyeceği kuralı yer aldığından, devir başvurusunun mümkün olmadığı belirtilerek başvuru reddedilmiştir.
Dolayısıyla dava konusu işlemin sebep unsurunu, "Yönetmelik'in 42. maddesinin 6. fıkrasına aykırı fiil nedeniyle şirket hakkında idari para cezası verilmiş olması" teşkil etmektedir. Bununla birlikte, İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile davacı şirket adına Yönetmelik'in 42. maddesinin 6. fıkrasında yer alan kurala aykırı hareket edildiğinden bahisle idari para cezası düzenlenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararı geri alınmıştır.
Bu durumda, idare tarafından dava konusu işleme dayanak gösterilen encümen kararının geri alındığı göz önünde bulundurulduğunda, dayanağı olmayan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 32. maddesinin 5. fıkrasında yer alan "veya 42 nci maddenin altıncı fıkrasındaki hükümlere aykırı hareket etmeleri nedeniyle herhangi bir cezai işlem uygulanmamış olan kiracılar, birinci fıkra hükmü dışında işyerlerini başkalarına devredebilir." ibaresi bakımından DAVANIN REDDİNE, fıkranın diğer kısımları bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendi ile 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca süre aşımı nedeniyle DAVANIN REDDİNE,
2. 07/07/2012 tarih ve 28346 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik'in 42. maddesinin 5. fıkrası bakımından DAVANIN REDDİNE,
3. Davacı şirketin kiracılık hakkının üçüncü kişilere devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Muhtarlıklar ve Gıda Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin İPTALİNE,
4. Sonuç itibarıyla dava kısmen iptal, kısmen ret ile sonuçlandığından, ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin yarısına karşılık gelen … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, diğer yarısına karşılık gelen … TL yargılama giderinin davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından alınarak davacıya verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı Ticaret Bakanlığına verilmesine,
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından alınarak davacıya verilmesine,
7. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/06/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.