T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/2458
Karar No : 2024/915
DAVACI : … Derneği
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile değiştirilen 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinin 2. fıkrasının 2. cümlesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinde yapılan dava konusu değişiklik öncesindeki düzenlemeye göre yapılan kota hesabına göre, ülke genelinde 81 ilin 52 sinde 1 laboratuvar bulunması gerekirken haksız rekabetin önlenmesi faaliyetin sürekliliği gibi düşüncelerle 52 ilde olması gereken laboratuvar ihtiyacı sayısı 2'nin altında olmasına rağmen en az 2 laboratuvar kurulmasının öngörüldüğü, dava konusu değişiklik ile bu sayının 2 den 3 e çıkarılmasıyla söz konusu illerde üretilen inşaat iş miktarı ve taban fiyat uygulaması ile elde edilecek gelirlerin, işletme maliyetini karşılayamayacağı, sahil şeritlerinde yaz aylarında çalışılamadığı için çok daha kötü koşulların ortaya çıkabileceği, bu illerde, Bakanlık EBİS sisteminde kayıtlı numune alınan miktar, yönetmelikte tanımlanan asgari ve azami deney hizmet bedelleri ile birlikte değerlendirildiğinde işletmelerin hizmet sürekliliğinin ve kalitesinin olamayacağının açık olduğu, dava konusu düzenlemenin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, iş yükü çok olan illerdeki laboratuvarlar ile diğer şehirlerdeki laboratuvarlar arasında fırsat eşitsizliği yaratıldığı, konu ve amaç yönünden ise 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun lafzı ve ruhuna aykırı bir düzenleme olduğu, tüm ülkenin deprem felaketleriyle karşı karşıya kaldığı denetim sistemlerinin sorgulandığı, üretilen yapı taşıyıcı malzemelerinin kalitesinde sorunlar yaşanılan bu günlerde taşıyıcı sistem malzemeleri test, deney hizmetlerini hiçbir ekonomik baskı altında kalmadan sunması gereken laboratuvarların sayısının artırılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ve dava konusu düzenlemenin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında belgelendirilen laboratuvarlar, hem yapı malzemeleri hem de zemin deneyleri konusunda kapsama birlikte sahip olabiliyorken, laboratuvarlardaki uzmanlığı ve kaliteyi artırmak amacı ile Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde değişikliğe gidilerek laboratuvarların "yapı malzemesi laboratuvarı" "zemin laboratuvarı" olmak üzere sınıflandırılmaya gidildiği, Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinde, laboratuvarların talebi ve/veya İl Yapı Denetim Komisyonu tarafından tespit edilen nedenler ile faaliyeti durdurularak askıya alınan laboratuvarın, faaliyetini durdurduğu tarihten itibaren altı ay içerisinde faaliyete geçmemesi halinde sözleşmesinin Bakanlıkça fesih edileceği, laboratuvar izin belgesinin, laboratuvarın kapsamında yer alan bir veya birkaç deney için kullandığı cihazın arızalanması halleri hariç olmak üzere, laboratuvarın talebi ile bir yıl içerisinde bir defa askıya alınacağının hükme bağlandığı, hükümde yer alan 6 aylık askıya alma süresi içerisinde henüz sözleşmenin feshi ya da belge iptali söz konusu olmadığından bu durumdaki laboratuvarların aktif kuruluş olduğu ve ilgili Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Laboratuvarın sözleşmesinin feshedilmesi veya belgesinin iptali nedeniyle ildeki laboratuvar sayısının eksilmesi halinde belirlenen sayıya tamamlamak üzere yedekte bekleyen kuruluşlar laboratuvar izin belgesi almak için sırasıyla davet edilir" hükmü gereği yeni bir laboratuvarlara izin belgesi verilmediği, bu durumun özellikle inşaat alanı az olan ve ilgili Yönetmelik uyarınca laboratuvar sayısının 2 olduğu illerde tekelleşmenin oluşmasına, bazı durumlarda laboratuvar hizmetlerinde aksaklık yaşanmasına, bazen durmasına neden olduğunun görüldüğü, bu nedenle hem laboratuvarın sınıflandırılması ile getirilen değişikliğe uyum hem açıklanan aksaklıkların önüne geçilmesi hem de deprem felaketlerinin ardından ihtiyacın karşılanması amacıyla yapı malzemesi laboratuvar sayısının artırılması amacıyla her ilde en az 3 yapı malzemesi ve en az 2 zemin laboratuvarı olmak koşulunun getirildiği, ayrıca Bakanlıktan belgeli laboratuvarların 4708 sayılı Kanun kapsamı dışında da deney hizmeti verebilmekte olduğu ve dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, 14.03.2023 günlü, 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile 11/12/2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yapılan değişikliğin iptali istemiyle açılmıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1/1.maddesinde " Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. " hükmüne yer verilmiş, Kanunun 1. maddesinin (m) bendinde laboratuvarın, inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesisi ifade edeceği belirtilmiştir. Kanunun 12/2.maddesinde; "(Değişik ikinci fıkra:14/2/2020-7221/28 md.) İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan ve 05.02.2008 günlü, 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği kapsamında laboratuvarların çalışma usul ve esasları düzenlenmişken 4708 sayılı Kanunun 8. ve 12. maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun gereğince kamu veya özel kuruluşların bünyesinde kurulmuş laboratuvarlara Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından izin belgesi verilmesi için sağlaması gereken genel şartlar, laboratuvarlarda görev alacak denetçi mühendisler ve diğer görevlilerde aranacak nitelikler, laboratuvarların denetim hizmetinin yürütülmesi, laboratuvarlardan alınacak teminatın türü, tutarı, iadesi ile irat kaydedilmesine, idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulmuş ve aynı günlü yönetmelik değişikliği ile Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğindeki konu ile ilgili hükümler yürürlükten kaldırılmıştır.
Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin, bir ilde faaliyet gösterebilecek yapı malzemesi ve/veya zemin deneyleri yapan laboratuvar sayısını, bunların kuruluş safhasında sahip olması gereken asgari nitelikleri, laboratuvarda görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartlarını, laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esaslarını kapsadığı hükme bağlanmıştır.
Yönetmeliğin laboratuvar bölümleri ve asgari özellikleri başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Laboratuvarın faaliyet göstereceği ilde, analizlerin ve kullanılan cihazların gerektirdiği özel koşulları sağlamak üzere, en az 150 m2 net alana sahip tam donanımlı bir tesis kurulması zorunludur. Bu alan ilk kapsama ilave her deney için 2 m2 arttırılır" yolundaki hükme dava konusu yönetmelik değişikliği ile " Laboratuvarlar, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirilir. Yapı malzemesi laboratuvarları zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarları ise yapı malzemeleri konusunda kapsam genişletemez." şeklinde birinci cümle eklenerek laboratuvarlar "yapı malzemesi laboratuvarı" ve "zemin laboratuvarı" şeklinde sınıflandırılmış ve bu doğrultuda, Yönetmeliğin laboratuvar izin belgesi başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında yer alan"...zemin “ve/veya” yapı malzemeleri..."cümlesinde yer alan "ve/veya" ibaresi “veya” şeklinde değiştirilmiştir.
Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında, Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluş sayısının hesap edileceği hükme bağlanmış, bu sayının nasıl hesaplanacağını düzenleyen 6. maddenin 2. fıkrasının ikinci cümlesindeki " Bu sayı her il için en az iki olmak üzere toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m2'ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %10'u kadardır" yolundaki hüküm dava konusu değişiklikle “Bu sayı, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m²’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadardır.” şeklinde değiştirilerek, sayının yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı değerlendirileceği kurala bağlanmıştır.
Davacı tarafından, dava konusu yönetmelik değişikliğinden önce, kota hesabı uyarınca ülke genelinde 52 ilde 1 laboratuvar kurulması gerekirken, yönetmeliğin 6.maddesinin 2. fıkrasının ikinci cümlesine göre ihtiyacın üzerinde en az 2 laboratuvar kurulmasının öngörüldüğü, bu kez dava konusu değişiklikle, denetlenen alanda artış olmamasına karşın bu sayının 3'e çıkarıldığı, yükselen sayılar nedeniyle sunulan iş miktarı, azami birim fiyat ve işletme maliyeti karşılaştırıldığında işletmelerin hizmet kalitesi ve sürekliliğinin olamayacağı, değişiklikle kota uygulamasının anlamsız kaldığı iddialarıyla yönetmelik değişikliğinin iptali istenilmiştir.
14.03.2023 tarihli Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikten önce 4708 sayılı Kanun gereğince faaliyet gösterecek olan laboratuvarlara yapı malzemesi laboratuvarı, zemin laboratuvarı şeklinde ayrı ayrı veya yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılmasına izin verilirken dava konusu değişiklikle yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasına getirilen hükümle değişiklik tarihinden sonra faaliyet gösterecek laboratuvarların farklı alanlara hizmet verecek olan ve farklı deneyleri içeren yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı sınıflandırılması yoluna gidildiği, laboratuvarların yapı malzemeleri ve zemin ile ilgili deneylerini birlikte kapsama alamayacakları, var olan ve yeni izin verilecek olan laboratuvarların da diğer kapsam türünde genişletme yapamayacakları düzenlenmiştir.
Zemin laboratuvarlarında, inşai faaliyet başlamadan önce zemin ve temel etüt raporuna esas zemin deneylerinin yapıldığı, yapı malzemeleri laboratuvarında ise yapının inşasına başlandıktan sonra kullanılacak olan malzemelerin kontrol, ölçüm, muayenelerinin yapıldığı ve çalışacak personelin de buna göre belirlendiği, uygulama zamanı, yeri, kullanılacak cihazların farklılığı göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu yönetmelik değişikliği ile laboratuvarların konularına göre uzmanlaşmasının sağlanması amacıyla sınıflandırma yapılmasının öngörüldüğü anlaşıldığından, bu sınıflandırma doğrultusunda, laboratuvar kuruluşu sayısının da yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olmak üzere ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekeceği açıktır. Buna göre yönetmelik değişikliği ile benimsenen sınıflandırmaya uygun olarak laboratuvarların alanlarına göre kuruluş sayısı hesabının değiştirilmesinde, bu kapsamda yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılmış bulunan laboratuvarların tek izin belgesinin bulunması nedeniyle karışıklığa neden olunmaması ve hizmetin aksamaması amacıyla kuruluş hesabında dikkate alınmamalarında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Diğer taraftan, yönetmeliğin 12. maddesinin 3. fıkrasında, laboratuvarın faaliyetinin 6 ay süreyle durdurulması halleri sayılmış olup, faaliyetin durdurulmasına karar verilen süre içerisinde kuruluşun sözleşmesinin feshi veya belgesinin iptali söz konusu olmadığından, yönetmelik hükümlerine göre faaliyet bölgesinde yeni bir laboratuvara izin belgesi verilmesine olanak bulunmaması nedeniyle özellikle iş yoğunluğu az olan, dolayısıyla laboratuvar sayısı düşük olan illerde hizmetin aksamasına yol açılabileceği düşünüldüğünde, yönetmelik değişikliği ile laboratuvar sayılarının artırılarak ortaya çıkabilecek bu aksaklıkların engellenmesinin de amaçlandığı sonucuna varılmakla, dava konusu yönetmelik hükmünde bu yönüyle de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 14/02/2024 tarihinde, davacı vekili Av. …'ın ve davalı idare vekili Hukuk Müşaviri …'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinin 2. fıkrası "Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı her il için en az iki olmak üzere toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m2’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %10’u kadardır. Küsuratlar bir üst sayıya tamamlanır. Laboratuvarın sözleşmesinin feshedilmesi veya belgesinin iptali nedeniyle ildeki laboratuvar sayısının eksilmesi halinde belirlenen sayıya tamamlamak üzere yedekte bekleyen kuruluşlar laboratuvar izin belgesi almak için sırasıyla davet edilir. Yedekte bekleyen kuruluş yoksa yeni kuruluşa izin belgesi verilir." hükmüne amir iken 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile 6. maddenin 2. fıkrasının 2. cümlesi "Bu sayı, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m²’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadardır.” şeklinde değiştirilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında "Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 1. maddesinin 2. fıkrasının (m) bendinde; laboratuvar, "inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesis" (g) bendinde; taşıyıcı sistem: "yapıların; temel, betonarme, ahşap, çelik karkas, duvar, döşeme ve çatı gibi yük taşıyan ve aktaran bölümleri ve istinat yapıları", (e) bendinde ise yapı inşaat alanı: "Işıklıklar hariç, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekanlar ve ortak alanlar dahil yapının inşa edilen tüm katlarının alanı" şeklinde tanımlanmıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 12. maddesinin 2. fıkrasında "İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almaktadır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan ve 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'nin 1. maddesinde "Bu Yönetmeliğin amacı, 29/6/2001 tarihli 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun gereğince kamu veya özel kuruluşların bünyesinde kurulmuş laboratuvarlara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından izin belgesi verilmesi için sağlaması gereken genel şartlar, laboratuvarlarda görev alacak denetçi mühendisler ve diğer görevlilerde aranacak nitelikler, laboratuvarların denetim hizmetinin yürütülmesi, laboratuvarlardan alınacak teminatın türü, tutarı, iadesi ile irat kaydedilmesine, idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir." hükmüne yer verilmiş, "Laboratuvar bölümleri ve asgari özellikleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasına, 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle "Laboratuvarlar, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirilir. Yapı malzemesi laboratuvarları zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarları ise yapı malzemesi konusunda kapsam genişletemez." hükmü eklenmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrası "Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı her il için en az iki olmak üzere toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m2’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %10’u kadardır. Küsuratlar bir üst sayıya tamamlanır. Laboratuvarın sözleşmesinin feshedilmesi veya belgesinin iptali nedeniyle ildeki laboratuvar sayısının eksilmesi halinde belirlenen sayıya tamamlamak üzere yedekte bekleyen kuruluşlar laboratuvar izin belgesi almak için sırasıyla davet edilir. Yedekte bekleyen kuruluş yoksa yeni kuruluşa izin belgesi verilir." hükmüne amir iken dava konusu edilen 6. maddenin 2. fıkrasının 2. cümlesi "Bu sayı, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m²’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadardır.” şeklinde değiştirilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Laboratuvar sözleşme feshi ve belge iptali" başlıklı 12. maddesinin 3. fıkrası "Laboratuvarın talebi ve/veya İl Yapı Denetim Komisyonu (Değişik ibare:RG-14/3/2023-32132) tarafından tespit edilen nedenler ile faaliyeti durdurularak askıya alınan laboratuvarın, faaliyetini durdurduğu tarihten itibaren (Değişik ibare: RG-14/3/2023-32132) altı ay içerisinde faaliyete geçmemesi halinde sözleşmesi Merkez Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine Bakanlıkça fesih edilir. (Ek cümle: RG-14/3/2023-32132) Laboratuvar izin belgesi, laboratuvarın kapsamında yer alan bir veya birkaç deney için kullandığı cihazın arızalanması halleri hariç olmak üzere, laboratuvarın talebi ile bir yıl içerisinde bir defa askıya alınır." hükmünü amirdir.
Yapı Sahipleri İle Yapı Denetim Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğin 3. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde "Yapı inşaat alanı: Işıklıklar hariç, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekanlar ve ortak alanlar dahil yapının inşa edilen tüm katlarının alanını ifade eder" şeklinde tanımlanmış, aynı Tebliğin 4. maddesinde, "toplam inşaat alanı"nın 3. maddenin 1. fıkrasının (f) bendine göre belirleneceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösterecek laboratuvarların çalışma usul ve esasları, 4708 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan ve 05.02.2008 günlü, 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği kapsamında düzenlenmişken 4708 sayılı Kanunun 8. ve 12. maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği ile yeniden düzenlenmiş ve aynı günlü yönetmelik değişikliği ile Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğindeki laboratuvarların çalışma usul ve esasları ile ilgili hükümler yürürlükten kaldırılmıştır.
11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde, 4708 sayılı Kanun gereğince faaliyet gösterecek olan laboratuvarların; yapı malzemesi laboratuvarı, zemin laboratuvarı şeklinde ayrı ayrı veya yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılmasına izin verilirken,14.03.2023 tarihli Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile getirilen düzenleme ile; laboratuvarların, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirileceği, yapı malzemesi laboratuvarlarının zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarlarının ise yapı malzemesi konusunda kapsam genişletemeyeceği, aynı Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında, Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluş sayısının Merkez Yapı Denetim Komisyonunca hesap edileceği, bu sayının nasıl hesaplanacağına ilişkin 6. maddenin 2. fıkrasının 2. cümlesindeki "Bu sayı her il için en az iki olmak üzere toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m2'ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %10'u kadardır" yolundaki düzenlemenin “Bu sayı, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m²’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadardır.” şeklinde değiştirilerek, faaliyet gösterebilecek laboratuvar sayısının yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı düzenlenerek artırıldığı görülmektedir.
Dava konusu düzenleme ile, laboratuvar sayısının hesaplanmasında esas alınan, denetlenen inşaat alanının belirlenmesindeki kıstasta da değişikliğe gidilmiş, ilgili Yönetmelik hükmündeki değişiklik öncesinde "toplam denetlenen inşaat alanı" kıstası yerine "güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanı" kıstası getirilmiş, ayrıca değişiklik öncesinde %10 olan oran %25’e çıkarılmıştır.
İmar mevzuatında, taşıyıcı sistem, yapıların, temel, betonarme, ahşap, çelik karkas, duvar, döşeme ve çatı gibi yük taşıyan ve aktaran bölümleri ve istinat yapıları olarak tanımlanmış, yapı inşaat alanı ise; ışıklar hariç, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekanlar ve ortak alanlar dahil yapının inşa edilen tüm katlarının alanı olarak ifade edilmiştir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde; "güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanı" hesabının "toplam denetlenen inşaat alanı" hesabına göre güncel ve çok daha dar bir alanı kapsayacağı açıktır. Nitekim bu durum, taraflarca dosyaya sunulan belgelerden de anlaşılmaktadır. Örneğin, Afyonkarahisar ilinde aktif denetlenen inşaat alanı 5.699.120,00 m2 iken, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanı 1.631.423,85 m2 olarak belirlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve davalı idarenin açıklamalarının bir bütün halinde değerlendirilmesi sonucu; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında kurulacak laboratuvarların, ilgili Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında kriterlerinin belirlendiği bir kota sistemi kapsamında hizmet verdiği, laboratuvarlardaki uzmanlığı ve kaliteyi artırmak amacı ile ilgili Yönetmelikte değişikliğe gidilerek laboratuvarların "yapı malzemesi laboratuvarı" ve "zemin laboratuvarı" olarak sınıflandırıldığı, bu değişiklikle, mesleki yeterlilik, uygulama biçimi, uygulama zamanı ve kullanılan cihazlar bakımından birbirinden oldukça farklı olan bu laboratuvarların, alanlarında uzmanlaşmaları sağlanarak kalitenin artırılmasının hedeflendiği, bu sınıflandırma doğrultusunda laboratuvar kuruluşu sayısının da yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olmak üzere ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğinden (aynı yapı için her iki laboratuvar kuruluşunun da ayrı ayrı görevlendirilmesi gerektiğinden) Yönetmelik değişikliği ile benimsenen sınıflandırmaya uygun olarak laboratuvarların alanlarına göre kuruluş sayısı hesabının bu şekilde değiştirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve ilgili Yönetmeliğin amaç ve kapsamına uygun olduğu, temel alınan bu miktar üzerinden hesaplamada getirilen yüzdelik oran değişikliğinde de davacının iddiası aksine önceki hesaplamalara göre aleyhe bir durumun oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, ilgili Yönetmeliğin 12. maddesinin 3. fıkrasında, laboratuvarın faaliyetinin 6 ay süreyle durdurulması halleri sayılmış olup, faaliyetin durdurulmasına karar verilen süre içerisinde kuruluşun sözleşmesinin feshi veya belgesinin iptali söz konusu olmadığından, Yönetmelik hükümlerine göre faaliyet bölgesinde yeni bir laboratuvara izin belgesi verilmesine olanak bulunmaması nedeniyle özellikle iş yoğunluğu az olan, dolayısıyla laboratuvar sayısı düşük olan illerde hizmetin aksamasına yol açılabileceği düşünüldüğünde, yönetmelik değişikliği ile laboratuvar sayılarının artırılarak ortaya çıkabilecek bu aksaklıkların engellenmesinin de amaçlandığı görüldüğünden, dava konusu Yönetmelik kuralında bu yönüyle de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için öngörülen …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 14/02/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.