T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/2528
Karar No : 2023/9704
DAVACILAR : 1- ... Yapı Laboratuarı Hizm. Tic. Ltd. Şti
2- ... Zemin ve Yapı Lab. Hizm. İnş. Mim. - Müh. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLLERİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU : 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Geçici 2. maddesine" eklenen 4. fıkranın "Bu laboratuvar kuruluşları 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz." şeklindeki 2. cümlesinin iptali istenilmektedir.
DAVACILARIN İDDİALARI : 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'nin "Geçici 2. maddesine" eklenen 4. fıkrada yer alan hükmün, üç başlıkta düzenleyici işlemi sebep, konu ve sonuç yönünden sakat hale getirdiği, öncelikle yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarlarının kota hesabında ayrı ayrı dikkate alınması gerektiği, zemin araştırmalarının kendi içerisinde özgünlüğü olan ve aynı şekilde yapı malzemeleri yönünden de kendi özgünlüğü olan kuruluşlar olduğu, bu şekilde aynı kotaya tabi tutulması bir laboratuvarın diğerine göre bir bölgede ihtiyaçtan fazla sayıda olmasına sebebiyet vereceği, eklenen madde ile yönetmelikteki kota uygulamasının anlamsız kaldığı, kanun koyucunun kota ile arzuladığı sonucun, yönetmelik ile ortadan kaldırıldığı, laboratuvarların çalışma sisteminde kanun gereği kota uygulamasının mevcut olduğu, mevcut uygulama ile iş yoğunluğuna göre hesaplanan kotanın çok üzerinde laboratuvar faaliyetinin söz konusu olacağı ve bu durumda iş verimliliğinin, kalitenin düşeceği, var olan şirketlerin haklarının saklı kalması ile zaten sayısı yeterli olan laboratuvara bunların kota içerisinde sayılmaması nedeniyle yenilerinin ekleneceği, kazanılmış hakları saklı laboratuvarlar ile yeni kurulacak laboratuvarlar arasında kanun önünde eşitlik yönünden, Anayasa ile korunan eşitlik ilkesine aykırılığın söz konusu olacağı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında belgelendirilen laboratuvarlar, hem yapı malzemeleri hem de zemin deneyleri konusunda kapsama birlikte sahip olabiliyorken, laboratuvarlardaki uzmanlığı ve kaliteyi artırmak amacı ile Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde değişikliğe gidilerek laboratuvarların "yapı malzemesi laboratuvarı" "zemin laboratuvarı" olmak üzere sınıflandırılmaya gidildiği, yapı malzemesi laboratuvarlarının; bir yapının inşası başladıktan sonra kullanılacak olan malzeme deneylerini, bünyesinde bulunan beş yıllık deneyime sahip inşaat mühendisi laboratuvar denetçisinin sevk ve idaresi altında teknik personel eliyle yaptığı, zemin laboratuvarlarının ise daha inşai faaliyet başlamadan statik proje eki zemin etüt raporuna esas zemin deneylerini, bünyesinde bulunan beş yıllık deneyime sahip jeoloji mühendisi laboratuvar denetçisinin sevk ve idaresi altında teknik personel eliyle yaptığı, gerek deneyler için gerekse mesleki yeterlilik, uygulama biçimi, uygulama zamanı, gerekse kullanılan cihazlar bakımından birbirinden oldukça farklı olan bu laboratuvarların, alanlarında uzmanlaşmaları sağlanarak kalitenin artırılmasının hedeflendiği, ilgili Yönetmelikte yapılan değişiklik sonrasında, yapı malzemeleri ve zemin ile ilgili deneylerini birlikte kapsama alamayacakları, ülkemizde yaşanan depremlerin yapılarda kullanılacak malzeme deneylerinin önemini bir kez daha ortaya koyduğu ve özellikle doğan ihtiyacı karşılamak üzere yapı malzemesi laboratuvar sayısının artırılması ve ilgili deneylerde yaşanan aksaklıkların önüne geçilmesi ile binaların statik hesabının ana temelini oluşturan zemin mekaniği deney laboratuvarlarının sayısının artırılmasına yönelik olarak ilgili Yönetmeliğin 6. maddesinde değişikliğe gidildiği ve yine 5. maddesinde de laboratuvar kuruluşu sayısının yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı değerlendirileceğinin hükme bağlandığı, yapılan değişiklik öncesinde yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere izin belgesi verilen 30 adet laboratuvarın ise müktesep haklarının korunması adına, anılan Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrası gereği bir ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında sadece yapı malzemesi laboratuvarı ya da sadece zemin laboratuvarı hesabında dikkate alınması durumunda ise bazı illerde laboratuvar hizmetlerinde yaşanan aksaklıkların önüne geçilemeyeceği ve bu laboratuvarlara uygulamada tek izin belge numarası verilmiş olmasına rağmen iki laboratuvar kapsam türünde sayılmasının uygulamada aksaklıklara neden olacağı öngörüldüğünden davaya konu maddenin getirildiği ve söz konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, 14.03.2023 günlü, 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 14. maddesi ile Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Müktesep Haklar" başlıklı Geçici 2. maddesine 4. fıkra eklenerek " Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet veren laboratuvarların müktesep hakları saklıdır. Bu laboratuvar kuruluşları 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz" hükmü getirilmiştir.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1/1.maddesinde " Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. " hükmüne yer verilmiş, Kanunun 1. maddesinin (m) bendinde laboratuvarın, inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesisi ifade edeceği belirtilmiştir. Kanunun 12/2.maddesinde; "(Değişik ikinci fıkra:14/2/2020-7221/28 md.) İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan ve 05.02.2008 günlü, 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği kapsamında laboratuvarların çalışma usul ve esasları düzenlenmişken 4708 sayılı Kanunun 8. ve 12. maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun gereğince kamu veya özel kuruluşların bünyesinde kurulmuş laboratuvarlara Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından izin belgesi verilmesi için sağlaması gereken genel şartlar, laboratuvarlarda görev alacak denetçi mühendisler ve diğer görevlilerde aranacak nitelikler, laboratuvarların denetim hizmetinin yürütülmesi, laboratuvarlardan alınacak teminatın türü, tutarı, iadesi ile irat kaydedilmesine, idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulmuş ve aynı günlü yönetmelik değişikliği ile Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğindeki konu ile ilgili hükümler yürürlükten kaldırılmıştır.
Dava konusu yönetmeliğin 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin, bir ilde faaliyet gösterebilecek yapı malzemesi ve/veya zemin deneyleri yapan laboratuvar sayısını, bunların kuruluş safhasında sahip olması gereken asgari nitelikleri, laboratuvarda görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartlarını, laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esaslarını kapsadığı hükme bağlanmıştır.
Yönetmeliğin laboratuvar bölümleri ve asgari özellikleri başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında yer alan " Laboratuvarın faaliyet göstereceği ilde, analizlerin ve kullanılan cihazların gerektirdiği özel koşulları sağlamak üzere, en az 150 m2 net alana sahip tam donanımlı bir tesis kurulması zorunludur. Bu alan ilk kapsama ilave her deney için 2 m2 arttırılır" yolundaki hükme dava konusu yönetmelik değişikliği ile " Laboratuvarlar, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirilir. Yapı malzemesi laboratuvarları zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarları ise yapı malzemeleri konusunda kapsam genişletemez. " şeklinde birinci cümle eklenerek laboratuvarlar "yapı malzemesi laboratuvarı" ve "zemin laboratuvarı" şeklinde sınıflandırılmış ve bu doğrultuda, bir ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluş sayısının belirlendiği 6. maddenin 2. fıkrasında yapılan değişiklikle de sayının yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı değerlendirileceği kurala bağlanmıştır.
Dava konusu yönetmelik değişikliği ile laboratuvarların iki sınıfa ayrılması nedeniyle değişiklikten önce yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere izin almış olan laboratuvarların müktesep hakları yönünden iptali istenilen 14. madde ile yönetmeliğin geçici 2. maddeye 4. fıkra eklenerek " Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet veren laboratuvarların müktesep hakları saklıdır. Bu laboratuvar kuruluşları 6 ıncı maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz" hükmü getirilmiştir.
14.03.2023 tarihli Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikten önce 4708 sayılı Kanun gereğince faaliyet gösterecek olan laboratuvarlara yapı malzemesi laboratuvarı, zemin laboratuvarı şeklinde ayrı ayrı veya yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılmasına izin verilirken dava konusu değişiklikle yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasına getirilen hükümle değişiklik tarihinden sonra faaliyet gösterecek laboratuvarların farklı alanlara hizmet verecek olan ve farklı deneyleri içeren yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak ayrı ayrı sınıflandırılması yoluna gidildiği, laboratuvarların yapı malzemeleri ve zemin ile ilgili deneylerini birlikte kapsama alamayacakları, var olan ve yeni izin verilecek olan laboratuvarların da diğer kapsam türünde genişletme yapamayacakları düzenlenmiştir. Yönetmelik değişikliği ile öngörülen sınıflandırma doğrultusunda, laboratuvar kuruluşu sayısının da yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olmak üzere ayrı ayrı değerlendirilmesi esasının benimsendiği göz önünde bulundurulduğunda, değişiklikten önce yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet veren laboratuvarların faaliyetlerinin sürdürülebilmesi amacıyla, dava konusu yönetmelik hükmüyle müktesep haklarının saklı olduğunun kurala bağlanmasında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Davacılar tarafından, geçici 2. maddeye eklenen 4. fıkranın ikinci cümlesinde yer alan, bu laboratuvar kuruluşlarının, yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrası uyarınca o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu hesabında dikkate alınmayacağı yolundaki kural nedeniyle kota uygulamasının anlamsız kaldığı, iş yoğunluğuna göre hesaplanan kotanın çok üzerinde laboratuvar faaliyetinin söz konusu olacağı öne sürülmekteyse de; yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılan laboratuvarlara tek izin belgesi verilmiş olduğundan, laboratuvar sayıları hesaplanırken karışıklığa neden olunmaması ve hizmetin aksamaması amacıyla düzenleme yapıldığı sonucuna varıldığından, iddia yerinde görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 20/12/2023 tarihinde, davacı vekilinin gelmediği ve davalı idare vekili Av. …'ün ve davalı idareyi temsilen …'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'nin "Geçici 2. maddesine" eklenen " Bu laboratuvar kuruluşları 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz" şeklindeki 4. fıkranın 2. cümlesinin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında "Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 1. maddesinin 2. fıkrasının (m) bendinde; laboratuvar, "inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesis" şeklinde tanımlanmıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 12. maddesinin 2. fıkrasında "İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü,
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan ve 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'nin 1. maddesinde "Bu Yönetmeliğin amacı, 29/6/2001 tarihli 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun gereğince kamu veya özel kuruluşların bünyesinde kurulmuş laboratuvarlara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından izin belgesi verilmesi için sağlaması gereken genel şartlar, laboratuvarlarda görev alacak denetçi mühendisler ve diğer görevlilerde aranacak nitelikler, laboratuvarların denetim hizmetinin yürütülmesi, laboratuvarlardan alınacak teminatın türü, tutarı, iadesi ile irat kaydedilmesine, idari yaptırımlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir." hükmü yer almaktadır.
Aynı Yönetmeliğin "Laboratuvar bölümleri ve asgari özellikleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasına, 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle "Laboratuvarlar, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirilir. Yapı malzemesi laboratuvarları zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarları ise yapı malzemesi konusunda kapsam genişletemez." hükmü eklenmiş,
"Laboratuvar izin belgesi verilmesi" başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı her il için en az iki olmak üzere toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m2’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %10’u kadardır. " kuralı, 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesiyle, "Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m²’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadardır." şeklinde değiştirilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Müktesep haklar" başlıklı "Geçici 2. madde"si;
"(1) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce laboratuvar izin belgesi almaya hak kazananlar ile laboratuvar izin belgesi olan laboratuvar kuruluşlarının toplam sayısının, bu Yönetmeliğe göre belirlenecek sayıdan fazla olması halinde bu kuruluşların müktesep hakları saklıdır.
(2) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce Bakanlıkça laboratuvar denetçi belgesi verilmiş olan denetçilerin belgeleri geçerlidir.
(3) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce Bakanlıkça laboratuvar izin belgesi verilmiş laboratuvar şubelerinin müktesep hakları saklıdır." şeklinde iken,
14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle, "Müktesep haklar" başlıklı "Geçici 2. madde"ye, 4. fıkra olarak "Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet veren laboratuvarların müktesep hakları saklıdır. Bu laboratuvar kuruluşları 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz." hükmü eklenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösterecek laboratuvarların çalışma usul ve esasları, 4708 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan ve 05.02.2008 günlü, 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği kapsamında düzenlenmişken 4708 sayılı Kanunun 8. ve 12. maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği ile yeniden düzenlenmiş ve aynı günlü yönetmelik değişikliği ile Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğindeki konu ile ilgili düzenlemeler yürürlükten kaldırılmıştır.
11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde, 4708 sayılı Kanun gereğince faaliyet gösterecek olan laboratuvarların; yapı malzemesi laboratuvarı, zemin laboratuvarı şeklinde ayrı ayrı veya yapı malzemeleri ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere açılmasına izin verilirken,14.03.2023 tarihli Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile getirilen düzenleme ile; laboratuvarların, yapı malzemesi laboratuvarı ve zemin laboratuvarı olmak üzere iki şekilde belgelendirileceği, yapı malzemesi laboratuvarlarının zemin deneyleri konusunda, zemin laboratuvarlarının ise yapı malzemesi konusunda kapsam genişletemeyeceği, Merkez Yapı Denetim Komisyonunca faaliyet gösterecek laboratuvar sayısı hesap edilirken, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı hesaplama yapılacağı, bu sayının, her ilde en az üç yapı malzemesi ve en az iki zemin laboratuvarı olmak koşulu ile yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı için ayrı ayrı, güncel konumda ve taşıyıcı sistem bölümü tamamlanmamış denetlenen inşaat alanının 360.000 m2’ye bölünmesi ile elde edilen sonucun %25’i kadar olacağı kurala bağlanmıştır.
Davalı idare tarafından; laboratuvarlardaki uzmanlığı ve kaliteyi artırmak amacı ile ilgili Yönetmelikte değişikliğe gidilerek laboratuvarların "yapı malzemesi laboratuvarı" ve "zemin laboratuvarı" olarak sınıflandırıldığı, bu değişiklikle, mesleki yeterlilik, uygulama biçimi, uygulama zamanı ve kullanılan cihazlar bakımından birbirinden oldukça farklı olan bu laboratuvarların, alanlarında uzmanlaşmaları sağlanarak kalitenin artırılmasının hedeflendiği, yaşanan depremlerin yapılarda kullanılacak malzeme deneylerinin ve binaların statik hesabının ana temelini oluşturan zemin mekaniği deney laboratuvarlarının önemini bir kez daha ortaya koyduğu belirtilerek, ilgili Yönetmelikte yapılan değişikliğin gerekçesi açıklanmış, yapılan değişiklik öncesinde yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere izin belgesi verilen 30 adet laboratuvarın müktesep haklarının korunması adına, anılan Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrası gereği bir ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında sadece yapı malzemesi laboratuvarı ya da sadece zemin laboratuvarı hesabında dikkate alınması durumunda ise bazı illerde laboratuvar hizmetlerinde yaşanacak aksaklıkların önüne geçilemeyeceği ve bu laboratuvarlara uygulamada tek izin belge numarası verilmiş olmasına rağmen iki laboratuvar kapsam türünde sayılmasının uygulamada aksaklıklara neden olacağı öngörüldüğünden, bu laboratuvar kuruluşlarını 6. maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaması yönünde düzenleme yapıldığı ifade edilmiştir.
Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin varlığının ön koşullarındandır. Bireylerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir. Hukuk devletinde hukuk kurallarının ve hukuk düzeninin bireylere hukuk güvenliğini sağlayabilmesi için, genellik, açıklık, öngörülebilirlik, çelişmezlik, süreklilik kriterlerine uygun olması gerekir. Söz konusu bu kriterlerin düzenleyici işlemler bakımından da uygulanması gerektiğinde şüphe bulunmamaktadır. Düzenleyici nitelikteki kurallar, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makûl bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak şekilde düzenlenmelidir. Hukukî öngörülebilirlik ilkesi olarak kabul edilen bu ilke sayesinde kişilerin geleceği öngörebilmeleri ve her türlü faaliyetlerini buna göre planlayıp yürütmeleri sağlanır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında kurulacak laboratuvarların, davalı idarenin, ilgili Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında kriterlerini belirlediği bir kota sistemi kapsamında hizmet verdiği, laboratuvarların son düzenleme ile "yapı malzemesi laboratuvarı" ve "zemin laboratuvarı" olarak kurulabileceği, yapılan değişiklik öncesinde yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere izin belgesi alan laboratuvarların faaliyetlerine Yönetmelikte yer alan koşulları yerine getirmesi halinde devam edebileceği, ancak burada kural koyucu tarafından birbirinden farklı uzmanlık gerektiren laboratuvar kuruluşlarının daha iyi ve kaliteli hizmet vermesinin amaçlandığı, faaliyet gösterecek kuruluş sayısının da buna göre ayrı ayrı hesaplanmasının öngörüldüğü, daha önce laboratuvar izin belgesi olan kuruluşların kazanılmış haklarının da korunduğu, dava konusu düzenleme ise Kanun ve Yönetmelikte temel olarak denetim faaliyetinin ülke genelinde yeknesak ve düzgün aynı zamanda haksız rekabet koşullarına da yol açmayacak şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla benimsenen kota uygulamasını haklı gerekçelere dayanmaksızın etkisizleştirecek olup, mevzuata ve kamu yararına aykırılık teşkil edecektir.
Öte yandan davalı idare tarafından, kota sistemi kapsamında hesaplama yapılırken, "laboratuvarlara uygulamada tek izin belge numarası verilmiş olmasına rağmen iki laboratuvar kapsam türünde sayılmasının uygulamada aksaklıklara neden olacağı" bu nedenle dava konusu edilen bu laboratuvar kuruluşlarının 6. maddenin 2. fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmayacağı hükmünün getirildiği ileri sürülmüş ise de, bu aksaklığın giderilmesinin söz konusu kuruluşların hangi tür (zemin ve/veya yapı) laboratuvar faaliyeti yürüttüğünün belirlenmesi (mevzuatta yer alan koşulları taşımasına bağlı olarak) suretiyle bertaraf edilebileceği açıktır.
Dava konusu düzenleme bu çerçevede değerlendirildiğinde, yapılan değişiklik öncesinde yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı olarak birlikte hizmet vermek üzere izin belgesi alan laboratuvarların, ilgili Yönetmeliğin laboratuvarlara uygulanacak kota sistemini düzenleyen 6. maddesinin 2. fıkrası kapsamında yapılan hesaplamada dikkate alınmamasının, aynı yönetmelik içinde konulan kuralların birbiriyle çelişmesine neden olduğu, davalı idarenin "laboratuvarlara uygulamada tek izin belge numarası verilmiş olmasına rağmen iki laboratuvar kapsam türünde sayılmasının uygulamada aksaklıklara neden olacağı" gerekçesine de hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkesi kapsamında itibar edilemeyeceği açık olup anılan düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'nin "Geçici 2. maddesine" eklenen 4. fıkranın "Bu laboratuvar kuruluşları 6. maddenin ikinci fıkrasında yer alan, o ilde faaliyet gösterebilecek laboratuvar kuruluşu sayısı hesabında dikkate alınmaz." şeklindeki 2. cümlesinin İPTALİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca davacı vekilinin duruşmaya katılmadığı gözetilerek duruşmasız davalar için öngörülen …-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 20/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.