T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/2726
Karar No:2024/17
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- …Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- …İdaresi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Muğla ili, Marmaris ilçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devrine ilişkin işlemin ve taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca 21-22-23/12/2022 tarihlerinde açık artırma ile satışına ilişkin ihalenin iptali ile taşınmazın rayiç bedel üzerinden kendisine satılması istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacı tarafından, davaya konu taşınmazın uzun yıllardır kendisi tarafından kullanıldığı, üzerine (taşınmazın Hazine'ye ait olduğu dönemde) yapı inşa edildiği ve anılan yapıya ait …tarih ve …numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı, Marmaris Milli Emlak Müdürlüğü'ne ecrimisil ödendiği, zilyetliğinde bulunan söz konusu taşınmazın rayiç bedel üzerinden tarafına satılması gerektiği, bu itibarla anılan taşınmazın ihaleyle satışa konu edilemeyeceği ileri sürülerek dava konusu ihalenin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de, söz konusu taşınmazın Hazine mülkiyetinde olduğu dönemde davacının imar barışı kapsamında yaptığı başvuru sonucunda yapı kayıt belgesi alarak Marmaris Milli Emlak Müdürlüğü'nden anılan taşınmazı doğrudan satın alma talebinde bulunduğu, mahallinde yapılan tespit ve araştırmalar sonucunda, söz konusu yapının 31/12/2017 tarihinden sonra inşa edildiğinin ve belgenin usulüne uygun alınmadığının 29/03/2021 tarihli tutanak ile tespit edilmesi üzerine Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonu'nun …tarih ve …sayılı kararı ile yapı kayıt belgesinin iptal edildiği, söz konusu taşınmazın 18/10/2022 tarihinde davalı Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredildiği; bu durumda, davalı idarenin kendi mülkiyetinde bulunan taşınmazı davacıya doğrudan satışını zorunlu kılan bir düzenleme bulunmadığı, davalı idarenin mülkiyetinde bulunan bir taşınmazı ilgili mevzuatı kapsamında satışa çıkarabileceği ve bu kapsamda ihale de düzenleyebileceği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, taşınmazın yıllardır kendisi tarafından kullanıldığı, üzerine ev yapıldığı, 2 yıl 7 ay 8 günlük ecrimisilin Marmaris Milli Emlak Müdürlüğü yazısı üzerine ödendiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından taşınmaz üzerindeki yapının tamamı için yapı kayıt belgesi düzenlendiği, ihale yapılacağının öğrenilmesi üzerine haricen idareye başvuru yapılıp taşınmazın satışının talep edildiği ancak talebin idarece zımnen reddedildiği, 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında öncelikli alım hakkının bulunduğu, davada iptali istenen asıl işlemin taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilmesi işlemi olduğu, devir işleminin geçersiz olduğu, taşınmaz Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredildiğinden bu idarenin davaya dahil edildiği ancak makemece Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na ait bir malın kendisine satışının istenemeyeceği noktasından hareket edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, davacının dava konusu taşınmaz hakkında aldığı yapı kayıt belgesinin usulsüz olduğunun tesit edildiği, bu nedenle belgenin iptaline karar verildiği, taşınmazın 4706 sayılı Kanun kapsamında satışa konu edilmesinin mümkün olmadığı, Selimiye'nin mahalleye dönüştüğü ve belediye sınırları içinde kaldığı, ayrıca taşınmazın deniz kıyısından itibaren 5 km'lik alan içinde kaldığı; davalı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından, taşınmazın idarelerine devredildiği, gerçek ve tüzel kişilere doğrudan satışını öngören bir mevzuat düzenlemesinin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mülkiyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı'na ait Muğla ili, Marmaris ilçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmaz 18/10/2022 tarihinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilmiş, akabinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Satış, Devir, İntikal, Kiraya Verme, Trampa, Sınırlı Ayni Hak Tesisi ve Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İhale Yönetmeliği'nin 25. maddesi uyarınca söz konusu taşınmazın 21-22-23/12/2022 tarihlerinde açık arttırma usulü ile satışının yapılmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacı tarafından, taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilmesine ilişkin işlemin ve 21-22-23/12/2022 tarihlerinde açık arttırma usulü ile satışı işleminin iptali ile taşınmazın kendisine rayiç bedel üzerinden satılması istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
28/06/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na eklenen "İvedi yargılama usûlü"nün düzenlendiği 20/A maddesinde, "1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri (...) 2. İvedi yargılama usûlünde: (...) g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. (...) i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukukî noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara kârşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dilekçesinde, Muğla ili, Marmaris ilçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı Hazine'ye ait taşınmazın, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilmesi ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca 21-22-23/12/2022 tarihlerinde ihaleyle yapılan satış işleminin iptal edilmesi ile taşınmazın kendisine rayiç bedel üzerinden satılmasının talep edildiği, ancak Mahkeme tarafından yalnızca taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca ihaleyle yapılan satışı işleminin hukuka uygun olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılarak davanın reddine karar verildiği; Hazine'ye ait taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilmesine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazın davacıya satılması istemi yönünden ise herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmayarak hüküm kurulmadığı anlaşılmakta olup, bu hâliyle temyize konu İdare Mahkemesi kararında yer alan hükmün eksik olduğu sonucuna varılmıştır.
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi ile idarî yargıda başvuru, inceleme ve yargılama usûIüne ilişkin olarak bazı yenilikler getirilmiş, genel yargılama usulüne göre yargılama sürecini hızlandıracak önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, temyiz incelemesine ilişkin olarak, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde öngörülen özel yargılama usûlünde genel kural, temyiz incelemesine konu olan kararda hukukî isabet görülmediğinin temyiz mercii tarafından tespit edilmesi hâlinde, dosyanın kararı veren mahkeme veya daireye geri gönderilmesi yerine, uyuşmazlığın esasının bizzat çözümlenerek karara bağlanması olup, bozma ile birlikte dosyanın geri gönderilmesi sadece ilk inceleme üzerine verilen kararlarla sınırlı tutulmuştur.
Bununla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer alan "Verilen nihaî kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." hükmünde geçen "nihaî kararlar”dan anlaşılması gereken, davaya konu edilen işlemlerin ilk derece yargı yeri olarak hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve bu konularda verilmiş nihaî bir kararın varlığı olduğundan, ilk derece yargı yerince davanın konusunun yanlış nitelendirilerek uyuşmazlık ile ilgili hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı durumlarda, ilk derecede uyuşmazlıkla ilgili verilmiş nihaî bir karardan söz edilmesi mümkün olmayıp temyiz aşamasında Danıştay'ca, ilk derece mahkemesi tarafından hüküm kurulmayan işlemle ilgili olarak uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması hâlinde Kanun'un öngördüğü iki aşamalı yargısal denetimin gerçekleşmeyeceği açıktır.
2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, ilk derece mahkemelerince, uyuşmazlığa konu edilen işlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yapılmamış olması hâlinde, üst derece mahkemesince ne yönde bir karar verileceği hususunda açık bir kural öngörülmemiş ise de bu konunun kanun koyucu tarafından önceden öngörülmesinin mümkün olmaması ve hukuka uygun olanın, uyuşmazlığın tüm boyutuyla ele alınıp, bu çerçevede bir hüküm kurulması olduğundan, bu istisnai durumun ayrıca yasal metinlerde düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, dava konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi kapsamında ivedi yargılama usûlüne tabi "ilk derece" ve "temyiz" olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmek zorunda olunması nedeniyle, ilk derece mahkemesince uyuşmazlıkla ilgili hüküm kurulmayan bir konuda, temyiz mercii tarafından dava konusu işlemin esasına ilişkin doğrudan yargılama yapılarak bir hüküm kurulmaması gerekir.
Bu durumda, her ne kadar Mahkeme tarafından, dava konusu ihalenin iptali istemine yönelik olarak davanın reddine karar verilmiş ise de, bakılan davada davanın konusunun sadece ihalenin iptaline yönelik olmadığı, aynı zamanda ihale konusu taşınmazın devrine ilişkin işlemin iptalinin ve taşınmazın davacıya satılmasının da istenildiği, davanın konusuna ve idari işlem niteliğinde talepte bulunulmasına ilişkin tereddüt bulunması hâlinde dava dilekçesinin reddine de karar verilebileceği dikkate alındığında, ihale işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesinde hukukî isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Mahkemece, ihale konusu taşınmazın devrine ilişkin işlemin iptali ve davacıya satılması istemi hakkında hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı anlaşıldığından, iki aşamalı olması gereken yargısal denetimin ilk aşaması olan ilk derece yargısal denetimin gerçekleştirilmesi için bu kısımlar hakkında bir hüküm kurulmak üzere dosyanın İdare Mahkemesi'ne gönderilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 09/01/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.