T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/3177
Karar No : 2024/75
DAVACI : … İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı
2- … (…) Genel Müdürlüğü
DAVANIN KONUSU :
1- 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesinin;
2- Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2021 yılı için 13.941.000,65-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine dair … tarih ve … sayılı işlem ile 2022 yılı için 37.935.106,28-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine dair … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenleyici işlemler ile … tarih ve … sayılı işlem yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, … tarih ve … sayılı işlem yönünden ise davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES projesine ilişkin olarak 28/07/2015 tarihinde yapılan hidroelektrik kaynak katkı payı teklif verme toplantısında en yüksek teklifin davacı şirket tarafından verilmesi üzerine davacı şirket ile DSİ arasında su kullanım hakkı anlaşması imzalanmış, tesisin inşa aşaması tamamlanıp geçici kabulü yapılarak 2021 yılında devreye alınmıştır. Anılan tesisin 2021 yılında devreye alınması üzerine, su kullanım hakkı anlaşması ve ilgili mevzuat uyarınca davalı DSİ tarafından 2021 yılı için 13.941.000,65-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem, 2022 yılı için ise 37.935.106,28-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiş ve tahakkuk ettirilen tutarların ilgili yılın Ocak ayının son gününe kadar ödenmesi istenilmiştir. Verilen süre içerisinde söz konusu tutarların ödenmemesi üzerine davacı şirket aleyhine … İcra Dairesi'nin E:… sayılı dosyası nezdinde icra takibi başlatılarak ödeme emri düzenlenmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
1- 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesinin ve Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2022 yılı için 37.935.106,28-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin incelenmesi;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da altmış gün olduğu; dördüncü fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri; 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin süre aşımı bulunup bulunmadığı yönünden inceleneceği; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin üçüncü fıkrasının (e) bendine aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
Aktarılan mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, düzenleyici işlemin ilanından sonra dava açma süresi içinde bu işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği gibi, dava açma süresinin geçmiş olması hâlinde, düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin uygulama işlemini veya dayanağı olan düzenleyici işlemi ayrı ayrı veya birlikte dava edebilecekleri anlaşılmaktadır. 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde sözü edilen "uygulama işlemi" kavramı, kural koyucu nitelikteki düzenleyici işlemlere dayanılarak ilgililer hakkında tesis edilen ve onların menfaatlerinin ihlâl edilmesi sonucunu doğuran, başka bir ifadeyle hukuksal durumlarında değişiklik doğuran işlemleri ifade etmektedir.
Davacı tarafından Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisinin devreye alınmasından sonra DSİ'nin 2021 yılında hiç su verilmediği ve enerji üretimi yapılmadığı, 2022 yılında ise çok sınırlı su verildiği için sınırlı olarak enerji üretimi yapıldığı, buna rağmen DSİ tarafından Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın iptali istenilen maddelerini uygulanmak suretiyle tesisin tam kapasite çalıştığı varsayılarak kaynak katkı payı tahakkuk ettirildiği, şirketin daha önce açmış olduğu davaların ise dava konusu düzenleyici işlemler gerekçe gösterilerek reddedildiğinin iddia edildiği, bu kapsamda düzenleyici işlem niteliğindeki Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın ilgili maddeleri ve söz konusu düzenleyici işlemin uygulanması mahiyetinde olduğu belirtilen kaynak katkı payı tahakkuk işlemlerinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmelik 15/06/2019 tarihinde yayınlanmış olup, ilan tarihinden sonra süresinde dava açılmadığından, iş bu davanın süresinde açılıp açılmadığının tespiti bakımından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "düzenleyici işlemin uygulanmasına ilişkin yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin uygulama işlemini veya dayanağı olan düzenleyici işlemi ayrı ayrı veya birlikte dava edebileceği" kuralı çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekmektedir. Davacı tarafından dava dilekçesinde işlemin tebliğ tarihi olarak icra takibi kapsamında gönderilen ödeme emrinin tebliğ tarihine yer verilmekle birlikte davacı tarafından kaynak katkı payı tahakkuk işlemlerinin dava konusu düzenleyici işlemin uygulanması mahiyetinde olduğu iddia olunarak bu işlemler de dava konusu edildiğinden, Dairemizin 26/10/2023 tarih ve E:2023/3177 sayılı ara kararı ile 2021 ve 2022 yılı hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemlerin davacı şirkete tebliğ edilip edilmediği, tebliğ edilmiş ise hangi tarihte ve ne şekilde tebliğ edildiği ve anılan işlemlere karşı dava açılıp açılmadığı sorulmuş olup, davalı DSİ tarafından 23/11/2023 tarihinde UYAP üzerinden gönderilen cevabi yazı ve eklerinin incelenmesinden, 2021 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemin 04/01/2022 tarihinde, 2022 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemin ise 23/01/2023 tarihinde davacı şirkete tebliğ edildiği, 2021 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işleme karşı … İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasında dava açıldığı ve bu davanın derdest olduğu, 2022 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işleme karşı açılmış herhangi bir davanın bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerin 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı, bu düzenlemelere dayanılarak davacı adına tesis edilen iki ayrı uygulama işlemi bulunmakla birlikte bu uygulama işlemlerinin sonuncusu olan 2022 yılı için 37.935.106,28-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin 23/01/2023 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, her ne kadar davacı tarafından dava konusu işlemler ile tahakkuk ettirilen borca ilişkin olarak başlatılan icra takibi üzerine dava açıldığı belirtilmekte ise icra takibinden önce iptali istenilen düzenleyici işlemlerin uygulaması mahiyetinde tesis edilen işlemlerin mevcut olduğu, bu nedenle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında başlatılan icra takibinin yeni bir uygulama işlemi kabul edilerek dava konusu uygulama işlem ile başlamış olan dava açma süresini canladırmasının mümkün olmadığı göz önüne alındığında, davacı tarafından … tarih ve ... sayılı işlemin tebliğ edildiği 23/01/2023 tarihinden itibaren 60 gün içinde en geç 24/03/2023 tarihine kadar dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten çok sonra 14/10/2023 tarihinde UYAP kaydına giren dilekçeyle açılan işbu davanın düzenleyici işlemler ile … tarih ve ... sayılı işleme ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle esasının incelenme imkânı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin işlemlerin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmaması nedeniyle icra takibini müteakiben dava açıldığı belirtilmekte ise de, düzenleyici işleme karşı açılacak dava süresini yeniden başlatacak olan uygulama işleminin, idari davaya konu edilebilecek bir idari işlem olma zorunluluğu bulunmadığından söz konusu iddiaya itibar edilmemiştir. Kaldı ki … tarih ve ... sayılı işleme karşı açılan dava derdest olup, İdare Mahkemesi'nce işin esasına girilerek inceleme yapılmıştır.
2- Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2021 yılı için 13.941.000,65-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine dair … tarih ve ... sayılı işlem incelenmesi;
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle "derdestlik" bulunmaması dava açma şartları arasında sayılmış; 115. maddesinde ise, dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde mahkemenin davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.
6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde, aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukuki korunma sürecini başlatmıştır. Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda, hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. ... Daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki yararı hukuki değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukuki yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır. Hukuki yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi hâlinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukukî yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın ... İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyası ile birlikte incelenmesinden, davacı tarafından Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2021 yılı için 13.941.000,65-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine dair … tarih ve ... sayılı işlem iptali istemiyle 14/10/2023 tarihinde kayıtlara alınan dilekçe ile bakılan davanın açıldığı; öte yandan, davacı tarafından aynı işlemin iptali istemiyle 16/03/2022 tarihinde kayıtlara alınan dilekçe ile ... İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasına kaydedilen bir davanın daha açıldığı ve bu davanın derdest olduğu anlaşılmakta olup; bakılan davanın aynı istemle açılmış ve tarafları ile sebepleri de aynı olan ikinci bir dava olduğu, ayrıca her iki davada elde edilmek istenen hukukî yararın da aynı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davacının ilk davadan sonra açılan işbu davayı açmakta derdestlik nedeniyle korunmaya değer güncel bir hukukî yararı bulunmadığından, … tarih ve ... sayılı işlem yönünden davanın derdestlik nedeniyle incelenmesi mümkün değildir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesi ve … tarih ve ... sayılı işlem yönünden 2577 sayılı Kanun'un 15/1-b maddesi uyarınca DAVANIN SÜRE AŞIMI NEDENİYLE REDDİNE,
2. … tarih ve ... sayılı işlem yönünden ise DAVANIN DERDESTLİK NEDENİYLE İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
3. Dava sonucu itibarıyla ret kararı ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 10/01/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.