T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/3199
Karar No : 2023/4309
TEMYİZ EDEN (DAVACI): … İç ve Dış Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Bakanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacının 01/01/2007 tarihinden itibaren gerçekleşen fiili ithalatları nedeniyle aldığı kontrol belgeleri için ödediği 1.797.668,06 TL çevre katkı payının iadesi istemiyle yapmış olduğu başvurusunun reddi yolundaki işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Bozma kararı üzerine, davalı idarece de fazla yatırıldığı kabul edilen tutarın iade edilip edilmediği, davacının kanunen ödemesi gerekenden fazla çevre katkı payı ödeyip ödemediği hususunda davalı idareden bilgi ve belge istendiği, davalı idarece ibraz edilen bilgi ve belgelerden, dava konusu işlemin iptali istemiyle görevsiz yargı yeri ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi üzerine, davacı vekilince başlatılan ilamlı icra takibi nedeniyle, mahkeme kararının uygulanmasını sağlamak amacıyla uyuşmazlık konusu tüm tutarın davacıya iadesinin gerçekleştirildiği, bu durumda gerçekleşen CIF bedelleri toplamı olan 1.290.469,23 $ tutar esas alınarak hesaplanacak çevre katkı payında yasal isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davanın açıldığı tarihteki hukuki duruma göre değerlendirilmesi gerektiği ileri sürmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Dosyanın incelenmesinden, dava konusu işlemin, eşyanın fiili ithal tarihi itibariyla beyan edilen CIF değeri üzerinden hesaplanan çevre katkı paylarının iadesi talebinin reddine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığından mahkeme kararının anılan kısma yönelik temyiz isteminin reddi gerektiği, öte yandan, çevre katkı paylarının proforma fatura esas alınarak yapılan ödemelerden kaynaklı fazladan tahsil edildiği anlaşılan ve davalı idarece de kabul edilen 130.775,49 USD'lik kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı açık olup kararın anılan kısmına yönelik temyiz isteminin ise kabul edilerek kararın belirtilen kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, 01/01/2007 tarihinden sonraki çevre katkı payına tabi ithalatlarında 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 18. maddesi ve 03/04/2007 tarih ve 26482 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre aldığı kontrol belgeleri uyarınca ödediği çevre katkı paylarının anılan Yönetmeliğin tahsilata dayanak maddelerinin Danıştay Kararı ile yürütmesinin durdurulduğunu ve yasal dayanaktan yoksun kaldığını ileri sürerek iadesini istemiş, talebin reddi üzerine de bu işlemin iptali ile ödenen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 13/05/2006 tarih ve 26167 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5491 sayılı Kanun ile değişik 18. maddesinde; çevre kirliliğinin önlenmesi, çevrenin iyileştirilmesi ve çevre ile ilgili yatırımların desteklenmesi amacıyla, ithaline izin verilen kontrole tabi yakıt ve atıkların CIF bedelinin yüzde biri ile hurdaların CIF bedelinin binde beşi oranında çevre katkı payı tahsil edileceği, tahsil edilen bu tutarların, ilgililerce en geç ertesi ayın onbeşine kadar ilgili mal saymanlıkları hesabına aktarılacağı, bu maddede sayılan gelirlerin tahsilatında 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı, yukarıda sayılan gelirlerin tahsili ve bütçede öngörülen ödeneklerin kullanımı ile ilgili usul ve esasların Maliye Bakanlığı'nın uygun görüşü üzerine Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikle belirleneceği hükmüne yer verilmiştir.
Maddede verilen yetki uyarınca hazırlanan 03/04/2007 tarih ve 26482 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Anılan Yönetmeliğin 5. maddesinde, Kanun'un 18. maddesine paralel olarak ithaline izin verilen kontrole tabi yakıt ve atıkların CIF bedelinin yüzde biri ile hurdaların CIF bedelinin binde beşi oranında çevre katkı payı alınacağı belirtilmiş, 6. maddesinde, bu katkı paylarının tahsil usulü düzenlenmiştir. Buna göre, 6. maddenin 1/a-1. bendinin 1. cümlesinde, ithaline izin verilen kontrole tabi yakıt, atık veya hurda ithalinde; Kontrol Belgesi ile yakıt, atık veya hurda (uygunluk yazısı verilenler hariç) ithal eden firma tarafından, ihracatçı firmadan alınan proforma faturadaki CIF bedeli üzerinden bu Yönetmeliğin 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen oranda paranın yatırıldığı günün Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanan Yeni Türk Lirası karşılığının ilgili muhasebe birimine bütçe geliri kaydedilmek üzere ödeneceği ve alındı belgesinin Bakanlığa ibraz edileceği, 2. cümlesinde, çevre katkı payına ilişkin tahsilat karşılığı verilen alındı belgesi, ithalatçı firma tarafından Bakanlığa ibraz edilmeden Bakanlıkça ithale konu mal için Kontrol Belgesi verilmeyeceği; anılan 6. maddenin 1/a-2. bendinde, ithaline izin verilen kontrole tabi yakıt, atık veya hurdayı ithal eden firma tarafından, ihracatçı firmadan alınan proforma faturadaki CIF bedeli üzerinden ödenen meblağ ile Kontrol Belgesinin veya uygunluk yazısının kapatılması esnasında sunduğu gerçek faturadaki CIF bedeli arasında fark olması halinde, oluşan farkın Yönetmeliğin 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen oranda paranın yatırıldığı günün Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanan Yeni Türk Lirası karşılığının, Bakanlığa sunulan Kontrol Belgesinin veya uygunluk yazısının kapatılması sırasında ilgili muhasebe birimince tahsil edileceği ve bütçeye gelir kaydedileceği, muhasebe birimince çevre katkı payı olarak ihracatçı firmadan alınan proforma fatura ile gerçek fatura arasındaki tutarın tahsili sırasında verilen alındı belgesinin, ithalatçı firma tarafından Bakanlığa ibraz edilmeden Bakanlıkça ithale konu mal için alınan Kontrol Belgesi veya uygunluk yazısının kapatılmayacağı belirtilmiştir. Anılan Yönetmeliğin "Yürürlük" başlıklı 20. maddesinde, Maliye Bakanlığının ve Sayıştayın görüşü alınarak hazırlanan Yönetmeliğin 13/05/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği düzenlemesi yer almıştır.
Ancak, 03/04/2007 tarih ve 26482 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 1/a-1 bendinin 1. ve 2. cümleleri ile 6. maddesinin 1/a-2 bendinin tamamının ve yürürlüğü düzenleyen 20. maddesinin iptali istemiyle açılan davada, söz konusu maddelerden 6. maddenin 1/a-1 bendinin 1. cümlesindeki "proforma faturadaki CIF bedeli" ibaresi ile 2. cümlesi olan "Çevre katkı payına ilişkin tahsilat karşılığı verilen alındı belgesi, ithalatçı firma tarafından Bakanlığa ibraz edilmeden Bakanlıkça ithale konu mal için Kontrol Belgesi verilmez." ibaresinin tamamı, 6. maddesinin 1/a-2 bendinin tamamı, 20. maddesinin "13/05/2006 tarihinden geçerli olmak üzere" bölümü, Danıştay Altıncı Dairesinin 23/12/2009 tarih ve E:2007/4482, K:2009/12666 sayılı kararıyla iptal edilmiş, bu kararın temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 16/12/2011 tarih ve E:2010/2056, K:2011/1585 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
Öte yandan; davalı idarece, 19/03/2009 tarih ve 27174 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile düzenleme yapılarak Yönetmeliğin 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin değiştirilerek, ithale konu kontrole tabi yakıt, atık veya hurda ithalinde; 1) Malın ithalatı esnasında; Gümrük idaresine sunulan gümrük beyannamesinde belirtilen CIF bedeli üzerinden Yönetmeliğin 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen oranda çevre katkı payının, ilgili muhasebe birimi hesaplarına bütçe geliri kaydedilmek üzere ödeneceği, 2) Çevre katkı payının yatırıldığına dair belgenin beyannameye eklenmesinin ve Gümrük idaresine ibraz edilmesinin zorunlu olduğu, 3) Çevre katkı payının tahsili gerçekleştirildikten sonra Gümrük Mevzuatı çerçevesinde ithale konu malın ithaline izin verileceği, 4) Çevre katkı payına ilişkin tahsilat karşılığı verilen alındı belgesi ve gümrük giriş beyannamesinin ithalatçı tarafından onaylı suretlerinin ithalatın gerçekleştirildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar Bakanlığa ibraz edileceği, Bakanlıkça inceleme işlemlerinin bir ay içinde sonuçlandırılacağı, 5) Çevre katkı payını yatırmayan veya yatırdığını belgelemeyen ithalatçıların, kontrole tabi yakıt, atık ve hurda ithalatı için düzenlenen yazı veya belgelerinin iptal edileceği ve yeni belge düzenlenmeyeceği, ancak, yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve Bakanlıkça uygun görülmesi halinde yeni taleplerin değerlendirileceği şeklinde düzenlenmiş, yine yürütmesi durdurulan 20. maddede yer alan "13/05/2006 tarihinden geçerli olmak üzere" ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından 01/01/2007 tarihinden itibaren ödenen çevre katkı payının iadesi istemiyle 14/08/2008 tarihinde yapılan başvurunun, Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünün 23/10/2008 tarih ve 61012 sayılı yazısıyla "Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelikte yer alan çevre katkı payı hesabında proforma faturadaki miktarların esas alınması gerektiğine ilişkin hükmün iptali istemiyle açılan davada verilen yürütmenin durdurulması kararı üzerine tahsil edilen tutarın iadesine imkan bulunmadığı, davanın esastan incelenmesi neticesinde iadesi gereken tutarlara ilişkin işlem yapılacağı” yolundaki işlemi, talebin reddi olarak kabul etmek suretiyle dava açıldığı, davacının talebinin ise, 01/01/2007 tarihinden sonraki 2007 yılı ithalatlarına ilişkin hem Kanunen ödenmesi gereken hem de Yönetmelik hükmü uyarınca proforma faturadaki CİF bedeli üzerinden fazladan ödenen çevre katkı paylarının tamamına tekabül ettiği anlaşılmaktadır.
İdari yargı mercileri, idari dava konusu edilen idari işlemleri tesis edildikleri tarihteki hukuki duruma göre yargısal denetime tabi tutmakta ve ilgililerin iptal davasına konu ettikleri işlemlerle olan menfaat ilişkilerinin davanın açıldığı tarihte mevcut olması yeterli bulunmaktadır. Yukarıda izah edilen mevzuat hükümleri uyarınca 2872 sayılı Kanun'un 18. maddesine uygun olarak eşyanın fiili ithal tarihi itibariyle beyan edilen CIF değeri üzerinden hesaplanan çevre katkı paylarında hukuka aykırılık bulunmadığı hususu Dairemizin bozma kararı ile saptanmış olup, anılan bozma kararında, dava konusu edilen çevre katkı paylarının proforma fatura esas alınarak yapılan ödemelerden kaynaklı olarak fazladan tahsil edildiği anlaşılan ve davalı idarece de kabul edilen 130.775,49 USD'nin davalı idarece, işlemin kısmen geri alınması suretiyle kendiliğinden iade edilip edilmediğinin açıklığa kavuşturulması istenilmiştir. Bozma üzerine, Mahkemenin ara kararına davalı idarece verilen cevaptan, dava konusu edilen tutarın tamamının işbu dosya safahatında görevsiz ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı iptal kararı üzerine mahkeme kararının yerine getirilmesi amacıyla başlatılan icra takibi sonucu davacıya ödenmiş olduğu görülmektedir. Ancak bu husus dava konusu işlemin bir bütün olarak davanın açıldığı tarih itibariyle hukuka uygunluğunun incelenmesi gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Olayda, eşyanın fiili ithal tarihi itibarıyla beyan edilen CIF değeri üzerinden hesaplanan çevre katkı paylarının iadesi talebinin reddinde, dolayısıyla mahkeme kararının anılan kısmında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan, çevre katkı paylarının proforma fatura esas alınarak yapılan ödemelerden kaynaklı fazladan tahsil edildiği anlaşılan 130.775,49 USD'lik kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı açıktır.
Bununla birlikte, bozma kararı üzerine yeniden verilecek kararda, dosya safahatında dava konusu 1.797.668,06 TL çevre katkı payının yasal faiziyle birlikte davacıya iade edildiğinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulüne,
2. ... Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının; davaya konu işlemin, fiili ithal tarihi itibariyle beyan edilen CIF değeri üzerinden hesaplanan çevre katkı paylarına ilişkin iade talebinin yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin hüküm fıkrasının ONANMASINA, bu tutarı aşan kısmının iadesi talebine yönelik davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasının ise BOZULMASINA,
3. … TL maktu harç tutarının temyiz eden davacıdan alınmasına,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar vermek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. Yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine,
6. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen onbeş gün içinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 13/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.