T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/320
Karar No : 2023/2766
DAVACI : … Odası
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU: 01/02/2019 tarihinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü resmi internet sitesinde yayımlanan "Ruhsat Sahiplerine Önemli Duyuru" başlıklı duyurunun iptali istenilmiştir.
DAVACININ İDDİALARI:
Dava konusu işlem ile madenlerin sevki sırasında düzenlenen basılı sevk fişi kullanma uygulamasının kaldırılarak sadece elektronik sevk fişi kullanacağına ilişkin düzenleme yapıldığı, Anayasa'nın 168. maddesi uyarınca, tabii servet ve kaynakların aranması ve işletilmesinde uyulması gereken şartların ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esaslarının ve yaptırımlarının Kanun ile düzenlenmesi gerektiği hükmüne aykırı olarak duyuru ile yeni kurallar getirildiği, Maden Kanunu'nda sevk fişi kullanımı ve denetimi ile ilgili hususların Yönetmelikle belirleneceğinin belirtildiği, Maden Yönetmeliğinde ise sevk fişinin basılı olarak kullanılması zorunluluğu getirildiği, bu nedenle, dava konusu işlemin, üst normlara aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI:
Cumhurbaşkanlığı Birinci ve İkinci 100 Günlük Eylem Planı ve Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında hizmetlerin dijital platfrom üzerinden verilmesi konusunda çalışmalar yapılmasının istenildiği; bu kapsamda, e-Devlet üzerinden, e-nezaretçi defter, e-sevk fişi ve işletme faaliyet raporlarının elektronik ortamdan alınması konusundaki çalışmaların tamamlanarak Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği çerçevesinde hizmete sunulduğu, Maden Kanunu uyarınca maden sahalarında üretilen madenin sevk fişi ile sevk edilmesinin zorunlu olduğu, maden sahalarında yapılan denetimlerde fiziki olarak tutulan sevk fişleri ile ilgili kaybolma, yıpranma, sahte sevk fişi kullanımı, düzensiz saklama koşulları ve üretim sevkiyat bilgilerinin hesaplama zorlukları gibi sorunlarla karşılaşıldığı, sevk fişlerinin elektronik ortama aktarılması ile birlikte ödeme, sevkiyat ve üretim bilgilerinin her an ilgili mercilere sunulabilmesi sayesinde, bu zorlukların aşılarak kaçakçılık faaliyetlerinin de önüne geçildiği, ayrıca kırtasiye kullanımının engellenerek tasarruf edildiği ve daha etkin denetim ve kontrolün sağlanmasının amaçlandığı, dava konusu işlemin hukuka ve üst normlara uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Danıştay Dava Dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların temyizen bozulması durumunda ısrar olanağı tanınmadığı dikkate alındığında, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararı dikkate alınarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, kurumun resmi internet sitesinde yayımlanan 01/02/2019 tarihli "Ruhsat Sahiplerine Önemli Duyuru" başlıklı e-sevk fişine ilişkin duyurunun iptali istenilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46'ncı maddesinin 1'inci fıkrasında; Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarına karşı Danıştayda temyiz yoluna başvurulabileceği, 49’uncu maddesinin 2’nci fıkrasında, temyiz incelemesi sonunda Danıştayın; görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, hukuka aykırı karar verilmesi ve usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozacağı; 4’üncü fıkrasında, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50’nci madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı hükme bağlandığından; ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakılan davaların temyiz incelemesi sonucu ilgili dava daireleri kurulunca; usul veya esas bakımından yeninden bir araştırma, inceleme yapılmasını veya maddi ve hukuki olayın yeninden yorumlanmasını gerektirmeyecek şekilde verilen bozma kararlarına karşı, ilk kararı veren Danıştay dava dairesine “ısrar hakkı” tanınmamıştır. Dolayısıyla, kararı bozulan Danıştay dava dairesi, bozma kararına uymak zorundadır.
01/02/2019 tarihinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü resmi internet sitesinde yayımlanan "Ruhsat Sahiplerine Önemli Duyuru" başlıklı dava konusu duyuruda; e-Maden uygulaması kapsamında, 01/01/2019 tarihi itibarıyla sevk fişi talep ve düzenleme işlemlerinin e-Sevk fişi modülü ile elektronik ortamda hizmete sunulacağı; kağıt ve elektronik sevk fişlerinin birlikte kullanılacağı geçiş döneminin 01/01/2019-31/01/2019 tarihleri arasında planlandığı; e-Sevk fişi uygulamasının etkin bir şekilde kullanılabilmesi açısından, mevcut altyapıların iyileştirilmesi amacıyla, anılan geçiş döneminin son tarihinin 01/04/2019 olarak belirlendiği, bu tarihten itibaren sadece elektronik sevk fişi hazırlanacağı belirtilmiş, bu duyurunun iptali istemiyle davacı tarafından açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesinin 21/12/2021 tarih ve E:2019/1178, K:2021/6610 sayılı kararıyla, beyan niteliği taşıyan bir belge olduğu açık olan sevk fişinin, beyanlara ilişkin belgelerin elektronik ortamda düzenlenebileceğine ilişkin yasal değişiklik ile birlikte, elektronik ortamda düzenlenebilmesine hukuken engel bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddedildiği, davacı tarafından yapılan temyiz istemi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/10/2022 tarih ve E:2022/1698, K.2022/3006 sayılı kararıyla Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün görev alanına giren konulardan hangilerine ilişkin talep ve başvuruların elektronik ortamda kabul edilebileceği ve sonuçlandırabileceği hususu ile hangi hizmetlerin elektronik ortamda sunulabileceği hususunun ve bu işlemlerin elektronik ortamda yapılmasına ilişkin usul ve esasların Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak müstakil bir yönetmelikle düzenlenmesi gerektiğinden dava konusu duyuruda hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle kararın bozulduğu anlaşılmaktadır.
Buna göre, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun yukarıda sözü edilen maddeleri uyarınca Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların bozulması halinde ısrar olanağı bulunmadığından, İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararında yer alan gerekçelerle, dava konusu duyurunun iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Dairemizin 21/12/2021 tarih ve E:2019/1178, K:2021/6610 sayılı davanın reddine dair kararının temyiz incelemesi sonucu Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 20/10/2022 tarih ve E:2022/1698, K:2022/3006 sayılı kararıyla bozulması üzerine Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava konusu duyurudan önce Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü resmi internet sitesinde yayımlanan "e-Sevk Fişi Uygulaması Hakkında Bilgilendirme" başlıklı duyuruda; 01/01/2019 tarihi itibarıyla ruhsat sahibi, rödövans hakkı sahibi ve hammadde üretim izin sahibi gerçek veya tüzel kişiler tarafından sevk fişi talep ve sevk fişi düzenleme işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirileceği, e-sevk fişi uygulamasına geçiş sürecinde 01/01/2019-31/01/2019 tarihleri arasındaki her bir sevkiyat için hem mevcut cilt sevk fişi hem de e-sevk fişinin aynı günde düzenleneceği ve bu işlemin Genel Müdürlüklerince mahallinde tetkik esnasında kontrol edileceği belirtilmiştir.
01/02/2019 tarihinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü resmi internet sitesinde yayımlanan "Ruhsat Sahiplerine Önemli Duyuru" başlıklı dava konusu duyuruda ise; sevk fişi talep ve sevk fişi düzenleme işlemlerinin 01/01/2019 tarihi itibarıyla e-Sevk fişi modülü ile elektronik ortamda hizmete sunulduğu, sektörün yeni uygulamaya uyum sağlayabilmesi açısından 01/01/2019-31/01/2019 tarihleri arasında kağıt ve elektronik sevk fişlerinin birlikte kullanılacağı geçiş döneminin planlandığı, e-sevk fişine geçiş aşamasında gerek maden sektörü gerekse sivil toplum kuruluşları tarafından Genel Müdürlüklerine yapılan başvurularda geçiş döneminin uzatılmasının talep edildiği, bu nedenle e-sevk fişi uygulamasının etkin bir şekilde kullanılabilmesi açısından geçiş döneminin son tarihinin 01/04/2019 olarak belirlendiği belirtilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Sevk Fişi: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 2365 sayılı Kanunla değişik 240 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde yer alan taşıma irsaliyelerindeki bilgileri ihtiva eden beyan niteliğinde belge."; 12. maddesinde, "Üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatı zorunludur. Konveyör ve boru hattı ile sevkiyat, ocak ve tesis mesafesi, nakil güzergahının durumu, cevherin tüvanan, konsantre, yarı mamul ve mamul olarak taşınması göz önüne alınarak sevk fişi kullanımı ile altın, gümüş, platin gibi kıymetli metallerin entegre tesislerinde ve zenginleştirme tesisleri ile bu tesislerden elde edilen ürünlerin sevk fişi kullanımı ve denetimi ile ilgili hususlar yönetmelikle belirlenir..." hükümleri yer almaktadır.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin "Maden sevkiyatı" başlıklı 48. maddesinin 1. fıkrasında, "Ruhsat sahasında açılan ocaktan doğrudan satışlarda, stok alanları, kırma-eleme tesisi veya zenginleştirme tesislerine kadar yapılan birincil sevkiyatlarda Genel Müdürlükten alınan sevk fişlerinin kullanılması zorunludur..."; 2. fıkrasında, "Sevk fişi Genel Müdürlük tarafından bastırılır. Genel Müdürlüğün her yıl belirlediği bedel karşılığında zimmetli olarak ruhsat sahibi veya hammadde üretim izin sahibine verilir. Ancak, ruhsat sahasında rödövansçı veya hammadde üretim izin sahasında faaliyeti gerçekleştiren bulunması halinde ise sevk fişinin müştereken veya münferiden talep edilmesi üzerine verilebilir. Sevk fişi koçanlarının numarası özel bir deftere kayıt edilerek takip edilir."; 57. maddesinde, "Ruhsatın iptali veya terk edilmesi gibi durumlarda kullanılmayan sevk fişleri Genel Müdürlüğe iade edilir. Sevk fişleri, tebligat tarihinden itibaren iki ay içinde iade edilmediği takdirde Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası gereğince işlem tesis edilir. Terk edilen sahaya ait sevk fişleri ruhsat sahibinin talebi ve Genel Müdürlüğün izni ile aynı ruhsat sahibine ait diğer ruhsat sahalarından yapılacak sevkiyatlarda kullanılabilir."; 58. maddesinde, "Kullanılmış sevk fişlerinin kullanılan tarihten itibaren beş yıl süre ile muhafazası gerekir. Genel Müdürlükten alınan sevk fişlerinin inceleme ve denetimler esnasında istenilmesi halinde ruhsat sahibince ibraz edilmesi zorunludur. Aksi takdirde, Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında işlem tesis edilir." hükümlerine yer verilmiştir.
Öte yandan, 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 768. maddesinde, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri sayılmış, "Elektronik ortamda yürütülecek görevler" başlıklı 781. maddesinde ise, "(1) Genel Müdürlük e-imza kullanılması şartıyla görev alanına giren konulara ilişkin; talep ve başvuruların kabulünü elektronik ortamda yapabilir ve hizmetlerini elektronik ortamda sunabilir, talep ve başvuruları elektronik ortamda sonuçlandırabilir ve cevaplayabilir.
(2) Genel Müdürlük bazı ihalelik sahaların ihalesini ve ihalelerin sonuçlandırılmasını elektronik ortamda yapabilir. Elektronik ortamda yapılacak ihaleye katılacakların e-imza kullanması zorunludur.
(3) Bu maddede düzenlenen konulara ilişkin uygulama usul ve esasları Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
" hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının Danıştay'da temyiz edilebileceği; 2575 sayılı Kanunun 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların temyizen inceleneceği; 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinin 4. fıkrasında da, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
Bu nedenle, bozma kararı gözönünde bulundurularak, yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Dava konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak yukarıda metnine yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda; sevk fişine ilişkin işlemlerin yasal dayanağının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi olduğu; anılan maddede üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatının zorunlu olduğu belirtildikten sonra, sevk fişi kullanımı ve denetimi ile ilgili hususların yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiği, buna dayalı olarak Maden Yönetmeliği'nin 48 ila 58. maddelerinde maden sevkiyatı ve sevk fişine ilişkin düzenlemeler yapıldığı görülmektedir.
Maden Yönetmeliği'nin 48. maddesinde, ruhsat sahasında açılan ocaktan doğrudan satışlarda, stok alanları, kırma-eleme tesisi veya zenginleştirme tesislerine kadar yapılan birincil sevkiyatlarda Genel Müdürlükten alınan sevk fişlerinin kullanılmasının zorunlu olduğu, sevk fişinin Genel Müdürlük tarafından bastırılacağı, Genel Müdürlüğün her yıl belirlediği bedel karşılığında zimmetli olarak ruhsat sahibi veya hammadde üretim izin sahibine verileceği, sevk fişi koçanlarının numarasının özel bir deftere kayıt edilerek takip edileceği; 57. maddesinde, ruhsatın iptali veya terk edilmesi gibi durumlarda kullanılmayan sevk fişlerinin Genel Müdürlüğe iade edileceği; 58. maddesinde ise, kullanılmış sevk fişlerinin kullanılan tarihten itibaren beş yıl süre ile muhafazasının gerekli olduğu, Genel Müdürlükten alınan sevk fişlerinin inceleme ve denetimler esnasında istenilmesi halinde ruhsat sahibince ibraz edilmesinin zorunlu olduğu, aksi takdirde, 3213 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 4. fıkrası kapsamında işlem tesis edileceği kurala bağlanmıştır.
Öte yandan, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 781. maddesinde, Genel Müdürlüğün e-imza kullanılması şartıyla görev alanına giren konulara ilişkin; talep ve başvuruların kabulünü elektronik ortamda yapabileceği ve hizmetlerini elektronik ortamda sunabileceği, talep ve başvuruları elektronik ortamda sonuçlandırabileceği ve cevaplayabileceği belirtilmiş ve bu maddede düzenlenen konulara ilişkin uygulama usul ve esasların Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür.
Dolayısıyla, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün görev alanına giren konulardan hangilerine ilişkin talep ve başvuruların elektronik ortamda kabul edilebileceği ve sonuçlandırabileceği hususu ile hangi hizmetlerin elektronik ortamda sunulabileceği hususunun ve bu işlemlerin elektronik ortamda yapılmasına ilişkin usul ve esasların Genel Müdürlük tarafından çıkarılacak müstakil bir yönetmelikle düzenlenmesi gerekmektedir.
Her ne kadar, dava konusu duyurudan sonra 28/02/2019 tarih ve 30700 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7164 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle 3213 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan "beyan" tanımı değiştirilmiş ve beyanların elektronik ortamda verilebilmesine imkan tanınmış ise de; söz konusu düzenleme ile elektronik sevk fişlerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi gerektiğine ilişkin zorunluluğun ortadan kaldırılmadığı açıktır.
Nitekim, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak iş ve işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesine yönelik usul ve esasların düzenlenmesi amacıyla 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 781. maddesine dayanılarak hazırlanan "Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü Hizmetlerinin Elektronik Ortamda Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik" 19/08/2021 tarih ve 31573 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve anılan Yönetmelik'in 13. maddesinde de elektronik sevk fişlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlemiştir.
Bu durumda, sevk fişi talep ve sevk fişi düzenleme işlemlerinin 01/04/2019 tarihinden itibaren "e-Sevk fişi modülü" üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirileceğine ilişkin dava konusu duyuruda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Duyurunun İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
18/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.