T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/3268
Karar No : 2024/359
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Numaralı ... Aile Sağlığı Merkezi Yetkilisi ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan Menemen Belediyesi Meclisinin konut dışındaki katı atık toplama ücretlerinin yeni oluşturulan tarifesine ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla;
Mahkemelerinin ... tarih ve E:... , K:2016... sayılı, dava konusu işlemin yetki yönünden iptaline ilişkin kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 04/02/2020 tarih ve E:2019/7923, K:2020/980 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak ve işin esasına girilerek;
Dava konusu işlemin bu konuda yetkili bulunan İzmir Büyükşehir Belediyesince onaylanması nedeniyle işlemde yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmamakla birlikte, tarifenin katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerden sadece toplama ve taşıma maliyeti esas alınarak hazırlandığı, bertaraf süreci ile ilgili maliyetin dikkate alınmadığı anlaşıldığından tüm maliyet unsurları birlikte değerlendirilmek suretiyle tarife hazırlanması gerekirken bertaraf sürecini dikkate almadan hazırlanan dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin karar düzeltme aşamasında verilen 22/03/2023 tarih ve E:2023/279, K:2023/2981 sayılı kararıyla;
İdare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceğinden, davalı idare tarafından katı atık toplama ve taşıma hizmetlerinin gerçekleştirildiği ve dava konusu tarifenin de "toplama ve taşıma hizmeti"ne ilişkin olduğu anlaşıldığından, davaya konu tarifenin davacının faaliyet alanına ilişkin kısmının esasının incelenerek karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği sonucuna varılarak ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptali yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idarelerden İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, ilçe belediyelerinin bütçelerini onaylama yetkisinin büyükşehir belediyelerine ait olduğu; Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik gereğince evsel katı atıklar için toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım (kompost, yakma) ve bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi, kapatılması ve kapatma sonrası izlenmesi ve bakımına ait tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenerek su faturası ile birlikte tahsil edilmesi gerektiği; İzmir ili sınırları içinde evsel katı atıkların transfer ve bertaraf hizmetini yürütmekte olan Belediyenin söz konusu hizmetler için oluşan giderleri tam maliyet esasına göre sabit tarife olarak belirlediği, bu maliyetlerden Çevre Temizlik Vergisi gelirleri düşülerek, İZSU Genel Müdürlüğü hane sayıları dikkate alınarak "Evsel Katı Atık Transfer ve Bertaraf Tarifeleri" hazırlandığı; evsel katı atık hizmetlerine ilişkin tarifelerin, evsel katı atıkların toplanması ve aktarma istasyonuna taşınmasına kadar olan maliyetlerinin belirlenmesi görevinin ilçe belediyelerinin sorumluluğunda olduğu, bu maliyetlerin ilçe belediyelerince ilgili kılavuz çerçevesinde hesaplanarak, ilçe belediye meclislerince onaylandığı; anılan mevzuat çerçevesinde büyükşehir belediyelerinin sadece evsel katı atık ile ilgili verdiği hizmet doğrultusunda transfer ve bertaraf maliyetini belirlemekle yükümlü oldukları; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi ile "katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak” yetki ve görevi ilçe belediyelerine verildiğinden, Menemen Belediyesi sınırları içinde evsel katı atıkların Menemen Belediyesince toplandığı, toplanan evsel katı atıkların Menemen Belediyesince İzmir'in değişik semtlerindeki transfer istasyonlarına boşaltıldığı, transfer istasyonlarındaki evsel katı atıkların bertaraf edilmek üzere Belediyelerince taşındığı; bu durumda, Menemen Belediyesi sınırları içinde evsel katı atık ücretini belirleme ve tahsil yetkisinin, evsel katı atıkları toplama/taşıma görevini ifa eden Menemen Belediye Başkanlığına ait olduğu belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idarelerden Menemen Belediye Başkanlığı tarafından, Menemen Belediyesinin belediye sınırları içinde bulunan konut, işyeri, dükkan, resmi kurum gibi yerlerin katı atık toplama, taşıma hizmetlerini yerine getirdiği ve bunların maliyetlerini Çevre Kanunu ve ilgilinin Yönetmelik esaslarına göre ilgililerden tahsil ettiği; büyükşehir belediyesinin görevinin ise toplanan atıkların bertaraf edilmesi olduğu, bunun Menemen Belediyesi ile bir ilgisinin bulunmadığı; tarifelerin kanun ve yönetmelik gereği Menemen Belediye Meclisince belirlendiği ve İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından da onaylanarak yürürlüğe girdiği; dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafa muhtelif su faturalarıyla birlikte katı atık toplama bedelleri tahakkuk ettirilmiştir.
Davacı tarafın bu bedellere itirazı üzerine, Menemen Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile ... tarih ve ... sayılı Meclis kararına göre ilçe sınırları içerisinde kayıtlı gayrimenkullerin katı atık ücret tarifesinin belirlendiği ve ... tarih ve ... sayılı İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi kararı ile onandığı; ayrıca, 2015 mali yılı Menemen Belediyesi bütçesi ve gelir tarife cetvellerinin ... tarih ve ... sayılı İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi kararı ile onandığı bildirilmiştir.
Bunun üzerine, Menemen Belediye Meclisince belirlenen katı atık ücret tarifesinin konut dışındaki atık toplama bedellerine ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde, büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Aynı maddenin 3. fıkrasının (a) bendinde, kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak; (b) bendinde ise, büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak, ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında düzenlenmiştir.
Kanun'un 25. maddesinin 1. fıkrasında ise "Büyükşehir belediye bütçesi ile ilçe belediyelerinden gelen bütçeler büyükşehir belediye meclisine sunulur ve büyükşehir belediye meclisince yatırım ve hizmetler arasında bütünlük sağlayacak biçimde aynen veya değiştirilerek kabul edilir." hükmü bulunmaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle on birinci fıkrasında, büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları; bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları; bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı kurallarına yer verilmiştir.
27/10/2010 tarih ve 27742 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; ... e) Evsel katı atık idareleri: Büyükşehir belediyelerini, diğer belediyeleri ve belediye birliklerini, ... f) Hizmet: Hanehalkları, kamu kurumları veya herhangi bir ekonomik faaliyet için; ... 2) Katı atık toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım ve bertaraf hizmetlerini, ... i) Sistem: Atıksu altyapı yönetimleri ve/veya evsel katı atık idarelerinin sorumluluk alanı içinde bulunan atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin sağlanması amacıyla kullanılması ve/veya faydalanılması gereken birbirinden bağımsız da olabilen 14 üncü ve 15 inci maddelerinde belirtilen süreçlerin herbiri veya birkaçını, j) Tam maliyet esaslı tarife: Atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini, ... l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri, m) Ücret: 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde; atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değeri, ifade eder." hükmüne; "İlkeler" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması, esastır." hükmüne; "Evsel katı atık idarelerinin görev ve yetkileri" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Evsel Katı Atık İdareleri; a) Evsel katı atık hizmetini vermek veya verdirmekle, b) Evsel katı atık hizmetlerine ilişkin tarifeleri belirlemekle, c) Evsel katı atık ücretini toplamakla, yükümlüdürler." hükmüne; "Toplam sistem maliyeti" başlıklı 13. maddesinde, "(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez. (2) Ücret, 2464 sayılı Kanunun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği alınan çevre temizlik vergisi, aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca alınacak kanalizasyon harcamalarına katılma payı 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelleri toplam sistem maliyetinden çıkartılarak belirlenir." hükmüne; "Evsel katı atık sistemi süreçleri" başlıklı 15. maddesinde, "(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış." hükmüne; "Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Bu esasların uygulanmasına yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslar Bakanlık tarafından Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz adıyla Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır." hükmüne; "Faturalandırma" başlıklı 22. maddesinde ise "(1) Atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirme yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun yukarıda aktarılan hükümlerine göre, büyükşehir katı atık yönetim plânını yapma veya yaptırma, büyükşehir belediyelerinin görev, yetki ve sorumlulukları arasındadır.
Öte yandan, katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek de büyükşehir belediyelerinin görev, yetki ve sorumlulukları arasındadır. Fakat, büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak, ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında düzenlenmiştir.
Buna göre, katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması ilçe belediyelerinin, katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek büyükşehir belediyelerinin görevlerindendir.
Çevre Kanunu ile Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in birlikte değerlendirilmesinden ise, büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları; bu hizmetten yararlananlardan ise ilgili belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı anlaşılmaktadır.
Anılan Yönetmelik'e göre, evsel katı atık idareleri, büyükşehir belediyeleri, diğer belediyeler ve belediye birlikleri olup; katı atık sistemi, evsel katı atık idarelerinin sorumluluk alanı içinde bulunan evsel katı atık hizmetlerinin sağlanması amacıyla kullanılması ve/veya faydalanılması gereken, birbirinden bağımsız da olabilen toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım (kompost, yakma gibi), bertaraf (düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim) ve satış temel bileşenlerinden oluşan süreçlerin herbiri veya birkaçını ifade etmektedir. Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında bu temel bileşenlerden, verilen hizmetlere göre ilgili olanlar esas alınacaktır.
Tam maliyet esaslı tarife ise evsel katı atık ile ilgili verilen hizmet bileşenleri karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini ifade etmektedir.
Tüm bunlara göre, sistemdeki her bir temel bileşenden oluşan süreçten sorumlu olan ilgili evsel katı atık idaresince yani somut olayda büyükşehir ya da ilçe belediyesince, sistemin kendi görev ve sorumluluk alanlarında bulunan temel bileşen süreçleriyle ilgili kısımlarına yönelik tam maliyet esaslı tarife belirlenmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede, ilçe belediyelerinin görevi, katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması olduğundan, bunlar tarafından sistemin bu temel bileşen süreçlerine yönelik tam maliyet esaslı tarife belirlenmeli; büyükşehir belediyelerinin görevi, katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek olduğundan, bunlar tarafından da sistemin bu temel bileşen süreçlerine yönelik tam maliyet esaslı tarife belirlenmelidir. Yani, ilgili idare tarafından evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak evsel katı atık ücretinin talep edilmesi mümkündür.
Dosyanın incelenmesinden, Menemen Belediyesince, uygulanacak katı atık toplama ve taşıma ücret tarifesinin belediye meclisi kararı ile belirlendiği ve bu tarifenin İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile kabul edilerek onaylandığı; İdare Mahkemesince, tarifenin katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerden sadece toplama ve taşıma maliyeti esas alınarak hazırlandığı, bertaraf süreci ile ilgili maliyetin dikkate alınmadığı anlaşıldığından tüm maliyet unsurları birlikte değerlendirilmek suretiyle tarife hazırlanması gerekirken bertaraf sürecini dikkate almadan hazırlanan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Buna göre, ilgili idare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceğinden, davalı Menemen Belediyesi tarafından katı atık toplama ve taşıma hizmetlerinin gerçekleştirildiği ve dava konusu tarifenin de "toplama ve taşıma hizmeti"ne ilişkin olduğu anlaşıldığından, tarifenin dava konusu kısmı yönünden işin esası incelenerek karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin yukarıda aktarılan gerekçeyle iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesinin temyize konu ... tarih ve E:... , K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (onbeş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 22/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.