T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/3321
Karar No:2024/5
TEMYİZ EDEN (DAVACI): … Petrol İnşaat Nakliyat Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Kurumu
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, … sayılı bayilik lisansı için yapılan süre uzatımı talebinin reddine ilişkin Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; … adresinde bulunan tesis için davacı şirkete 07/07/2010 tarihinden itibaren 12 yıl süreyle … sayılı bayilik lisansının verildiği, davacı şirket tarafından 07/07/2022 tarihinde süre uzatımı talebinde bulunulduğu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'na göre yapılacak lisans, lisans tadili veya lisans süresi uzatılmasına ilişkin taleplerin yerine getirilmesi için vergi dairelerine 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmamasının gerektiği, Mahkeme'nin 10/11/2022 tarihli ara kararıyla, davacı şirketin 07/07/2022 tarihi itibarıyla 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun/borçlarının bulunup bulunmadığının sorulduğu, Gelir İdaresi Başkanlığı'nca verilen … tarih ve … sayılı ara kararı cevabında, davacı şirketin Nurhak Malmüdürlüğü'ne toplam 432.356,46-TL borcunun bulunduğu ve söz konusu borçların 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında değerlendirilen türlerden olduğunun belirtildiği, ayrıca davacı hakkında tanzim olunan vergi inceleme raporuna istinaden 2016-2019 yılları arasındaki dönemlerde re'sen tarh edilen vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi ile özel usulsüzlük cezalarına karşı … Vergi Mahkemesi'nin …, …, … ve … esasına kayıtlı davaların açıldığı, … Vergi Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında, 2017/1,3,4,5,6,7,8,9,11,12 dönemlerine ilişkin olarak re'sen tarh edilen bir kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi yönünden davanın reddine karar verildiği, yine … Vergi Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında, 2016/6,7,8,9,10,11,12 dönemlerine ilişkin olarak re'sen tarh edilen bir kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi yönünden davanın reddine karar verildiği, son olarak, 2019/1,2,5,6,7 dönemine ilişkin olarak re'sen tarh edilen bir kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisine karşı açılan davada … Vergi Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, söz konusu kararlara karşı istinaf yoluna başvurulduğu ve yargılamanın devam ettiği, … sayılı bayilik lisansı için süre uzatım talebinde bulunan davacı şirketin Nurhak Malmüdürlüğü'ne 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunduğu anlaşıldığından, bayilik lisansı için yapılan süre uzatımı talebinin reddine ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, dava konusu işleme esas alınan vergi borçları hakkında açılan davalar ile ilgili olarak yargılama sürecinin devam ettiği, işleme dayanak olan mevzuat değişikliğinin işlem tarihinden yaklaşık bir yıl önce yapıldığı, davalı idarece bu değişikliğin lisans sahiplerine bildirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
Üyeler … ve …'ın, "Anayasa'nın hukuk devleti ilkesini düzenleyen "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
"Temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.";
"Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." kuralları bulunmaktadır.
Anayasa'nın Cumhuriyetin niteliklerini düzenleyen 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu hükmü yer almaktadır.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinin temel unsurlarından biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir.
Hukuki güvenlik ilkesi, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Yani hukuki güvenlik ilkesi, birey ve devlet arasında karşılıklı güvene dayanmaktadır. Yasama organı tarafından herhangi bir yasal düzenleme yapıldığı zaman hukuki güvenlik ilkesi gereği, bu düzenlemenin bireyin idareye/devlete olan güven duygusunu zedelememesi gerekmektedir.
Bu itibarla, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin 12. fıkrası uyarınca dağıtıcı, ihrakiye teslimi ve bayilik lisansları ile Kurum tarafından belirlenen diğer lisans türlerine ilişkin olarak lisans başvurusu, lisans tadili veya lisans süresi uzatılmasına ilişkin taleplerin yerine getirilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile vergi dairelerine 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmaması gerektiği yönündeki kuralın, lisans için süre uzatım talebinde bulunanlara ilişkin, lisans verilmeme doğrultusunda bir yasaklama tedbiri içerdiği, bu hâliyle söz konusu kuralın, çalışma ve sözleşme hürriyetini de sınırladığı ve Anayasa'nın Cumhuriyetin niteliklerini düzenleyen 2., 13. ve 48. maddelerine aykırı olup, iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerekir." yolundaki görüşlerine karşılık, söz konusu düzenleme Anayasa'ya aykırı görülmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
"…" adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için davacı şirkete 07/07/2010 tarihinden itibaren 12 yıl süreyle … sayılı bayilik lisansı verilmiş, davacı şirket tarafından 07/07/2022 tarihinde süre uzatımı talebinde bulunulmuş, ancak davacı şirketin Nurhak Malmüdürlüğü'ne 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş 432.356,46-TL vergi borcunun bulunduğu tespit edilmiş ve söz konusu borcun ödenmediğinden bahisle lisans süre uzatımı talebinin reddine karar verilmiş, bahsi geçen bu durumun Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 2. maddesinin (10) numaralı bendinde, "Bayilik: Karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemi" (27) numaralı bendinde, ''Lisans: bu kanuna göre gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini gösterir belge"; (34) numaralı bendinde, "Piyasa faaliyeti: Petrolün; ithali, ihracı, rafinajı, işlenmesi, depolanması, iletimi, ihrakiye teslimi, taşınması, dağıtımı, bayiliği" olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un "Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınması zorunludur"; 12. fıkrasında, "Bu Kanuna göre dağıtıcı, ihrakiye teslimi ve bayilik lisansları ile Kurum tarafından belirlenen diğer lisans türlerine ilişkin olarak lisans başvurusu, lisans tadili veya lisans süresi uzatılmasına ilişkin taleplerin yerine getirilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile vergi dairelerine 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmaması şarttır. Kurum tarafından lisans sahiplerinin vadesi geçmiş borcu bulunmadığına dair bilgiler Gelir İdaresi Başkanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan temin edilir. Kurum, bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Gelir İdaresi Başkanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu'nun görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir." kuralına yer verilmiştir.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Süre Uzatımı" başlıklı 16. maddesinde, "Lisans süreleri, lisans sahibinin talebi üzerine lisans süresinin bitiminden başlamak üzere ve öngörülen azami süreler gözetilmek suretiyle uzatılabilir.
Süre uzatımı talebi, yürürlükteki lisans süresinin bitiminden en erken altı ay, en geç iki ay önce, lisans sahibinin Kuruma yazılı veya elektronik olarak başvurması suretiyle yapılabilir. Hangi tür lisans süre uzatımı başvurularının elektronik ve/veya yazılı olarak yapılabileceğine ilişkin düzenlemeler Kurul tarafından yapılır.
Süre uzatım talebinin inceleme ve değerlendirmesinde dikkate alınan hususlar Kurul kararıyla belirlenir.
Süre uzatımı başvurusunun ilgili mevzuata uygun olup olmadığı hakkındaki değerlendirme, bilgi ve belgelerin Kuruma sunulmasını izleyen on iş günü içerisinde tamamlanır. Süre uzatımı başvurusunun ilgili mevzuata uygun yapılmadığının tespiti halinde, söz konusu eksikliklerin on iş günü içerisinde giderilmesi gerektiği, aksi takdirde başvurunun yapılmamış sayılacağı ve başvurunun iade edileceği başvuru sahibine bildirilir. Söz konusu süre içerisinde de eksiklikler giderilmediği takdirde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru iade edilir.
...
Dağıtıcı, ihrakiye teslimi, madeni yağ ve bayilik lisanslarına ilişkin süre uzatımı başvurularının yerine getirilmesi için başvuru sahibinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması zorunludur. Başvuru sahibinin vadesi geçmiş borcu bulunup bulunmadığına dair bilgiler Kurum tarafından Gelir İdaresi Başkanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan temin edilir. Borç bilgilerine ilişkin itirazlar borcun kapsamına göre Sosyal Güvenlik Kurumu'na veya Gelir İdaresi Başkanlığı'na yapılır. Bu konuda başvuru sahibi tarafından Kuruma yapılan itirazlar veya sunulan bilgi ve belgeler incelemeye alınmaz. Borç bilgilerinin teminine ilişkin usul ve esaslar Kurum ile Sosyal Güvenlik Kurumu ve Gelir İdaresi Başkanlığı arasında gerçekleştirilen veri paylaşımı protokolleri ile belirlenir." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, gerçek veya tüzel kişilerin petrol piyasası sektöründe akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinde bulunabilmeleri için lisans alma zorunluluğunun olduğu, Kurul tarafından düzenlenen lisansların sahibine verilen süre içerisinde piyasa faaliyetinde bulunma imkanı sağlayacağı, lisansın geçerli olduğu sürenin bitmesi durumunda lisans sahiplerince piyasa faaliyetine devam edilmek istenildiği durumlarda mevzuatta belirtildiği üzere süre uzatım talebinde bulunulması ve bu süreçte de mevzuatın aradığı koşulları sağlaması gerektiği anlaşılmaktadır.
29/04/2021 tarih ve 7318 sayılı Vergi Usul Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin onikinci fıkrasına getirilen düzenleme ile Kurulca düzenlenen ve piyasa faaliyetinde bulunulurken lisans sahipleri tarafından kullanılan lisansların sürelerinin bitiminde süre uzatım taleplerinin değerlendirilme aşamasında değişikliğe gidilerek 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması şartı getirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, İdare Mahkemesi'nce 10/11/2022 tarihli ara kararıyla, davacı şirketin 07/07/2022 tarihi itibarıyla 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun/borçlarının bulunup bulunmadığının, eğer var ise bu borçlara karşı davacı tarafından açılan dava bulunup bulunmadığının sorulduğu; Gelir İdaresi Başkanlığı'nca verilen … tarih ve … sayılı ara kararı cevabında, davacı şirketin Nurhak Malmüdürlüğü'ne toplam 432.356,46-TL borcunun bulunduğu ve söz konusu borçların 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında değerlendirilen türlerden olduğu, ayrıca davacı tarafından vadesi geçmiş borçlara karşı açılan dava bulunmadığı hususunun belirtildiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından ve İdare Mahkemesi'nce davanın reddi yolunda verilen temyize konu karar gerekçesinde davacı tarafından … Vergi Mahkemesi'nde açılan davalardan bahsedilmiş ise de, anılan davaların vadesi geçmiş olan borçların aslına karşı değil … ve … sayılı Vergi İnceleme Raporlarına istinaden davacı adına düzenlenen vergi/ceza ihbarnamelerine karşı açılan davalar olduğu görüldüğünden, bu haliyle davacının 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borçlarının bulunduğu ve ödenmeyen söz konusu borçlar nedeniyle de süre uzatım talebinin kabul edilemeyeceği açıktır.
Bu itibarla, … sayılı bayilik lisansı için süre uzatım talebinde bulunan davacı şirketin Nurhak Malmüdürlüğü'ne 6183 sayılı Kanun'un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunduğu anlaşıldığından, bayilik lisansı için yapılan süre uzatımı talebinin reddine ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz posta giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 09/01/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.