T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/3412
Karar No:2024/147
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1. … Bakanlığı (E- Tebligat)
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2. … Kaymakamlığı (E- Tebligat)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … Evleri, No: … adresinde faaliyet gösteren davacıya ait "..." isimli işyerine açık alkollü içki satış belgesi düzenlenmesi talebiyle yapılan başvurunun (Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı'nın … gün ve … sayılı yazısına istinaden) reddine dair Bodrum İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün … gün ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Alkollü içkilerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunmasının zorunlu olduğu, mesafe şartının satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranacağı, ancak 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için bu şartın aranmayacağı açık olmakla birlikte, davacıya ilk olarak 24/05/2013 tarihinde ... numaralı açık alkollü içki satış belgesinin verildiği, 2014 yılında bu belgenin yenilenmeyip iptal durumuna düşmesi sonucu davacının tekrar başvurması üzerine işyeri açma ve çalışma ruhsatına binaen … tarih ve … sicil numaralı satış belgesinin düzenlendiği, bu belgenin davacı tarafından 2015 ve 2016 yıllarında yenilendiği, 2017 yılında ise yenilenmeyerek kanun ve yönetmeliğe uygun olarak düştüğü, davacının sonrasında 2017 yılında yeni bir başvuru yaparak turizm yatırım belgesine dayanarak 23/06/2017 tarih ve ... sicil numaralı yeni bir içki satış belgesi aldığı (üçüncü belgenin … Mahalle, … Caddesi, … Mevkii, No:… (Pafta … Parsel) adresinde bulunan iş yerine ilişkin olduğu), fakat Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile davacının turizm yatırım belgesi iptal edildiği için bu belgeye dayanılarak verilen söz konusu içki satış belgesinin iptal edildiğinin anlaşıldığı;
Bu durumda, davacının kazanılmış herhangi bir hakkının mevcut olmadığı, davacıya 2013 yılında verilen ilk belgenin iptal durumuna düştüğü, bunun üzerine davacının aldığı açık alkollü içki satış belgelerinin 11/06/2013 tarihinden sonraki tarihlere ait olduğu, 24/05/2013 tarihli eski belgenin davacının fiili nedeni ile iptal durumuna düştüğü, davacı tarafından 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmış olsa da, bu tarihten önce alınmış ve hukuken geçerli bir içki satış belgesinin bulunmadığı, kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni kanundan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş ve hukuken geçerliliğini koruması gerektiği, davacının 24/05/2013 tarihli belgesinin ise geçerliliğini yitirdiği, bu sebeple davacının herhangi bir kazanılmış hakkının olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdarî Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu uyuşmazlığın temyiz kanun yolu incelemesine tabi olduğu, 11/6/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış olduğundan mesafe şartının aranmaması gerektiği, mesafe şartına uygunluğu belgeleyen yazının bulunmadığı gerekçesiyle başvurusunun reddedilmesine ilişkin işlemin haksız ve hatalı olduğu, kazanılmış hakkının mevcut olduğu, işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı ve Bodrum Kaymakamlığı tarafından, kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … Evleri, No: … adresinde bulunan davacıya ait "..." isimli işyeri için … tarih ve … sayılı içkili lokanta faaliyet konusuna ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmiş, söz konusu işletme için davacı tarafından 24/05/2013 tarihinde ... Kurum Sicil Numaralı açık alkollü içki satış belgesi alınmış, 2014 yılında bu belgenin yenilenmeyip iptal durumuna düşmesi sonucu davacının tekrar başvurması üzerine Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 10. maddesinin 5. fıkrasında belirtilen "...mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibariyle aranır, ancak 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için bu şart aranmaz..." kuralı uyarınca işyeri açma ve çalışma ruhsatına binaen … tarih ve … sicil numaralı satış belgesi düzenlenmiş, bu belge 2015 ve 2016 yıllarında yenilenmiş fakat 2017 yılında süre uzatım işlemlerinin yapılmaması üzerine iptal durumuna düşmüştür.
Davacı tarafından, 24/07/2018 tarihinde açık alkollü içki belgesi verilmesi talebiyle yapılan başvurunun, mesafe şartına uygunluğu belgeleyen yazının bulunmadığı gerekçesiyle Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı'nın … gün ve … sayılı yazısına istinaden Bodrum İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün … gün ve … sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 11/06/2014 tarih ve 28674 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6487 sayılı Kanun ile değişik 9. maddesinde, ''Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almak isteyenlerin, öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunludur. Tütün mamulü, etil alkol, metil alkol ve alkollü içki satmak isteyenlerin, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almaları zorunludur. Belediye veya il özel idaresi, ruhsat vermeden önce, yetkili kolluk kuvvetinin görüşünü alır. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir. Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz. Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.(...)"; Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrasında ise, ''9 uncu maddenin ikinci fıkrası, bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan hısımlarına devredebilir.'' kuralına yer verilmiştir.
07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ''Perakende, açık alkollü içki satışı ve nargilelik tütün mamulü sunumu ile ilgili işyerlerine ilişkin esaslar'' başlıklı 10.maddesinde,''... (5) Alkollü içkilerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibariyle aranır. Ancak 11/6/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için bu şart aranmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan hısımlarına devredebilir. Mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.(...)''; "Satış Belgesi Başvurusu" başlıklı 12. maddesinde, "(...) 5) Perakende veya açık olarak alkollü içki satışı yapmak üzere satış belgesi talep eden kişiler ile anılan faaliyetleri yürütmekte iken işyeri adresini değiştiren kişiler işyerlerinin örgün eğitim kurumları ve dershaneler ile öğrenci yurtları ve ibadethanelere en az yüz metre uzaklıkta bulunduğunu belgelemek zorundadır. Perakende alkollü içki satışı yapılacak işyerleri ile 11/6/2013 tarihinden önce açık alkollü içki satışı yapmak üzere ruhsatlandırılmış olan işyerlerinin mesafe şartına uygunluğu, ruhsat düzenlemeye yetkili merci tarafından ruhsat üzerine güncel tarih ile derç edilir ya da bu şartı karşılayan ek bir yazı düzenlenir. Mesafe şartına uygunluğun ruhsat üzerine derç edildiği tarihi veya ek yazının düzenlenme tarihini müteakip otuz gün içinde satış belgesi başvurusunda bulunulmaması halinde, derç işleminin veya ek yazının güncellenmesi zorunludur. 11/06/2013 tarihinden sonra açık alkollü içki satışı yapmak üzere ruhsatlandırılmış olan işyerleri için, ruhsat düzenleme tarihini müteakip otuz gün içinde açık alkollü içki satış belgesi başvurusunda bulunulması durumunda, mesafe şartına uygunluğun ruhsat üzerinde derç edilmesi veya bu şartı karşılayan ek yazının ibrazı aranmaz. Satış belgesi verildikten sonra işyerinin yüz metre yakınında örgün eğitim kurumu, dershane, öğrenci yurdu veya ibadethanenin faaliyete geçmesi, satış belgesinin geçerliliğini sona erdirmez.(...)"; işlem tarihindeki hâliyle ''Süre uzatım işlemi ve satış belgelerinin geçerliliği'' başlıklı 14. maddesinde, "(1) Satış belgelerinin alındığı veya süre uzatım işleminin yapıldığı tarihe bakılmaksızın, faaliyetine devam etmek isteyen satıcılar takip eden yılın Ocak ayı başından Mart ayı sonuna kadar süre uzatım işlemini yaptırmak zorundadır. Süre uzatım işlemi; işlemin yapıldığı tarihte geçerli olan süre uzatım işlem bedelinin, Kurumun ilan ettiği banka hesabına Kurum sicil numarası beyan edilerek yatırılması suretiyle yapılır. Son rakamı tek olan yıllarda yapılan süre uzatım işlemlerinde, kamu kurum ve kuruluşları tarafından işletilen kantin ve sosyal tesis gibi yerler hariç, satıcıların 12 nci maddede faaliyet konusuna göre istenilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve/veya izin belgelerinin Kuruma veya yetkilendirilmiş mercie ibrazı zorunludur. Bu yıllarda, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve/veya izin belgelerini Kuruma veya yetkilendirilmiş mercie ibraz etmeyenler ile ibraz edememe nedenlerini yetkili makamlardan gerekçelendiremeyenlerin süre uzatım işlemi yapılmaz. Süre uzatım işlemi belge üzerinde gösterilir. (...)
(3) Süresi içerisinde süre uzatım işlemini yaptırmayan satıcıların satış belgeleri, süre uzatım işleminin son gününden itibaren otuz gün sonra geçerliliğini kaybeder ve Kurumun internet sitesinde yayımlanır. Bu kapsamdaki satıcılar, süre uzatım tarihinin bitimini müteakiben ürün satın alamaz ve belgelerinin geçerlilik süresi içerisinde, ellerinde bulunan ürünleri tasfiye etmeye mecburdur. Belirtilen süre zarfında süre uzatım işlemi yaptırmayan satıcıların faaliyetine devam etmek istemeleri durumunda, yeniden belge almaları zorunludur.(...)" kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; açık alkollü içki satış belgesi bulunmayan iş yerlerinde açık alkollü içki satış ve sunumunun yapılamayacağı, alkollü içkilerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunmasının zorunlu olduğu, mesafe şartının, satış belgesinin verildiği tarih itibariyle aranacağı, ancak 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için bu şartın aranmayacağı, 11/06/2013 tarihinden önce açık alkollü içki satışı yapmak üzere ruhsatlandırılmış olan işyerlerinin mesafe şartına uygunluğu, ruhsat düzenlemeye yetkili merci tarafından ruhsat üzerine güncel tarih ile derç edileceği ya da bu şartı karşılayan ek bir yazı düzenleneceği, satış belgelerinin alındığı veya süre uzatım işleminin yapıldığı tarihe bakılmaksızın, faaliyetine devam etmek isteyen satıcıların takip eden yılın Ocak ayı başından Mart ayı sonuna kadar süre uzatım işlemini yaptırmak zorunda oldukları, süresi içerisinde süre uzatım işlemini yaptırmayan satıcıların belgelerinin, süre uzatım işleminin son gününden itibaren otuz gün sonra geçerliliğini kaybedeceği, satıcıların faaliyetine devam etmek istemeleri durumunda, yeniden belge almalarının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının ilgili iş yerinde 22/05/2013 tarih ve 645 sayılı iş yeri açma ve çalıştırma ruhsatına istinaden faaliyet gösterdiği, gerekli evrakları tamamlayarak davalı idareye yaptığı başvuru sonucunda 24/05/2013 tarihinde ... sicil numaralı açık alkollü içki satış belgesini aldığı, bu belgenin 2014 yılı için süre uzatım işleminin gerçekleştirilmemesi nedeniyle geçerliliğini kaybettikten sonra davacının başvurusu üzerine 11/06/2013 tarihinden önce iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi bulunduğundan tekrar alkollü içki satış belgesinin düzenlendiği, 2017 yılı için süre uzatımı yapılmaması üzerine alkollü içki satış belgesinin geçerliğini yitirdiği, davacının yeniden satış belgesi düzenlenmesi yönündeki talebinin mesafe şartına uygunluğu belgeleyen güncel tarihli yazı bulunmadığı gerekçesi ile reddedildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, 11/06/2013 tarihinden önce iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi bulunmakla birlikte Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği'nin 14. maddesi uyarınca içki satış belgesinin süre uzatım işlemini yapmadığı için belgesi geçersiz hâle gelen davacının tekrar belge talep etmesi durumunda ilk defa belge alıyormuş gibi mesafe uygunluk belgesini sunması gerekip gerekmediğinin ortaya konulması gerekmektedir.
Davacının, 2017 yılında açık alkollü içki satış belgesinin süre uzatımını geçirmesi nedeniyle belgesinin geçerliliğini yitirdiği, işletmeye devam etmek istemesi hâlinde yeniden açık alkollü içki satış belgesi alması gerektiği açık olmakla birlikte, uzun yıllardan bu yana işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve açık alkollü içki satış belgesi ile faaliyet göstemekte iken süre uzatım işlemini süresi içinde yaptıramamaları nedeniyle yeniden açık alkollü içki satış belgesi almak isteyenlerle, ilk defa işyeri açacak olup açık alkollü içki satış belgesi almak isteyenlerin aynı durumda olmadığı, açık olarak alkollü içki satışı yapmak üzere ilk defa satış belgesi talep eden kişiler ile anılan faaliyetleri yürütmekte iken işyeri adresini değiştiren kişilerin işyerlerinin örgün eğitim kurumları ve dershaneler ile öğrenci yurtları ve ibadethanelere en az yüz metre uzaklıkta bulunduğunu belgelemek için uygunluk belgesi almasının zorunlu olduğu, ancak 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi almış işletmeler için bu şartın aranmayacağı, nitekim 2014 yılında davacının alkollü içki satış belgesinin süre uzatımı yapılmadığı için geçersiz hâle gelmesinden 11/06/2013 tarihinden önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi olduğu hususu gözetilerek davacıya yeniden belge düzenlendiği dikkate alındığında, 11/06/2013 tarihinden önce aldığı işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve satış belgesi ile faaliyete devam etmekte iken süre uzatım işlemini süresi içinde yaptıramaması nedeniyle belgesi geçersiz hâle gelen ve bu nedenle yeniden açık alkollü içki satış belgesi almak isteyen davacının güncel mesafe uygunluk belgesi sunmasının gerekmediği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davacının mesafe şartına uygunluğunu belgeleyen güncel tarihli yazı sunmadığı gerekçesi ile açık alkolü içki satış belgesi talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 15/01/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.