T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/422
Karar No:2023/2885
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Uşak ili, Merkez ilçesi, … Ortaokulu kantininin beş yıl süreyle kiralanmasına yönelik 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ile gerçekleştirilen 27/09/2022 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacının, Uşak ... Ortaokulu kantinini, 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ile 22/08/2016 tarihinde yapılan ihaleyi kazanarak okul aile birliği ile 31/08/2016 tarihinde sözleşme akdettiği, ihale şartnamesinde işin süresi olarak 5 yıl gösterildiği, davacıyla akdedilen sözleşmede, sözleşme süresinin bir yıl olarak belirtildiği, bir yıl yıllık süre dolunca 31/08/2017 tarihinde ve akabinde de 31/08/2018 tarihlerinde birer yıl süreli olarak sözleşmelerin yenilendiği, ilgili okul idaresi tarafından, en son imzalanan sözleşme döneminde davacının, kantinde hijyen kurallarına riayet etmediği, kantin kalite standardizasyonuna uyulmadığı, öğrencilere kaba davranıldığı, kiraları geciktirdiği şeklinde tespitlerde bulunulduğu ve anılan durumların tutanaklarla, şikâyet dilekçeleri ve ödeme dekontları ile sabit olduğundan bahisle davacı ile kantin işletmesi sözleşmesinin yenilenmemesine dair … tarih ve … sayılı kararının alındığı, anılan kararın davacıya 10/09/2019 tarihinde tebliğ edildiği, tebliğ yazısı içeriğinde kantinin tahliye edilmesi gerektiğinin de davacıya bildirildiği, ancak buna rağmen okul kantininin tahliye edilmemesi üzerine, davalı idare tarafından Uşak Valiliği İl Emniyet Müdürlüğüne yazılan … tarih ve E… sayılı yazıyla, kantinin on beş gün içerisinde tahliyesinin sağlanarak okul müdürlüğüne teslim edilmesinin istenildiği, anılan yazıya istinaden tahliye işleminin 09/10/2019 tarihinde kolluk marifetiyle gerçekleştirildiği, bu tarihten sonra üç yıl boyunca öğrencilerin ihtiyaçlarının okulda kooperatifçilik kulübü kurularak giderilmeye çalışıldığı, ancak öğrenci ihtiyaçlarının tam olarak giderilmemesi ve yapılan şikâyetler üzerine, öğrencilerin üstün menfaatleri ile hizmetin süreklilik arz etmesi gerektiğinden dava konusu ihalenin yapılmasına karar verildiği;
Okul aile birliğinin … tarih ve … sayılı kararında, okul kantini işletmecisinin birden fazla uyarılmasına rağmen kantin kirasını her ay gecikmeli olarak yatırdığı, gıdaların ve içeceklerin muhafazası, personel hijyen kurallarına uyulması (önlük, eldiven) işyeri hijyenine ilişkin eksiklerinin tespit edildiği ve tespitin bildirilmesine rağmen giderilmediği, öğrencilere kötü muamelede bulunulduğu, veli ve öğrenci şikâyetleri nedenleriyle sözleşmesinin fesih edilerek sözleşmenin yenilenmemesine oybirliğiyle karar verildiği, kantin işletmesi sözleşmesinin sonlandırıldığı, Okul aile birliğinin … tarih ve … sayılı karar ile okul kantininin 2886 sayılı Kanunu'nun 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca beş yıllığına kiraya verilmesinin uygun olduğuna karar verilmesi üzerine muhammen bedel tespit komisyonca yıllık (9 ay üzerinden) belirlenen 17.500,00-TL bedel üzerinden 27/09/2022 tarihinde ihalenin yapılacağının ilan edildiği, belirlenen tarihte pazarlık usulü ile yapılan ihaleye bir isteklinin katıldığı, 25.000,00-TL’lik teklifin ihale komisyonunca uygun bulunduğu ve alınan kararın ita amirinin onayına sunulduğu, ihale kararının aynı gün ita amirince de onaylandığı, ihale uhdesinde kalan istekli ile 28/09/2022 tarihinde beş yıl süreyle sözleşmenin akdedildiği;
Davacı tarafından, okul aile birliğinin … tarih ve … sayılı kararı ile sözleşmesinin yenilenmeyerek feshine yönelik işleme karşı dava açtığı, … Sulh Hukuk Mahkemesi'nin E:… sayılı kiracılık sıfatının tespitine ilişkin davada, … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla davaya konu kantinde kiracı olduğunun tespitine karar verildiği, dolayısıyla kantinde kiracı olduğu yönünde mahkeme kararı var iken aynı kantinin tekrar kiraya verilmek üzere ihaleye çıkılmasının hukuka aykırı olduğunun iddia edildiği, anılan kararda, taşınmazın 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edildiğine dair belge dosyaya sunulmadığından ve savunma dilekçesinde yer alan ifadelerden aralarında sözleşme ilişkisi olduğunun anlaşıldığından, kira ilişkilerine, 6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun kira hukukuna ilişkin düzenlemeleri uygulanması gerektiğinden bahisle, değerlendirmenin 6098 sayılı Kanun uyarınca yapıldığı, ancak söz konusu kantinin 2886 sayılı Kanunu'nun 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) maddesine göre pazarlık usulü ile 22/08/2016 tarihinde yapılan ihale sonucu kiralandığının açık olduğu, idare tarafından da anılan kararın bu nedenle istinaf edildiği ve dosyanın … Bölge Adliyesi ... Hukuk Dairesi’nin … esasında istinaf incelemesinde olduğu, diğer yandan okul aile birliğinin … tarih ve … numaralı kararıyla davacının kantin işletmesine yönelik sözleşmesinin yenilenmemesine karar verildikten sonra davacının kantinin tahliye etmemesi üzerine Uşak Valiliği’nin … tarih ve … sayılı kararıyla kantinin 2886 sayılı Kanunu'nun 75. maddesine göre en geç on beş gün içerisinde tahliye edilmesine ilişkin işlemin tesis edildiği, davacı tarafından bu işlemin iptali ile istemiyle de Mahkemelerinin E:… sayılı davanın açıldığı, anılan davada, … tarih ve E:…, E:… sayılı kararla, davanın reddine karar verildiği, davacı tarafından anılan karara yapılan istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedildiği ve kararın kesinleştiği;
Bu itibarla, davacı ile okul aile birliği arasında akdedilen 31/08/2018 tarihli sözleşmenin okul aile birliğinin … tarih ve … sayılı kararıyla mevzuat uyarınca yenilenmemesine karar verildiği, bu nedenle davacının söz konusu taşınmaz üzerindeki kiracılık sıfatı sona erdiği, süregelen bir sözleşmesi bulunduğunun kabulüne olanak bulunmadığı ve taşınmazda fuzulî şagil durumuna düştüğü, bu hususun Mahkemelerinin anılan kararıyla da ortaya konulduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kirayı gecikmeli olarak verdiğini, borcu bulunmadığını, davalı idarenin iddialarının gerçeği yansıtmadığı, kiracılık sıfatının tespiti davasını kazandığı ancak kesinleşmediği, çok mağdur olduğu, demirbaş tespiti yapılmadan kantinin başkasına kiraya verildiği, temyize konu Mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlem ile temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı, Uşak ili, Merkez ilçesi, ... Ortaokulu kantinini, 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ile 22/08/2016 tarihinde yapılan ihalenin uhdesinde kalması üzerine, okul aile birliği ile 31/08/2016 tarihinde sözleşme akdetmiş, ihale şartnamesinde işin süresi olarak 5 yıl gösterilmişse de, davacıyla yapılan sözleşmede sözleşme süresinin bir yıl olarak belirlenmiş, bir yıl yıllık süre dolunca 31/08/2017 tarihinde ve akabinde de 31/08/2018 tarihlerinde birer yıl süreli olarak sözleşmelerin yenilenmiştir.
31/08/2018 tarihinde akdedilen sözleşme döneminde davacının, kantinde hijyen kurallarına riayet etmediği, kantin kalite standardizasyonuna uyulmadığı, öğrencilere kaba davranıldığı, kiraları geciktirdiği şeklinde tespitlerde bulunulduğu ve anılan durumların tutanaklarla, şikâyet dilekçeleri ve ödeme dekontları ile sabit olduğundan bahisle davacı ile kantin işletmesi sözleşmesinin yenilenmemesine dair okul aile birliğince … tarih ve … sayılı karar alınmıştır. Anılan kararın davacıya 10/09/2019 tarihinde tebliğ edilmesi ve kantininin tahliye edilmemesi üzerine, Uşak Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü’nce 09/10/2019 tarihinde kolluk marifetiyle tahliye gerçekleştirilmiştir. Bu işleme karşı açılan davada, … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş ve anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilerek, karar kesinleşmiştir.
Davacı tarafından, sözleşmenin haksız olarak sona erdirildiği ve bu nedenle kiracılık sıfatının tespiti istemiyle açılan davada, ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kiracılık sıfatının tespitine karar verilmiş, verilen kararın davalı tarafından istinafı üzerine, … Bölge İdare Mahkemesi ... Hukuk Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, idarenin istinaf isteminin kabulüne, istinafa konu Mahkeme kararının kaldırılmasına ve davacının davasının reddine karar verilmiştir.
Okul kantini konusundaki ihtiyaç ve öğrencilerden gelen şikâyetler üzerine, okul aile birliğinin … tarih ve … sayılı karar ile okul kantininin 2886 sayılı Kanunu'nun 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca beş yıllığına kiraya verilmesine karar verilmiş, anılan ihale 22/09/2022 tarihinde ilan edilmiştir.
Bunun üzerine, ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun 16. maddesinin 2. fıkrasında, "Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.” kuralına yer verilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde,uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır."; 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde, "Aşağıda yazılı işlerin ihalesi, pazarlık usulüyle yapılabilir; (...) (g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi" kurallarına yer verilmiştir.
Millî Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nin 20. maddesinin 2. fıkrasında, "Söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesi 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılır." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mevzuattan, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı okullarda bulunan kantinlerin, okul aile birliği tarafından işletilebileceği veya işlettirilebileceği, okul aile birlikleri tarafından işletilmeyen kantinlerin, 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca yapılacak ihale sonucunda akdedilen kira sözleşmesiyle işlettirilebileceği, 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerin ihtiyaçlara en uygun şekilde, açıklık ve rekabet ilkeleri uyarınca gerçekleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelemesinden, 22/08/2016 tarihinde yapılan ihale sonucunda davacının uyuşmazlık konusu kantini kiraladığı, sonuncusu 31/08/2018 tarihinde olmak üzere davacı ile davalı idare arasından birer yıllık kira sözleşmeleri akdedildiği, sözleşme düzenlemelerine aykırı davranıldığından bahisle idare tarafından sözleşmenin yenilenmemesine ve sözleşmenin feshine karar verildiği, sözleşmenin feshinden sonra davacı tarafından, uyuşmazlık konusu kantinden kiracılık sıfatının bulunduğunun tespiti amacıyla dava açıldığı anlaşılmaktadır.
2886 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yer verilen ilkelerin hayata geçebilmesi için, idarenin gerçekleştirdiği ihalede, bütün işlemleri hukuka uygun olarak gerçekleştirmesi ve özellikle, ihale konusu eşyada hak sahipliği iddialarının çözülmüş olması gerekmektedir. Aksi takdirde gerçekleştirilen ihale sonrasında bir çok uyuşmazlığa yol açılacağı gibi, üzerinde hak iddiası bulunan bir eşya için yapılan ihaleye katılım da etkilenecektir.
Temyize konu Mahkeme kararında, "davacı ile okul aile birliği arasında akdedilen 31/08/2018 tarihli sözleşmenin okul aile birliğinin 20/08/2019 tarih ve 9 sayılı kararıyla mevzuat uyarınca yenilenmemesine karar verildiği, bu nedenle davacının söz konusu taşınmaz üzerindeki kiracılık sıfatı sona erdiği, süregelen bir sözleşmesi bulunduğunun kabulüne olanak bulunmadığı ve taşınmazda fuzulî şagil durumuna düştüğü" ifadelerine yer verilmesi, davacı tarafından kiracılık sıfatının tespiti amacıyla açılan davada … Sulh Hukuk Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davacının uyuşmazlık konusu kantin üzerinde kiracılık sıfatının bulunduğuna karar verildiği göz önüne alındığında, mahkeme kararlarına saygı ve hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmakla birlikte, ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin anılan kararının … Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kaldırılarak, "Dava,kiracılık sıfatının tespitine ilişkindir. Dava konusu taşınmaz, ihale sonucu düzenlenen 31.08.2016 tarihli, 1 yıl süreli sözleşme ile okul kantini olarak kullanılmak üzere davacıya kiraya verilmiştir. Okul Müdürlüğü tarafından kira sözleşmesinin süre bitimi olan 31.8.2019 tarihinde sona ereceği kiracıya bildirilmiştir. Taşınmazların 2886 sayılı kanun kapsamında kiraya verilmiş olması durumunda, aynı kanuna 75. maddesine göre sözleşmede özel bir düzenleme yoksa kira ilişkisinin süre sonunda son bulacağı kanun gereğidir. Kira sözleşmelerinin uzatılmasına dair kira sözleşmeleri, dava konusu kiralananlar 2886 sayılı yasa hükümleri gereğine kiraya verilmiş olması nedeniyle önceki sözleşmelerin devamı niteliğindedir. 2886 sayılı kanunun 75. Maddesi gereğince kira sözleşmelerinin süre bitiminde sona ereceği ve kiracının fuzuli şagil konumuna düşeceği açıktır. Bu durumda taşınmaz ihale ile kiraya verildiğinden, sözleşme sonunda kiracılık sıfatı sona ermiştir. Kiraya veren veya idare tarafından yeni bir sözleşme yapılmadığından, sözleşme kendiliğinden beş yıl süreyle uzamaz. Bu nedenle davacının dava tarihinde kiracılık sıfatı yoktur." ifadeleriyle davacının davasının kesin olarak reddedildiği görüldüğünden, davacı tarafından kiracılık sıfatının tespiti amacıyla açılan davanın sonuçta reddine karar verildiği göz önüne alındığında, temyize konu İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddi yolundaki … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 06/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.