T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/4528
Karar No : 2023/5491
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) :... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından; Denizli ili, Merkezefendi ilçesi, ... Mahallesi, ... Konutları, ... Sokak, No:... adresinde faaliyet gösteren ve kurucusu olduğu Özel ... Gündüz Bakımevi ve Çocuk Kulübü adlı kuruluşun, davalı idarece yapılan denetim sonucunda eksiklikler tespit edildiğinden bahisle kapatılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Denizli Valiliği işleminin iptali istenilmiştir.
YARGILAMA SÜRECİ :
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; ilgili yönetmelikte kuruluşların kapatılmasının il müdürlüğünün teklifi ve valilik onayı ile gerçekleştirileceği hükmüne yer verilmiş ise de, 2828 sayılı Kanun'da sosyal hizmet kuruluşlarının Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından kapatılacağının açıkça hüküm altına alındığı, normlar hiyerarşisi uyarınca yönetmelik hükümlerinin kanuna uygun olmak zorunda olduğu, yönetmelik ile kanunun aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda kanunda bulunan hükümlerin uygulanması gerektiği açık olup, davacıya ait kuruluşun il müdürlüğünün teklifi ve valilik onayı ile kapatılmasına ilişkin dava konusu işlemde yetki bakımından hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; idare hukukunun temel prensiplerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca, yasada aksine bir düzenleme veya değişiklik yapılmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması ve kaldırılması işlemlerinde de uygulanacağı, 2828 sayılı Kanun'a dayanılarak yürürlüğe giren Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca kuruluş açma izni verilen davacıya ait kuruluşta denetim yapma, denetim sonucunda tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için süre verme, idari para cezası uygulama ve yeniden denetimlerde bulunma konularında ilin genel idaresinden sorumlu olan valiye ve idaresi altındaki il müdürlüğü ile komisyona yetki tanındığından, yönetmelikle tanınan yetki çerçevesinde yapılan denetimler sonucunda tespit edilen eksikliklerin giderilmemesi nedeniyle il müdürünün teklifi ve valilik oluru ile davacıya ait kuruluşun kapatılmasında usulde paralellik ilkesi uyarınca hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; aynı işyerinde bir önceki denetimde uygun bulunan hususların bir sonraki denetimde aykırılık olarak tespit edildiği, imkansızlık sebebiyle birkaç eksikliği gideremeden yeniden denetim yapıldığı, belirlenen eksikliklerin bir aylık süreçte giderilmesinin madden ve fiilen mümkün olmadığı, başka özel bakım evlerine denetime gidilmediği, işlemin ilgili Yönetmeliğe aykırı olduğu, daha önce idari para cezası uygulanmış ve eksikliklerin büyük bir kısmı giderilmiş olmasına karşın idare tarafından öncelikle ikinci bir idari para cezası tesis edilerek eksikliklerin giderilmesinin istenmesi gerekirken kapatma kararının alındığı, valilik makamının kapatma kararı vermeye yetkisinin olmadığı, bu kararın Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, sosyal hizmet kuruluşlarının hangileri olduğu düzenlenerek bu kuruluşların tanımları yapılmış; "Açılış izni ve standartlar" başlıklı 34. maddesinde, "Kurum dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişiler ve özel hukuk tüzelkişilerince bu Kanun kapsamına giren sosyal hizmet kuruluşlarının kurulmasına, teşvik edilmesine ve açılış izinlerinin verilmesine, varsa ücret tarifelerinin tespitine ilişkin usul ve esaslar ile bu kuruluşların hizmet ve personel standartları bir yönetmelikle düzenlenir." hükmüne; "Denetleme esasları" başlıklı 35. maddesinde, "Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişiler ve özel hukuk tüzelkişileri tarafından işletilen sosyal hizmet kuruluşlarının 34 üncü maddede yer alan yönetmelik esaslarına uygunluğu Kurumun kontrol ve denetlenmesine tabidir. Sosyal hizmet kuruluşları yılda en az bir defa Kurumca denetlenir. İlgililer kontrol ve denetlemeler sırasında denetleme heyetine her türlü kolaylığı göstermekle yükümlüdürler. Kontrol ve denetlemeye ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne; "Müeyyideler" başlıklı 35/A maddesinde, "Gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişilerine ait sosyal hizmet kuruluşunda yapılan kontrol ve denetim sonucunda, bu kuruluşların açılışına, çalışma şartlarına, yönetimine, hizmetin etkin sunumuna ilişkin olarak yönetmelikle belirlenen koşullara göre eksiklik veya aykırılığın tespiti hâlinde il müdürü tarafından 16 yaşından büyükler için her yıl belirlenen aylık net asgari ücret tutarının on katından elli katına kadar idari para cezası verilir. Bu eksiklik veya aykırılıkların giderilmesi ile idari para cezasının yatırılması için otuz günü geçmemek üzere uygun bir süre verilerek ilgili kuruluş yazılı olarak ihtar edilir. Belirlenen süre içinde kuruluş tarafından eksiklik veya aykırılığın giderilmemesi hâlinde birinci fıkra uyarınca verilen idari para cezasının iki katı tutarında tekrar idari para cezası uygulanır ve eksiklik veya aykırılığın giderilmesi için otuz günü geçmemek üzere ek süre verilir. Bu süre içinde de eksiklik veya aykırılığın giderilmemesi hâlinde kuruluş, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından kapatılır. Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca verilen sürede eksiklikler veya aykırılıklar giderilinceye kadar kuruluşa yeni bir kişinin kabulü yapılamaz. Bir yıl içinde beş defa idari para cezası uygulanan kuruluş, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından kapatılır. Bu Kanun kapsamında verilen idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu süre içinde ödenmeyen idari para cezaları, kesinleşmesini müteakiben Bakanlığın bildirimi üzerine vergi daireleri tarafından 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre takip ve tahsil edilir." hükmüne yer verilmiştir.
30/04/2015 tarih ve 29342 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde kuruluşun, gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine ait, 2828 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin 3 numaralı alt bendindeki tanıma uygun olarak görevini yerine getiren, 0-66 aylık çocukların gelişim, bakım, korunma ve beslenmelerini sağlayan kreş ve gündüz bakımevleri ile; ilkokul ve ortaokul eğitimine devam eden çocukların boş zamanlarını uygun program düzenleyerek değerlendiren ve bu suretle bakım ve korunmalarını sağlayan çocuk kulüplerini ifade ettiği belirtilmiş; "Denetim" başlıklı 51. maddesinde, "(1) Kuruluşlar vali onayı ile il müdürlükleri tarafından denetlenir; gerekli görüldüğünde Bakanlık denetçileri tarafından da denetim yapılabilir. Eğitim programlarının uygulanması ise Millî Eğitim Bakanlığı tarafından denetlenir ve tespit edilen eksiklikler il müdürlüğüne bildirilir. Kuruluş yetkilileri denetim esnasında istenilen her türlü belgeyi sunmak ve kolaylık göstermekle yükümlüdür. (2) Komisyon, kuruluşların denetlenmeleri, değerlendirilmeleri, idari para cezası uygulaması ve kapatılmaları ile ilgili kararları almak üzere valilik onayı ile kurulur. Komisyon, valinin görevlendireceği il müdürü veya il müdür yardımcısı ya da şube müdürü başkanlığında, en az üç sosyal çalışma görevlisinden oluşur. Komisyonda kararlar oy çokluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde, komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. (3) Kuruluş, en az altı ayda bir denetlenir ve ek-17’deki Denetim Formu doldurulur; denetim sonuçlarını gösteren bir denetim raporu hazırlanır. Denetim raporu üyelerce imzalanır. Raporun tamamına veya belirli bir kısmına muhalif olanlar, şerh koymak suretiyle kararı imzalar. Muhalif görüş gerekçesinin raporda, karar altında veya ekinde belirtilmesi zorunludur. (4) Denetim sonucu tespit edilen hususlar il müdürlüğü tarafından yazılı olarak kuruluşa bildirilir. Kuruluş, en fazla bir ay içinde belirtilen eksiklikleri gidermek zorundadır. (5) Denetim sonucu tespit edilen eksikliklerin verilen süre içinde giderilip giderilmediği tekrar denetlenir. Bu kapsamda; a) Açılış izin belgesinde yer almayan yaş grubunda çocuk kabulü yapılması, b) Kuruluşun belirlenmiş kapasitesi üzerinde çocuk kabulü ve bakımı yapılması, c) Binanın odaları, grupları, bölümleri, katlarında il müdürlüğünden onay alınmaksızın değişiklik yapılması, ç) Çalışma izni olmayan personel çalıştırılması, d) Zorunlu çalıştırılması gereken personel sayısından eksik personel çalıştırılması, e) Çocuklara yönelik bu Yönetmelikte belirtilen eğitim programlarının uygulanmıyor olması, f) Kuruluş müdürünün görevden ayrılışının zamanında bildirilmemesi; yeni kuruluş müdürünün görevlendirilmesinin zamanında teklif edilmemesi veya göreve başlatılmaması, g) Binada, kazalara neden olabilecek merdiven, radyatör, kapı, pencere, kaygan zemin, oyun materyali ve benzeri unsurlara karşı Güvenlik Önlemleri Bilgilendirme Formunda belirtilen şekilde kuruluşun iç ve dış güvenliği için gerekli önlemlerin alınmamış olması, ğ) Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulmaması, h) Sivil savunma planının hazırlanmaması veya kuruluşun iç mekânında kolay görülebilen bir yere asılmamış olması, ı) Kuruluşta bulunan gıda, yangın tüpü, ilaç ve tıbbi malzemenin son kullanma tarihinin geçmiş olması, i) Çocuklara gıda rasyonuna uygun olmayan yemek verilmesi, j) Kuruluşun ortam sıcaklığının bu Yönetmelik hükümlerine uygun olmaması, k) Ücretsiz bakılması uygun görülen çocuğun kuruluşa kabul edilmemesi, l) Kuruluşlarca belirlenmiş ücret dışında ücret alınması, m) Denetim esnasında yetkili merci tarafından istenen bilgi ve belgelerin zamanında teslim edilmemesi,n) Kuruluşun açılışına, çalışma şartlarına, yönetimine, hizmetin etkin sunumuna ilişkin olarak bu Yönetmelikle belirlenen diğer koşullarda eksiklik veya aykırılıkların tespit edilerek kuruluşa bildirilmesine rağmen giderilmemesi, hususları denetlenir. (6) Kuruluşta yapılan denetim sonucunda, beşinci fıkrada belirtilen eksiklik veya aykırılıkların tespit edilmesi halinde, 2828 sayılı Kanunun 35/A maddesinin birinci fıkrası uygulanır. Söz konusu eksiklik veya aykırılıkların giderilmesi ve idari para cezasının yatırılması için otuz günü geçmemek üzere uygun bir süre verilerek kuruluşa yazılı olarak ihtar edilir. (7) Belirlenen süre içinde kuruluş tarafından söz konusu eksiklik veya aykırılığın giderilmemesi halinde, altıncı fıkra uyarınca verilen idari para cezasının iki katı tutarında tekrar idari para cezası uygulanır ve eksiklik veya aykırılığın giderilmesi için otuz günü geçmemek üzere ek süre verilir. Bu süre içinde de söz konusu eksiklik veya aykırılıkların giderilmemesi halinde kuruluş kapatılır. (8) Eksiklik veya aykırılıkların giderilmesi için verilen süreler içinde kuruluşa yeni bir çocuk kabulü yapılmaz. (9) Bu Yönetmelik kapsamında verilen idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu süre içinde ödenmeyen idari para cezaları kesinleşmesini müteakiben vergi daireleri tarafından 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre takip ve tahsil edilir. (10) Bir yıl içinde beş defa idari para cezası uygulanan kuruluş, il müdürlüğü tarafından kapatılır. (11) Kuruluşta bakılan çocuklara yönelik tehdit veya baskı ya da özgürlüğün keyfî engellenmesini de içeren, fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar veren her türlü tutum ve davranışın gerçekleşmesi ve bu tutum ve davranışların engellenmesine yönelik gerekli tedbirleri almayan kurucu veya sorumlu müdüre ilişkin 2828 sayılı Kanunun 35/B maddesinin birinci fıkrası uygulanır. (12) Kuruluşun doğrudan kapatılması aşağıda belirtilen hususlardan birinin tespit edilmesi halinde yapılır: a) Kurucu veya kuruluş müdürünün kuruluşta hizmet verilen kişilere yönelik tehdit veya baskı ya da özgürlüğün keyfî engellenmesini de içeren fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar veren eylemlerinin tespit edilmesi, b) Kurucu veya kuruluş müdürünün onbirinci fıkra hükümleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmiş olması, c) Kuruluşun açılış izin onayı olmadan hizmete başlaması, ç) İzinsiz devir ve nakil işlemi yapılması, d) Açılış işlemleri esnasındaki ibraz edilen belge ve beyanların gerçeği yansıtmadığının sonradan ortaya çıkması. (13) Kuruluşun kapatılması aşağıda belirtilen esaslar çerçevesinde gerçekleştirilir: a) Kuruluşların kapatılması il müdürlüğünün teklifi ve valilik onayı ile gerçekleştirilir. b) Kapatılan kuruluşlar, il müdürlüğü tarafından, o kuruluşun bağlı bulunduğu ilin Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğü ile defterdarlığa veya vergi dairesine bildirilir. c) Kuruluşun kapatılması kararı, on iş günü içinde kuruluşa bildirilerek velilere bilgi verilmesi sağlanır. ç) Kuruluşun kapatılması halinde, açılış izin onayı, Açılış İzin Belgesi aslı, kütük ve denetim defterleri on beş gün içinde kurucu tarafından il müdürlüğüne teslim edilir. d) Zor kullanılmasını gerektiren durumların varlığı halinde, 30/3/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre kolluktan yardım talep edilir. (14) Kuruluşta bakılan çocuklara yönelik ihmâl veya istismar da bulunduğu, suç işlediği ya da işlenen suçu gizlediği tespit edilen veya şüphelenilen kişiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur ve durum il müdürlüğüne bildirilir." hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile kuruluşlarda bulunması gereken özelliklerin belirlendiği, valilikler tarafından yapılan denetimler neticesinde, bir takım eksikliklerin tespit edilmesi halinde ilgili kuruluşa idari para cezası uygulanacağı ve eksikliklerin giderilmesi için de süre verileceği, verilen süre sonunda yapılan denetimde eksikliklerin giderilmediğinin tespit edilmesi halinde ilk denetimde uygulanan para cezası tutarı artırılarak yeniden para cezası uygulanacağı ve eksikliklerin giderilmesi için ek süre verileceği, bu süre içinde de eksiklik veya aykırılığın giderilmemesi halinde kuruluşun kapatılacağı, verilen idari para cezası ile kuruluşun kapatılması kararının tek bir idari yaptırım olmayıp, ayrı ayrı uygulanan idari yaptırımlar olduğu anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait, Denizli ili, Merkezefendi ilçesi, ... Mahallesi ,... Konutları, ... Sokak, No:... adresinde faaliyet gösteren "Özel ... Gündüz Bakımevi ve Çocuk Kulübü" isimli kuruluşta 15/06/2017, 22/02/2018 ve 28/08/2018 tarihlerinde yetkili komisyon tarafından denetim yapıldığı, ilk denetimde tespit edilen eksiklikler ile aykırılıkların en geç bir ay içinde giderilmesi gerektiğinin Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yazıyla anılan kuruluşa bildirildiği, bu bildirimden sonra yapılan ikinci denetimde, ilk denetimde tespit edilen eksiklik ve aykırılıkların giderilmediğinin tespit edilmesi üzerine, söz konusu eksiklikler ile aykırılıkların bir ay içinde giderilmesi gerektiğinin Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yazıyla kuruluşa bildirildiği, ayrıca il müdürü tarafından davacı hakkında 16 yaşından büyükler için belirlenen net asgari ücretin on katı tutarında 16.031,20 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin 23/03/2018 tarihli işlemin tesis edildiği ve üçüncü denetimde, söz konusu eksiklik ve aykırılıkların giderilmediğinin tespit edilmesi nedeniyle komisyon tarafından alınan 03/09/2018 tarihli karar doğrultusunda, il müdürlüğünün teklifi ve Valilik oluru ile anılan kuruluşun kapatılması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta davalı idare tarafından yapılan 15/06/2017 tarihli denetimde; kuruluşun elektrik sistemi, yangın merdiveni, personelin eğitimi, yaş grubu uygun olmayan çocukların kuruluşa alınması, hijyen ve genel güvenlik gibi bir çok hususta tespit edilerek tutanak altına alınan eksikliklerin giderilmesi için davacıya süre verildiği, 22/02/2018 tarihinde yapılan ikinci denetimde; elektrik sistemine, yangın merdivenine, kontenjandan fazla çocuk alındığına, personelin eğitimine, hijyen ve genel güvenliğe dair eksikliklerin tespit edildiği, eksikliklerin giderilmesi için süre verildiği, 28/08/2018 tarihinde yapılan son denetimde de hijyen, personel eğitimi, yangın merdivenine çıkış hususlarında eksikliklerin tespit edilmesi üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği dikkate alındığında; mevzuat hükümleri uyarınca kuruluşun taşıması gereken özellikleri taşımadığının tutanak altına alınması ve kuruluşa verilen süre sonunda yapılan denetimde aynı ve benzer eksikliklerin tespit edilmesi akabinde tesis edilen dava konusu işlemde esas yönünden de hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar sonucu itibarıyla usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin REDDİNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının yukarıda belirtilen gerekçe de eklenmek suretiyle ONANMASINA,
3. Temyiz yargılama giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, kullanılmayan ... TL yürütmenin durdurulması harcının ve artan posta ücretinin davacıya iadesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 11/10/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.