T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/4774
Karar No : 2023/3692
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …'a Velayeten Babası
… ve Annesi …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 04.06.2023 tarihinde yapılan Liseye Giriş Sınavı'na katılan ve görme engeli olan davacı küçüğün velileri tarafından, küçüğün görme engeli olduğundan bahisle sınavının yalnızca "şekil içermeyen" sorular bazında değerlendirilmesi istemiyle yapılan 09.06.2023 tarihli başvurunun, e-Okul bilgilerinde davacının başvurusunun "Az gören öğrenci" olarak yapıldığı, sınav tedbiri olarak da "Tek kişilik salon, okuyucu ve kodlayıcı, 20 dakika ek süre" uygulandığı tespit edildiğinden bahisle reddedilmesine ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… kararda; davacı küçük hakkında S.B.Ü. Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastanesi Hematoloji Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporunda "Retinitis pigmentoza ile takipli görme sağ:EH düzeyinde sol:EH düzeyinde. Nistagmus mevcut. Ön segment doğal. Göz dibi muayenesinde bilateral optik disk soluk olarak izlendi" tanısıyla davacı küçüğün engel oranının %90 olarak tespit edildiği, yine S.B.Ü. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER) "Bilateral el hareketleri bilateral nistagmus bilateral retinitis pigment oda" tanısı ile "Özel koşul gereksinimi vardır" tespitine yer verildiği, anılan raporlar uyarınca davacı küçüğün "Az gören öğrenciler" sınav tedbiri uygulanarak sınava alındığı, bu durumda, davacı küçüğün görme engelinin %90 olması nedeniyle "Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrenciler" için uygulanan sınav tedbirlerinden olan sınavda resim, şekil ve grafik içermeyen sorular bazında değerlendirilmesine yönelik başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, sağlık durumuna ilişkin raporların dikkate alınmadığı, uluslararası sözleşmeler ile korunan engellilerin haklarının ihlal edildiği, resim-şekil ve grafik soruların münferiden iptalinin gerektiği, yasa önünde eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/B maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
04.06.2023 tarihinde yapılan Liseye Giriş Sınavı'na katılan ve görme engeli olan davacı küçüğün velileri tarafından, küçüğün görme engeli olduğundan bahisle sınavının yalnızca "şekil içermeyen" sorular bazında değerlendirilmesi istemiyle yapılan 09.06.2023 tarihli başvurunun, e-Okul bilgilerinde davacının başvurusunun "Az gören öğrenci" olarak yapıldığı, sınav tedbiri olarak da "Tek kişilik salon, okuyucu ve kodlayıcı, 20 dakika ek süre" uygulandığı tespit edildiğinden bahisle reddedilmesine ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
İlgili Mevzuat:
07/09/2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği ile 03/04/2019 tarihli ve 6738897 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretime Geçiş Yönergesi ve 12/08/2016 tarihli ve 8649147 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Merkezi Sistem Sınav Yönergesi hükümlerine göre hazırlanan, Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezi Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu'nun, "Genel Açıklamalar" başlıklı 1. maddesinde; ''Merkezi Sınav başvuruları; yurt dışında e-Okul sistemine kayıtlı olmayan okullarda öğrenim gören öğrenciler ile deprem nedeniyle olağanüstü hal ilan edilen illerde kayıtlı öğrenciler hariç, tüm 8'inci sınıf öğrencileri için Bakanlık tarafından merkezi olarak gerçekleştirilecektir.'' düzenlemesi, "Başvuru işlemleri" başlıklı 2. maddesinde; ''2022-2023 öğretim yılında özel eğitim uygulama okulları ile bu okulun programlarının uygulandığı özel eğitim sınıfları hariç resmi, özel ve imam hatip okullarının 8'inci sınıfında öğrenim gören tüm öğrenciler ile geçici eğitim merkezlerinde örgün ortaöğretim kurumuna kayıt olma şartını taşıyan 8'inci sınıf öğrencilerinin (deprem nedeniyle olağanüstü hal ilan edilen illerde kayıtlı öğrenciler hariç) Merkezi Sınav başvurusu Bakanlık tarafından yapılacaktır. (...)Başvuru işlemleri elektronik ortamda gerçekleştirileceğinden bilgileri güncel olmayan öğrenciler bu durumu, kayıtlı oldukları okul müdürlüklerine bildireceklerdir. Okul müdürlükleri, öğrencilerin bilgilerini (...sınav tedbir hizmeti gibi) 13 Nisan 2023 tarihine kadar kontrol ederek gerekli güncelleme işlemlerini tamamlayacaklardır. Öğrencilerin elektronik ortamdaki bilgilerinin güncelliğinden okul müdürlükleri sorumlu olacaktır.'' düzenlemesi yer almıştır.
Anılan Kılavuz'un; "Okul müdürlüklerinin yapacağı İşlemler" başlıklı 4. maddesinde;'' 4.1. Okulda kayıtlı olan öğrencilere ait bilgileri, elektronik ortamda yer alan bilgilerle karşılaştırmak, doğruluğunu ve güncelliğini takip etmek, 4.3. Merkezi sınav işlemleri ile ilgili öğrenci ve velileri bilgilendirmek, rehberlik etmek, 4.6. Okulunda sınav tedbir hizmeti alması gereken özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin velileri/vasileri ile irtibata geçerek öğrenciye uygun sınav tedbir hizmetini belirlemek ve EK-2 "Sınav Tedbir Hizmetleri Bildirim Formu"na işleyerek ilgili RAM'a (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) göndermek, 4.11. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerle ilgili işlemleri 13 Nisan 2023 tarihine kadar tamamlamak,'' okul müdürlüklerinin yapacağı işlemler arasında sayılmıştır. "İl/İlçe milli eğitim müdürlüklerinin yapacağı işlemler" başlıklı 5. maddesinde; ''5.1. Okulların işlemlerini doğru ve düzenli devam ettirebilmesi için gerekli tedbirleri almak, 5.2. Sınava girecek özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin sınav tedbir hizmetleri ile ilgili ihtiyaçlarının MEBBİS-RAM modülünde öncelikli işlem görmesini ve RAM müdürlükleri tarafından yapılacak işlemlerin 17 Nisan 2023 tarihine kadar tamamlanmasını sağlamak, 5.4. Sınav günü bu kılavuzun 7'nci maddesinde açıklanan özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için gerekli tedbirleri alarak oluşabilecek sorunları yerinde ve kılavuz hükümleri doğrultusunda çözmek,'' ise il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinin yapacağı işlemler arasında yer almıştır.
Yine söz konusu Kılavuz'un, "Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerle ilgili işlemler" başlıklı 7. maddesinde; ''Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin sınavlarda özelliklerine uygun hizmet alabilmeleri için; örgün eğitime ve geçici eğitim merkezine devam edenlerin bilgilerinin okul müdürlükleri tarafından ilgili RAM'a gönderilmesi, Açık Öğretim Ortaokuluna devam edenlerin ise 13 Nisan 2023 tarihine kadar Açık Öğretim Ortaokulu Müdürlüğüne müracaat etmeleri gerekmektedir. Sınav tedbir hizmetinin alınabilmesi için; a. Okul müdürlüğü, velinin/vasinin görüşünü de alarak öğrencilerin sınav hizmetiyle ilgili işlemlerinin takibinden birinci derecede sorumludur. b. Öğrencinin alacağı sınav tedbir hizmeti, velinin/vasinin görüşüne ve yetersizlik alanına uygun olarak okul müdürlüğü tarafından tespit edilerek ilgili RAM'a bildirilecektir. düzenlemesi, "Görme yetersizliği olan öğrenciler" başlıklı 7.1. maddesinin, "Az gören öğrenciler" başlıklı 7.1.1. numaralı alt maddesinde; ''Az gören grubuna miyop, hipermetrop, astigmatizm, karma, gözlükle/lensle düzeltilen görme kusurları dahil edilmemektedir. Az gören öğrenciler tek kişilik salonda sınava alınacaktır. Az gören öğrencilerin soru muafiyeti olmayacak, Merkezi Sınav puanı tüm sorular üzerinden hesaplanacaktır. Bu öğrencilere 20 dakika ek süre verilecektir. Ayrıca aşağıda belirtilen seçeneklerden biri tercih edilecek ve bu doğrultuda öğrenci için sınavda düzenleme yapılacaktır. a. Okuyucu ve kodlayıcı, b. 18 punto büyüklüğünde soru kitapçığı, normal punto cevap kağıdı ve kodlayıcı.'' düzenlemesine, "Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrenciler" başlıklı 7.1.2. numaralı alt maddesinde; ''Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrenciler okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde tek kişilik salonlarda sınava alınacaktır. Bu öğrencilere 20 dakika ek süre verilecektir. Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin soru muafiyeti olmayacaktır. Sınavda resim, şekil ve grafik içeren sorular yerine eş değer sorular yer alacaktır. Merkezi sınav puanı tüm sorular üzerinden hesaplanacaktır.'' düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta; davacı küçük hakkında S.B.Ü. Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastanesi Hematoloji Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporunda "Retinitis pigmentoza ile takipli görme sağ:EH düzeyinde sol:EH düzeyinde. Nistagmus mevcut. Ön segment doğal. Göz dibi muayenesinde bilateral optik disk soluk olarak izlendi" tanısıyla davacı küçüğün engel oranının %90 olarak tespit edildiği, yine S.B.Ü. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER) "Bilateral el hareketleri bilateral nistagmus bilateral retinitis pigment oda" tanısı ile "Özel koşul gereksinimi vardır" tespitine yer verildiği, Ankara Valiliği Keçiören Kaymakamlığı Keçiören Rehberlik ve Araştırma Merkezi Özel Eğitim ve Değerlendirme Kurulu'nca düzenlenen … kayıt numaralı ve … başlangıç tarihli raporda ''Görme Yetersizliği Az Gören'' tanısına yer verildiği, anılan raporlar uyarınca davacı küçüğün "Az gören öğrenciler" sınav tedbiri uygulanarak sınava alındığı görülmüştür.
Danıştay Nöbetçi Dairesince 10/08/2023 tarihinde verilen ara kararı uyarınca görme engeli %90 olarak belirlenen davacı küçüğe az gören tanısı konulması arasında çelişki olduğu görüldüğünden, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Başhekimliği'nden bu durumun yeniden değerlendirilerek davacı küçüğün engel oranının, belirlenen engel oranının karşılığı ve belirlenen engel oranının ''total görme engeli'' olup olmadığı hususlarına ilişkin bir raporun hazırlanmasının istenildiği, 29/08/2023 tarihinde dosyaya sunulan Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Hastanesi raporunda davacı küçüğün görme engelinin %90 (ÖKGV) olup, belirlenen engel oranının total görme engeli ile uyumlu olduğuna dair rapor sunulmuştur.
Buna göre, yukarıda yer verilen anlatımlar ve aktarımlar ile dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; davacı küçüğün görme engelinin Total Görme Engeli olduğu hususunun sağlık kurulu raporlarınca ve Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Hastanesi Raporuca sabit olduğu hususunun anlaşılması karşısında, davacı küçüğün Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezi Sınav
Başvuru ve Uygulama Kılavuzu'nun "Total Düzeyde Görme Yetersizliği Olan Öğrenciler" başlıklı 7.1.2. maddesi uyarınca sınava tabi tutulması ve okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde tek kişilik salonlarda sınava alınması tedbirinin yanında, sınavda, resim, şekil ve grafik içeren sorular yerine eş değer soruların yer alması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Birleşmiş Milletler tarafından 2006 yılında kabul edilen Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme ülkemiz tarafından 2007 yılında imzalanarak 2009 yılında onaylandı. Sözleşmenin engellilere bireysel başvuru hakkını tanıyan ek ihtiyari protokol'ü 2015 yılında onaylanmıştır.
Sözleşme erişebilirlik, yaşama hakkı, eğitim hakkı gibi tüm hakların engelliler açısından hayata geçirilmesi için gerekli tedbirlerin alınması için devletleri yükümlü kılmaktadır.
Engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımların sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun Yasama organınca kabul edilmiştir.
Söz konusu Yasanın Eğitim ve Öğretim başlıklı 15. maddesine göre hiç bir gerekçe ile engellilerin eğitim almasının engellenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri uyarınca; söz konusu sınava başvuru işlemlerinin, davacı küçüğün müracaatı olmaksızın, elektronik ortamda Bakanlıkça yapıldığı göz önüne alındığında, Okul Müdürlüğünün; özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin velileri ile irtibata geçerek öğrenciye uygun sınav tedbir hizmetini belirlemesi, sınava girecek öğrencilere ilişkin bilgilerin, doğruluğunu ve güncelliğini takip ederek sınav işlemleri ile ilgili öğrenci ve velileri bilgilendirmesi ve rehberlik etmesi gerektiği, öğrencilerin elektronik ortamdaki bilgilerinin güncelliğinden ve öğrencilerin sınav hizmetiyle ilgili işlemlerinin takibinden birinci derecede sorumlu olduğu dolayısıyla bu hususta davacı küçüklere sorumluluk yüklenemeyeceği açıktır.
Bu durumda; total düzeyde görme yetersizliği bulunduğu hususu sağlık kurulu raporlarınca sabit olan davacı küçüğün, resim, şekil ve grafik içeren soruları anlamlandırmaları mümkün olmadığından sınava katılan diğer öğrenciler ile aynı şartlarda değerlendirmeye tabi tutulmalarının da Anayasada öngörülen eşitlik ilkesi ile bağdaşmayacağından, davacı küçüğün görme engelinin %90 olması nedeniyle "Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrenciler" için uygulanan sınav tedbirlerinden olan sınavda resim, şekil ve grafik içermeyen eş değer soruların yer alması gerekirken bu tedbir yerine idarenin kusurlu eylemi sonucu ''az gören'' öğrencilere uygulanan sınav tedbirlerinin uygulanması nedeniyle davacı küçüğün velisi tarafından sınavın resim, şekil ve grafik içermeyen sorular bazında değerlendirilmesine yönelik başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi yöne verilen idare mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. ... İdare Mahkemesinin … gün ve E:…, K:… sayılı ret kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan … TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. 2577 sayılı Kanunun 20/B maddesi uyarınca kesin olarak 06/09/2023 tarihinde oybirliği ile ile karar verildi.