T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/555
Karar No : 2023/1954
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Kurumu Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onikinci Dairesinin 21/06/2022 tarih ve E:2019/7505, K:2022/4032 sayılı kararının iptale ve karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması davalı idare tarafından istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Milli Eğitim Bakanlığında sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta iken, 18/09/2000 tarihinde emekliye ayrılan ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli aylığı almakta olan davacı tarafından; 31/03/2019 tarihinde yapılan yerel seçimler sonucunda 67 yaşında belediye başkanı seçildiğinden bahisle, emekli aylığının kesilerek sigortalı sayılması talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin …tarih ve … sayılı işlemin ve bu işlemin dayanağı olan Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığının 2009/37 sayılı ve "Sigortalılık İşlemleri" konulu Genelgesi'nin 4.1.6. maddesinin son paragrafında yer alan, "Ancak, 65 yaşını tamamladıktan sonra belediye başkanlığına veya il encümeninin seçimle gelen üyeliğine seçilenler Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olma talebinde bulunsalar dahi sigortalı sayılmayacaklardır..." cümlesinin iptali ile yoksun kaldığı parasal hakların faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onikinci Dairesinin 21/06/2022 tarih ve E:2019/7505, K:2022/4032 sayılı kararıyla;
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 4. maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun mülga 12. maddesi, halen yürürlükte olan 40., 99., 100., Ek 48., Ek 68. maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediye başkanlığının sona ermesi" başlıklı 44. maddesine yer verilerek,
İptali istenen Genelge hükmü yönünden;
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2013/11 sayılı ve "Sigortalılık İşlemleri" konulu Genelgesi'nin "Ek-1 Uygulamadan Kaldırılan Genelgeler" başlıklı bölümünün 9. sırasında, 2009/37 sayılı Genelge'nin yürürlükten kaldırılmasının öngörüldüğü, dava konusu edilen 2009/37 sayılı Genelge'nin 2013 yılında bütünüyle yürürlükten kaldırıldığı, idareye başvuru tarihi (25/09/2019) itibarıyla da yürürlükte olmadığı anlaşıldığından, anılan Genelge'nin dava konusu edilen kısımı yönünden işin esasının incelenmesine olanak bulunmadığı,
Dava konusu bireysel işlem yönünden;
5434 sayılı Kanunu hükümlerine göre emekli aylığı almakta iken belediye başkanı olarak seçilenlerin, istekleri halinde emekli aylıkları kesilmek suretiyle sandık iştirakçisi sayılmaları hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmamakta olup; uyuşmazlığın 65 yaşını dolduran belediye başkanlarının sandık iştirakçisi olup olamayacağından kaynaklandığı,
5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan 5434 sayılı Kanun'un mülga 12. maddesinin "II-Faydalanacaklar" başlıklı fıkrasının (n) bendinde, Emekli Sandığından veya diğer sosyal güvenlik kuruluşlarından emekli, yaşlılık veya malûllük aylığı almakta iken belediye başkanlığına seçilen ve atananların; istekleri üzerine emekli kesenekleri kendilerince, karşılıkları kurumlarınca ödenmek ve emekli aylıkları sandıkla ilgilendirildikleri tarihten itibaren kesilmek suretiyle, sandık iştirakçisi olabileceklerinin hükme bağlandığı,
5434 sayılı Kanun'un Ek 48. maddesinde; belediye başkanı olarak iştirakçilikleri devam edenlerin, Genel İdare Hizmetleri Sınıfında görev yapan genel müdürler için belirlenen ek gösterge rakamını ve öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceyi geçmemek üzere emekli keseneklerine esas aylık dereceleri itibariyla Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfı için tespit edilen ek göstergeden (1. derecenin 4. kademesi için 4800 ek göstergeden) faydalandırılmalarının, Ek 68. maddesinde de; sandıktan emekli aylığı bağlanan belediye başkanlarının makam tazminatından (ve buna bağlı olarak temsil veya görev tazminatından) yararlandırılmalarının öngörüldüğü,
Diğer taraftan, aynı Kanun'un 40. maddesinde, sandık iştirakçilerinin görevleri ile ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 65 yaş olduğu ve bu görevlere 65 yaşını dolduranların açıktan veya naklen atanamayacağı düzenlenmiş olup; söz konusu maddede, 65 yaşını tamamlayanların belediye başkanı seçilemeyeceğine veya seçildikten sonra 65 yaşını dolduranların görevlerinin sona ereceğine yönelik bir kural getirilmediği gibi, 5393 Kanun'un belediye başkanlığının sona ermesi hallerini düzenleyen 44. maddesinde de bu yönde bir düzenlemeye yer verilmediği,
Yer verilen mevzuat ve açıklamaların birlikte değerlendirilmesinden; Emekli Sandığından emekli aylığı almakta iken belediye başkanı seçilenlerin, talepleri halinde emekli aylıkları kesilmek suretiyle sandıkla ilgilendirileceği; bu şekilde sandıkla ilgilendirilenlerin emekli kesenekleri kendilerince, kurum karşılıklarının da ilgili belediye tarafından Sandığa ödeneceği ve belediye başkanları için öngörülen ek gösterge ile makam ve görev/temsil tazminatlarından yararlandırılacağı; öte yandan, 5434 sayılı Kanun'un 40. maddesinde, kamu görevlisi olarak çalışmakta iken 65 yaşını dolduranların görevle ilişiklerinin kesilmesi öngörülmekle birlikte, bu düzenlemenin belediye başkanı seçildikten sonra 65 yaşını dolduranlara veya 65 yaşını tamamladıktan sonra belediye başkanı seçilenlere uygulanmasının mümkün bulunmadığı; dolayısıyla, emekli aylığı almakta iken belediye başkanı seçilenlerin, aksine bir yasal düzenleme olmadıkça, talepleri halinde 65 yaşını doldurup doldurmadığına bakılmaksızın, emekli aylıkları kesilmek suretiyle Emekli Sandığıyla ilgilendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığı,
Her ne kadar, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2013/11 sayılı ve "Sigortalılık İşlemleri" konulu Genelgesi'nin 2.5. maddesinin son paragrafıyla, 65 yaşını tamamladıktan sonra belediye başkanlığına seçilenlerin talepte bulunsalar dahi sandıkla ilgilendirilmeyeceğine yönelik 5434 sayılı Kanun'da yer almayan bir düzenleme getirilmiş ise de; normlar hiyerarşisi gereği, idarelerin kanunla belirlenen konularda ve yasa ile verilen yetki ve çizilen sınırlar içinde kalmak koşuluyla yönetmelikle veya diğer düzenleyici nitelikteki işlemlerle, düzenleme yapabilmeleri mümkün olmakla birlikte; alt hukuk normunda, üst konumda bulunan veya dayanağını oluşturan bir hukuk normunu genişleten veya daraltan düzenlemelere yer verilmesinin ve bu düzenlemelere göre işlem tesis edilmesinin hukuka aykırılık oluşturacağının açık olduğu,
Bu durumda; Milli Eğitim Bakanlığında sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta iken 18/09/2000 tarihinde emekliye ayrılan, 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli aylığı almakta olan ve 31/03/2019 tarihinde yapılan yerel seçimler sonucunda 67 yaşında belediye başkanı seçilen davacının, 5434 sayılı Kanun'un 12. maddesinin "II-Faydalanacaklar" başlıklı fıkrasının (n) bendi uyarınca, emekli aylığı kesilmek suretiyle sandıkla ilgilendirilmesi gerekirken, aksi yönde tesis edilen …tarih ve …sayılı dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği,
Davacının yoksun kaldığı parasal hakların faiziyle birlikte ödenmesi istemi yönünden;
Davacı tarafından dava dilekçesinde; emekli aylığının kesilerek sigortalı sayılması talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiş ise de; 5434 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, emekli aylığı almakta iken belediye başkanı seçilen ve bu görevi nedeniyle sandıkla ilgilendirilenlerin, emekli aylıklarının kesileceği ve emekli keseneklerinin kendilerince, kurum karşılıklarının da ilgili belediye tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ödeneceği dikkate alındığında; işbu kararla iptal edilen ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlem nedeniyle, davacının bu aşamada herhangi bir parasal hak kaybı bulunmadığından, yoksun kalınan parasal hakların faiziyle ödenmesi istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle,
Dava konusu Genelge yönünden davanın incelenmeksizin reddine, 67 yaşında belediye başkanı seçilen davacının, emekli aylığının kesilerek sigortalı sayılması talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptaline, dava konusu bireysel işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 5434 sayılı Kanun'un 40. maddesinde, iştirakçilerin görevleri ile ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 65 olarak düzenlendiği, bu görevlere 65 yaşını dolduranların açıktan veya naklen atanamayacağının belirtildiği; anılan düzenleme uyarınca, 65 yaşını dolduranların sandıkla ilgilendirilmesi mümkün olmadığından dava konusu işlemin mevzuata uygun olarak tesis edildiği, öte yandan işlem hukuka uygun olduğundan davacının parasal hak talebinin de reddine karar verilmesi gerektiği belirtilerek, Daire kararının iptale ve karar verilmesine yer olmadığına yönelik kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının temyize konu kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Üyelerden ... 'in "davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle; 5434 sayılı Kanun'un 40. maddesine göre iştirakçilerin görevleri ile ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 65 yaş olduğu ve 28/10/2017 tarihinde 65 yaşını doldurduğundan belediye başkanlığı görevinden dolayı sandıkla ilgilendirilmesinin mümkün bulunmadığı gerekçesiyle davacının talebinin reddedildiği dikkate alındığında, iptali istenen Genelge'nin işlemin dayanağı olmadığı, bu nedenle uyuşmazlık konusu olayda idare mahkemelerinin görevli olduğu" yolundaki oyuna karşılık, uyuşmazlığın Danıştayın görevinde olduğuna oyçokluğu ile karar verilerek işin esasına geçildi:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın iptale ve karar verilmesine yer olmadığına yönelik kısmı usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline, kısmen davanın incelenmeksizin reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına ilişkin Danıştay Onikinci Dairesinin 21/06/2022 tarih ve E:2019/7505, K:2022/4032 sayılı kararının temyize konu iptale ve karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının ONANMASINA,
3.Kesin olarak, 19/10/2023 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X-Milli Eğitim Bakanlığında sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta iken, 18/09/2000 tarihinde emekliye ayrılan ve 20/09/2000 tarihli işlemle 5434 sayılı Kanun hükümleri uyarınca emekli aylığı bağlanan davacının, 28/10/2017 tarihinde 65 yaşını doldurduğu ve 31/03/2019 tarihinde yapılan mahalli idareler seçiminde Burdur ili, Yeşilova ilçesi Belediye Başkanlığına seçilmesi üzerine, seçim tarihi itibarıyla sigortalı sayılarak sigorta girişinin yapılması talebiyle yaptığı başvurunun, 65 yaşını tamamlamış olduğundan Belediye Başkanlığı görevinden dolayı Kurumla ilgilendirilmesine imkan bulunmadığından bahisle reddi üzerine temyizen incelenen davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
5510 sayılı Kanun'un 08/05/2008 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5754 sayılı Kanun'un 68. maddesiyle eklenen Geçici 4. maddesinin 4. fıkrasında, "Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.", 5. fıkrasında da, "...Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır." hükümleri yer almıştır.
Anılan hükümlerin incelenmesinden, 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimlerine yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı anlaşılmaktadır.
5434 sayılı Kanun'un "Yaş Hadleri" başlıklı 40. maddesinde, iştirakçilerin görevleri ile ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 65 yaşını doldurdukları tarih olduğu, 43. maddede yazılı olanların dışında, hizmet süreleri ne olursa olsun 61 yaşını dolduranlar hakkında da hizmetin gereğinin ve niteliğinin zorunlu kıldığı durumlarda kurumlarınca yaş haddinin uygulanabileceği, bu görevlere 65 yaşını dolduranların açıktan veya naklen atamalarının yapılamayacağı; 43. maddesinde, emeklilik hakkı tanınan vazifelerde bulunduktan sonra belediye başkanlığına ve illerin daimi komisyonu üyeliklerine seçilmiş veya seçileceklerin, bu vazifelerinde bulunmakta iken emekliye ayrılma hakkını kazanmaları veya 61 yaşını doldurmaları halinde, emekliye ayrılma istekleri yerine getirilmekle beraber vazifelerinde bırakılacakları kurallarına yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemelere göre, Emekli Sandığı iştirakçilerinin, 65 yaşını doldurdukları tarihte zorunlu olarak görevleri ile ilgileri kesilmekte, başka bir ifade ile Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı iştirakçisi olma durumları sona ermekte, 65 yaşından sonra Emekli Sandığı ile ilgilendirmeleri mümkün bulunmamaktadır. Bu kuralın tek istisnası, maddenin devamında yer alan üniversite öğretim üyeleri yönünden belirlenmiş olup, 43. maddede yer alan kural, 40. maddede belirlenen kuralın istisnasıdır.
Bu itibarla; Belediye Başkanı olduğu dönemde davacı 65 yaşını doldurmuş olduğundan, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca sigortalı sayılması yukarıda anılan hükümler uyarınca mümkün bulunmadığından, bu istemle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan, hukuka uygun olduğu sonucuna varılan işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal bir hakkın varlığı söz konusu olamayacağından anılan talep yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının temyize konu kısımlarının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.