T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/6130
Karar No : 2024/2699
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Petrol Nakliyat Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Isparta İli, Merkez İlçesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda yer alan akaryakıt ve LPG istasyonu olarak faaliyet gösteren işyerinin önünde bulunan belediyenin hüküm ve tasarrufunda olduğu öne sürülen alanın 748,746 m² lik kısmının fuzulen işgal edildiğinden bahisle 05/09/2013-05/09/2018 tarihleri arası dönem için toplamda 1.366.461,45 TL ecrimisil bedeli istenilmesine ilişkin … gün ve … sayılı Belediye Encümen kararı ile bu kararın davacıya bildirilerek ödenmesi istemine ilişkin … tarih ve … sayılı Isparta Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü işlemlerinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; idare tarafından ecrimisil bedeli takdir edilirken, 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesinde belirtilen usule uyulmadığı, ecrimisile konu edilen taşınmaz ile emsal oluşturabilecek yerlerin kira bedelleri, taşınmazın niteliği, yapısı, konumu, mevkii, kullanma alanı, kullanım ve taşınmazdan yararlanma şekli, işgal edilen alanın ticari işletmeye kattığı ekonomik değerin; ticaret ve sanayi odası gibi kuruluşlardan ya da bilirkişilerden sorulmadığı, belediye meclis kararı ile işgal harcı olarak belirlenen bedel üzerinden ecrimisil bedelinin belirlendiği anlaşıldığından dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, uyuşmalığın çözümü için keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerekirken yapılmadan karar verildiği, Mahkemece fuzuli işgalin sabit olup olmadığı ve ecrimisil bedelinin hukuka uygunluğu hakkında resen de inceleme yapabileceği halde bu hususların değerlendirilmediği, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75/1. maddesinde; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz." hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanunun 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 85. maddesinin 1. fıkrasında: "Hazine taşınmazlarının kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde, tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde "Taşınmaz Tespit Tutanağı"na (Ek-8) dayanılarak, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere bedel tespit komisyonunca ecrimisil tespit ve takdir edilir." kuralına, aynı maddenin 2. fıkrasında ise: "Ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait Isparta İli, Merkez İlçesi, … ada … parsel sayılı taşınmazın ön kısmında bulunan belediyenin hüküm ve tasarrufunda olduğu öne sürülen alanın 748,746 m2 lik kısmının davacı tarafından, 05.09.2013-05.09.2018 tarihleri arası dönemde oto yıkama araç ve gereçleri, totem ve reklam panosu, reklam tabelası vb. bulundurmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle toplamda 1.366.461,45 TL ecrimisil bedeli belirlendiği, bunun üzerine bakılan davanın açıldığı, yargılama aşamasında İdare Mahkemesinin 20.11.2018 tarihli ara kararı ile, 2886 sayılı Kanun ve buna bağlı Uygulama Yönetmeliği uyarınca uyuşmazlık konusu taşınmazdan ne kadar ecrimisil istenebileceği hususunun, Ticaret Odası, Borsa veya bilirkişilerden soruşturulup soruşturulmadığının araştırıldığı, bunun üzerine davalı idare tarafından verilen cevapta; "2018 yılına ilişkin gelir tarifesinin kararlaştırıldığı 08/12/2017 tarih ve 232 sayılı Belediye Meclis kararının 52. maddesinin (1) ve (2) numaralı bentlerinde yazılı işgallerde metrekare birim fiyatının günlük 1,00 TL olarak" belirlendiği, dava konusu ecrimisil hesabının da bu tarife uyarınca yapıldığı anlaşılarak temyize konu kararın verildiği görülmüştür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Yasa'nın 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir"; 288. maddesinde ise, Hakimin, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebileceği belirtilmiştir.
Ecrimisilin; hazineye veya belediye mülkiyetindeki ya da hüküm ve tasarrufundaki taşınmazların fuzuli işgali nedeniyle alınan bir tazminat olduğu dikkate alındığında, öncelikle fuzuli işgalin olup olmadığının açıklığa kavuşturulması sonrasında ise ecrimisil tutarı hesaplanırken; taşınmazın mevkii, kullanım şekli, fuzuli şagile sağladığı gelir, taşınmaz başka bir tesise hizmet vermek üzere işgal edilmişse bir bütün olarak sağladığı katkı, altyapı, ulaşım kolaylığı gibi tüm faktörler ile emsal taşınmazlar için tespit edilmiş olan kira ve/veya ecrimisil tutarlarının bilirkişilerce değerlendirilmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Uyuşmazlığın çözümü için, idarenin tesis ettiği ecrimisil tahakkukuna davacının itirazı dikkate alınarak, gerek işgalin sübutunda gerekse ecrimisil tutarında oluşan tereddütün giderilmesi ve uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması için Mahkemece yapılması gereken, alanında uzman bilirkişilerle birlikte işgal alanında keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırmaktır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesince, ecrimisile konu işgal edilen alanın, işgal süresinin ve bunun için takdir olunan ecrimisilin gerçeğe uygun olup olmadığının saptanabilmesi için uyuşmazlığın esası incelenerek, gerektiğinde bir gayrımenkul değerleme uzmanı ve emlâkçının da aralarında yer aldığı bilirkişilerce, uyuşmazlığa konu alan için, dava konusu taşınmazın metrekare birim değerine yönelik olarak daha önce Mahkemelerce hüküm altına alınmış ve kesinleşmiş tutarlar var ise bunlar da gözönünde bulundurularak, yargı kararıyla kesinleşmiş tutar yok ise uyuşmazlığa konu alan için yukarıda belirtilen nitelikleri taşıyan, emsal oluşturabilecek yerlerin kira bedeli ile bu tür taşınmazın serbest piyasada kiralanması halinde rayiç kirasının ne olacağının belirlenmesi ve elde edilen yararın da göz önünde tutulması suretiyle yapılacak inceleme sonucu düzenlenecek rapor esas alınarak bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 30/04/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.