T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/7012
Karar No : 2024/1239
TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Oto Petrol Tekstil Hayvancılık Tarım İnş. ve San. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, oto ekspertiz faaliyet konusu ile ilgili olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin davalı idarece tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... gün ve E:... , K:... sayılı kararda; ruhsata konu işyerinin, sıhhi/ gayrisıhhi müessese mi olduğu ve sınıfı hususu ile işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı verilebilmesi için gereken şartları taşıyıp taşımadığının tespitinin, teknik ve uzmanlık gerektiren bir iş olması nedeniyle Mahkemece mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması neticesinde hazırlanan 11/02/2020 tarihli bilirkişi raporunda; anılan iş yerinin sıhhi müessese olarak değerlendirilmesi gerektiği, çevreye olumsuz etkileri olmadığı ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine engel bir durumun bulunmadığı görüş ve tespitlerine yer verildiğinden, anılan rapor dosyadaki bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilerek söz konusu iş yerinin İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümleri uyarınca işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı verilebilmesi için gereken şartları taşıdığı değerlendirilerek buna ilişkin başvurunun reddi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile gayrisıhhi müesseselerin sınıf tayininin Sağlık Bakanlığı tarafından yapılacağının kurala bağlandığı, aynı Kanun uyarınca 1., 2., ve 3. sınıf olup olmadığına bakılmaksızın gayrisıhhi müesseselerin tamamının civarında mesken bulunmaması gerektiği, gayrisıhhi müesseselerin sınıf tespitinin öncelikle Yönetmelik ekinde gösterildiği, Yönetmelik kapsamında sınıfı belirtilmeyen müesseseler açısından ise sınıf tespiti yapma yetkisi bulunan Sağlık Bakanlığının ... tarihli ve ... sayılı yazısı ile bahsi geçen yerlerin üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese olarak tayin edildiği, daha sonra Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Yönetmelik’te yapılan 09/06/2020 tarihli değişiklik ile aynı sınıf tespitinin Yönetmelik hükmü ile belirtildiği, buna göre işlem tarihi itibari ile oto ekspertiz yerlerinin üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese olarak ruhsatlandırılması gerektiği sonucuna varıldığından, Belediye Kanunu hükümleri uyarınca belediyenin halk sağlığına ve çevreye etkisi olan gayrisıhhi işyerlerini bir yerde toplamak yetkisi bulunduğu gibi İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerinin de bunu gerektirdiği, bu bağlamda 3. sınıf gayrı sıhhi müessese olan oto ekspertiz faaliyeti için yapılan ruhsat başvurusunun, oto ekspertiz faaliyetinin sanayi sitelerinde, sanayi sitelerinde yer bulamamaları halinde ön onay alarak çevre yolları üzerinde yapması gerektiği dolayısıyla işyeri açılmak istenen yerin konum itibariyle uygun olmadığına dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davalı İdarenin istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine, karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu işlemin söz konusu yönetmelik değişikliğinden öncesinde tesis edildiği, aynı caddede otomobil satış, tamir bakım yeri gibi kendi iş yerlerine benzer birçok işyerinin bulunduğu, kendi iş yerlerinin çevreye olumsuz bir etkisinin bulunmadığının bilirkişi raporu ile tespit edildiği, ilgili yönetmelik hükümlerine göre iş yeri açma ve çalışma koşullarını taşıdığı belirtilerek kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 4. maddesinde; " 3 . maddede belirtilen mercilerin, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar,kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak.” hükmüne, 5. maddesince “İşyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3. maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.…” hükmüne yer verilmiştir.
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun "Gayri sıhhi müesseseler" başlıklı 268. maddesi; "Civarında ikamet eden halkın sıhhat ve istirahatini ihlal eden müesseseler ve atelyeler bu kanunun neşrinden itibaren, resmi müsaade istihsal edilmeksizin açılamaz." hükmünü, 269. maddesi; "268. maddede zikredilen müesseseler ve atelyeler üç sınıfa tefrik olunur: Birinci sınıf: Hususi meskenlerden behemehal uzak bulundurulmaları icap edenler. İkinci sınıf: Hususi meskenlerden behemehal uzaklaştırılması icap etmemekle beraber müsaade verilmezden evvel civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyetleri itibariyle bir mazarrat yapmayacağına kanaat husulü için tetkikat yapılması iktiza eden müesseseler. Üçüncü sınıf: Meskenlerin yanında kalabilmekle beraber yalnız sıhhi nezarete tabi tutulması icap eden müesseselerdir." hükmünü amirdir.
3194 sayılı İmar Kanununun 3. maddesi; “Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz.” hükmünü, 20. maddesi; “Yapı:a) Kuruluş veya kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan arazi, arsa veya parsellerde, b) Kuruluş veya kişilerce, kendisine ait tapusu bulunmamakla beraber kamu kurum ve kuruluşlarının vermiş oldukları tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleri ile, İmar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabilir.” hükmünü amirdir.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 19. maddesinin (ğ) bendinde; " Ticaret+Konut, Turizm+Ticaret, Turizm+Ticaret+Konut gibi karma kullanım alanları; tek başına konut olarak kullanılmamak koşuluyla, ticaret, turizm, konut kullanımlarından konut hariç sadece birinin veya ikisinin veya tamamının birlikte yer aldığı alanlardır. Bu alanlarda; 1) Bu alanlarda plandaki kullanım kararına bağlı olarak konut veya turizm tesisi yapılması halinde yoldan cephe alan zemin veya bodrum katların ticaret veya hizmetler sektörünün kullanımında olması ve konut veya turizm tesisi için ayrı bina girişi ve merdiveni bulunması şartı aranır. Her bir kullanım için bağımsız giriş çıkış ve merdiven düzenlenmesi, kullanım oranlarının, sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar planlarıyla tayin edilmesi esastır.(...) 4) Konut, ticaret, turizm alanlarının her biri için belirlenen yapılabilecek yapılar, aynı şartlar çerçevesinde karma kullanım alanlarında da yapılabilir. Ancak bu durumda, karma kullanımın bir alanı dikkate alınarak yapılacak uygulama karma kullanımın diğer alanına göre gerekli koşullara aykırılık teşkil etmemesi gerekir.…” düzenlemesine yer verilmiş, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5 . maddesinin (b) bendinde; “634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamına giren gayrimenkullerin, tapu kütüğünde mesken olarak gösterilen bağımsız bölümlerinde sinema, tiyatro, kahvehane, gazino, pavyon, bar, kulüp, dans salonu ve benzeri eğlence ve toplantı yerleri; fırın, lokanta, pastane, süthane gibi gıda ve beslenme yerleri; imalathane, boyahane, basımevi, dükkân, galeri ve çarşı gibi işyerlerinin açılması hususunda kat maliklerinin oy birliği ile karar alması” gerektiği belirtilmiş, 6 . maddesinde; “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.…İşyeri açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1 ve 2’de yer alan durumlarına uygun formu doldurarak yetkili idareye başvurur.…” düzenlemesi yer almış, 23. maddesinde “İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder. Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır. Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.…” kuralına yer verilmiştir. Yönetmeliğin EK-2/C/8/8.15 alt maddesinde de oto ekspertiz yerleri; “Her türlü motorlu araç testi ve incelemesi yapan ekspertiz yerleri,” olarak tanımlanmıştır.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde, üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese kapsamındaki “her türlü motorlu araç testi ve incelemesi yapan ekspertiz yerleri” faaliyet konulu iş yerinin parsel kullanım fonksiyonu konut olan yerlerdeki yapılarda açılmasının ve ruhsatlandırılmasının mümkün olmamasına karşın, ticaret veya karma kullanım fonksiyonuna sahip parsellerdeki yapıların tapu kütüğünde iş yeri niteliğini haiz bağımsız bölümlerinde anılan faaliyet konusuyla ilgili genel şartların ve özel şartların karşılanması halinde ruhsatlandırma yapılmasının mümkün olduğu görülmektedir.
Bu durumda, davacı tarafından Kahramanmaraş ili, Dulkadiroğlu ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi No:... adresinde açılmak istenilen işyerine "oto ekspertiz" faaliyet konusu ile ilgili olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine yönelik 19/09/2019 tarihli başvurusunun, "yönetmelik hükümlerine göre talep edilen faaliyetin 2. sınıf gayri sıhhi müessese olduğu, bununla birlikte konumu itibarıyla uygun bulunmadığı" gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine, bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davada, dava konusu olayın ve ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, üçüncü sınıf iş yerlerinin sıhhi nezarete tabi tutulması gerekse de konutlara yakın yerlerde de belli koşullar altında açılabileceği mümkün olabileceğinden, öncelikle imar mevzuatına göre söz konusu iş yerinin hangi alanda kaldığı, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine göre durumu, kat mülkiyetine konu ise diğer maliklerin muvafakati olup olmadığı, yapı kullanma izni ve yapı ruhsatındaki durumu ile iddia edildiği üzere bahsi geçen iş yerinin trafik yoğunluğuna, halk sağlığına ve çevreye etkisinin bütün bu hususların yeniden yapılacak bir keşif ve bilirkişi incelemesi ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varıldığından belirtilen gerekçe ile verilen İdare Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 27/02/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.