Danıştay 9. Daire Başkanlığı 2023/7769 E. , 2025/2872 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2023/7769
Karar No : 2025/2872
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem:... Anonim Şirketi'nin iştiraki ... Hizmetleri Anonim Şirketi ile davacı arasında imzalanan 17.08.2016 tarihli ikale sözleşmesi uyarınca davacıya yapılan rekabet etmeme ödemesi ile takdiri ödeme üzerinden kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilen gelir vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile kesilen tutarın tecil faiziyle iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;davacıya ''Rekabet Etmeme Ödemesi'' adı altında yapılan ödeme, işsizlik sebebiyle ve sosyal güvenlik kapsamında yapılan bir ödeme olmayıp, davacının, işverenin faaliyette bulunduğu sektörde çalışmaması, pasif kalması, yani rekabet etmemesi, işverenin ticari sırlarını ve gizli bilgilerini açıklamaması karşılığında yapıldığından ve işverene verilen hizmetin ve çalışmanın devamı niteliğinde olması nedeniyle ücret olarak değerlendirilmesi gerektiği; "Takdiri Ödeme" adı altında davacıya yapılan ödemenin de, sözleşmede belirtildiği üzere, davacının daha önce vermiş olduğu hizmetlere karşılık olarak ilaveten yapılan ücret ödemesi niteliğinde olduğu, bu durumda davacıya ''Rekabet Etmeme Ödemesi'' ve ''Takdiri Ödeme'' adı altında yapılan ödemelerin, mevzuat hükümlerine göre ücret olarak vergilendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu edilen Vergi Mahkemesi kararı hukuka uygun olduğundan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:İş akdinin sona erdirilmesi ve işsiz kalınması nedeniyle yasal zorunluluk olmaksızın yapılan ödemenin ücret vasfı bulunmadığı, Vergi Dava Daireleri Kurulunun emsal kararlarının bulunduğu iddiasıyla kararın aleyhe kısmının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: İş sözleşmesiyle kurulan iş ilişkisinin tabi bir sonucu olarak ortaya çıkan rekabet yasağının sözleşmenin bitiminden sonra hüküm ifade etmesi sözleşmede hüküm bulunmasına veya işçi ve işveren arasında rekabet yasağı sözleşmesi akdedilmiş olmasına bağlı olduğu, işçinin rekabet yasağını kabul etmesi karşılığında işverence sözleşme serbestisi gereği bir bedel ödeneceğinin kararlaştırılmış olması halinde, rekabet yasağının konusu, tarafların hak ve yükümlülükleri ile iş sözleşmesinin konusu, tarafların hak ve yükümlülükleri bir bütün olarak dikkate alındığında rekabet etmeme yükümlülüğü karşılığında kararlaştırılan bedelin gelir vergisi kesintisine tabi ücret vasfında olmadığı, anılan bedelin tarafların çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile haklı menfaatleri arasında denge sağlamak amacıyla kararlaştırıldığı gözetildiğinde, çalışma ve sözleşme özgürlüğünün anayasal ilkelere uygun şekilde sınırlandırılması neticesinde işçinin rekabet yasağının hüküm ifade ettiği konularda iş yapamamasından mütevellit zararının tazminine yönelik olduğu, ikale tazminatının ise ikaleyi teminen ve ikale sonucunda işsiz kalan işçiye yardım amacıyla yapıldığı açık olduğundan ikale tazminatı ve rekabet etmeme tazminatının işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yardımlar kapsamında bulunduğu sonucuna varıldığından, olayda, ikale sözleşmesi ve ödemelere ilişkin bordrolara göre ikale tazminatı ve takdiri ödeme-rekabet yasağı tazminatı olarak yapılan ödemelerin, işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yardımlar kapsamında gelir vergisinden müstesna olduğu, öte yandan 17/08/2016 tarihli ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatların vergi tevkifatına da tabi bulunmadığı, bu durumda kesinti yoluyla vergi alınmasının vergi hatasına dayandığı anlaşıldığından, temyiz edilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:... Anonim Şirketi'nin iştiraki ... Hizmetleri Anonim Şirketi ile davacı arasında imzalanan 17.08.2016 tarihli ikale sözleşmesi uyarınca davacıya yapılan rekabet etmeme ödemesi ile takdiri ödeme üzerinden kesinti yapılmak suretiyle vergi dairesine yatırılan gelir vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile kesilen tutarın faizi ile birlikte iadesi istenmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 61/1. maddesinde, ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu, 63/1.maddesinde ücretin gerçek safi değeri iş veren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından maddede sayılı indirimler yapıldıktan sonra kalan miktarı olduğu, 94/1-1.maddesinde, ...ticaret şirketlerinin, ... madde bentlerinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecbur oldukları, hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61. maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerin (istisnadan faydalananlar hariç) gelir vergisi tevkifatına tabi olduğu, 25/1-1 maddesinde ölüm, engellilik, hastalık ve işsizlik sebepleriyle (işe başlatmama tazminatı dahil) verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna olduğu, 96/1.maddesinde, vergi tevkifatının, 94. madde kapsamına giren nakten veya hesaben yapılan ödemelere uygulanacağı, maddede geçen hesaben ödeme deyiminin vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade ettiği, 96/2.maddesinde, vergi tevkifatının, ücretler dışında kalan ödemelerde gayrisafi tutarlar üzerinden yapılacağı, geçici 89/1.maddesinde, 27/3/2018 tarihinden önce karşılıklı sonlandırma sözleşmesi veya ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar, iş kaybı tazminatları, iş sonu tazminatları, iş güvencesi tazminatları gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar üzerinden tevkif edilerek tahsil edilen gelir vergisi, hizmet erbabının düzeltme zamanaşımı süresi içerisinde tarha yetkili vergi dairelerine başvurmaları ve dava açmamaları, açılmış davalardan vazgeçmeleri şartıyla 213 sayılı Vergi Usul Kanununun düzeltmeye ilişkin hükümleri uyarınca red ve iade edileceği, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 116.maddesinde, vergi hatasının, vergiye mütaallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması hali olduğu, 118/3.maddesinde mevzuda hatanın vergilendirme hatası oluşturacağı, mevzuda hatanın ise açık olarak vergi mevzuuna girmiyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınması hali olduğu,122.maddesinde, mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilecekleri, 124.maddesinde, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebileceği,126.maddesinde, 114.maddede yazılı zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hataları düzeltilemeyeceği, kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuatın değerlendirilmesinden, işveren tarafından hizmet erbabına hizmeti karşılığında yapılan ödemelerin ücret vasfında olduğu, ödemenin nakdi yada ayni olarak yapılmasının ücret vasfını değiştirmediği,ücret gelirinin vergiye tabi tutulması için ücretin elde edilmiş olması gerektiği, ticaret şirketlerinin hizmet erbabına ödedikleri ücret üzerinden gelir vergisi kesintisi yapacağı, kesintide ücretlerin gerçek ve safi tutarlarının esas alınacağı ve kesilen verginin vergi sorumlusu sıfatıyla muhtasar beyanname ile beyan edilip vergi idaresine ödeneceği, gelir vergisinden istisna tutulan ödemelerin vergi tevkifatına tabi olmadığı, 27/3/2018 tarihinden önce ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar, iş kaybı tazminatları, iş sonu tazminatları, iş güvencesi tazminatları gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar üzerinden tevkif edilerek tahsil edilen gelir vergisinin, hizmet erbabının düzeltme zamanaşımı süresi içerisinde tarha yetkili vergi dairelerine başvurması halinde vergi hatasına ilişkin hükümlere göre red ve iade edileceği, diğer bir ifadeyle anılan tarihten önce düzenlenen ikale sözleşmesi kapsamında hizmet erbabına yapılan ikale tazminatı, iş kaybı tazminatı, iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar gelir vergisine tabi olmadığından, ikale-iş akdinin sonlandırması-tazminatı , iş kaybı tazminatı, iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımların hizmet erbabının hizmeti karşılığında yapılan ödeme ve yardımlardan olmadığı, işsizlik sebepleriyle çeşitli adlar altında verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna olduğu, verginin mevzuunda hata edilerek vergi alınmasının açık bir vergilendirme hatası olduğu, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesinin vergi dairesinden düzeltme zamanaşımı süresi içinde yazı ile istenebileceği, vergi hatası düzeltme zamanaşımı süresinin, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl olduğu, anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı ile işveren arasında 17/08/2016 tarihinde ikale sözleşmesi imzalandığı, ikale sözleşmesi ve işverence düzenlenen ve bir örneği dava dosyasında bulunan sözleşme içeriği ödemelere ilişkin bordroya göre sözleşmede ücret vasfındaki ödemeler yanında sözleşmenin 4.1 ve 4.2 maddesinde tarafların vardığı anlaşma gereği, iş akdini karşılıklı sonlandırılması nedeniyle yapılacak rekabet etmeme ödemesi ve takdiri ödemenin belirlenen en fazla tutarının çalışana ödeneceğinin kararlaştırıldığı, ikale sözleşmesi kapsamında işveren tarafından davacıya yapılan ödemelerinin ücret niteliğinde olduğu kabul edilerek vergilendirmenin yapıldığı olayda; yukarıda belirtildiği üzere 27/3/2018 tarihinden önce ikale sözleşmesi kapsamında ikale tazminatı, iş kaybı tazminatı, iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımların ücret vasfında olmadığı kabul edilerek gelir vergisine tabi tutulmadığı dikkate alındığında, anılan kapsamda yapılan ödeme ve yardımların hizmet erbabının hizmeti karşılığında yapıldığının kabulüne imkan bulunmaması karşısında, 17/08/2016 tarihli ikale sözleşmesi uyarınca davacıya yapılan takdiri ödeme ve rekabet etmeme ödemelerinin gelir vergisine tabi olmadığı, bu itibarla söz konusu ödemelerden kesinti yoluyla vergi alınmasının açık bir vergi hatasına dayandığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, davacıya 17/08/2016 tarihinde ikale sözleşmesi kapsamında takdiri ödeme ve rekabet etmeme ödemesi olarak yapılan ilave ödemeler üzerinden kesinti yoluyla tahsil edilen gelir vergisinin iadesi için yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair işlemde hukuka uygunluk görülmediğinden, davayı, yazılı gerekçeyle reddeden Vergi mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;
Davacının temyiz isteminin kabulüne,
... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 11/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
karar