T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/9189
Karar No : 2024/1923
TEMYİZ EDEN (DAVALI): … Valiliği
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI): … Gıda ve Turizm İthalat İhracat Anonim Şirketi
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Muğla ili, Fethiye ilçesi, … Mahalllesi, … Sokak No:… adresinde kurulu tesiste, çiftlik domuzu et ürünleri işleme tesisi işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından; söz konusu tesiste çiftlik domuzuna ilaveten yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle yapılan … tarih ve … sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih, E:…, K:… sayılı kararda; davalı idarece, çiftlik domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından, söz konusu tesiste ayrıca yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle yapılan başvurusunun zımnen reddine yönelik ileri sürülen gerekçelerin soyut ve genel nitelikte ifadelere dayandırıldığı, hukuken kabul edilebilir somut herhangi bir bilgi veya belgenin dosyaya sunulmadığı, davacının faaliyet göstermek istediği alan ile ilgili olarak ne şekilde bir gıda güvenliği riskinin bulunduğunun idarece ortaya konulamadığı; diğer yandan, bu tarz tesislere, işletmecisinin başvurusu üzerine, uygun olan tesislere mevzuat hükümleri çerçevesinde şartlı onay belgesi verilerek faaliyetine izin verilebilmesi durumunda, idarece işletmede yapılacak olan denetimler ve incelemeler neticesinde gıda güvenliği riskinin bulunduğuna ilişkin herhangi bir tespitin yapılması söz konusu olduğunda verilen şartlı onay belgesinin iptal edilebileceği ve faaliyetin durdurulabileceği imkanının da bulunduğu, davalı idarece gıda güvenirliği değerlendirmesinin dışında, davacı şirkete ait işletmenin ilgili mevzuat uyarınca faaliyet gösterebilmesi için aranan şartları taşıyıp taşımadığı konusunda yerinde herhangi bir inceleme, araştırma ve değerlendirmenin yapılmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, eksik araştırma ve inceleme neticesinde tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, yabani hayvanın taşıyabileceği bakteri ve parazitler nedeniyle çiftlik hayvanları ile aynı tesiste işlenemeyeceği; davacının ayrı bir tesis kurması gerektiği ve dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 1. maddesinde Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamak şeklinde ifade edilmiştir. Kanunun, 3. maddesinde, birincil üretim, "Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı da dâhil olmak üzere birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanmasını" olarak; bulaşan, "Gıdaya kasten ilave edilmeyen ancak, gıdanın birincil üretim aşaması dâhil üretimi, imalatı, işlenmesi, hazırlanması, işleme tâbi tutulması, ambalajlanması, paketlenmesi, nakliyesi veya muhafazası ya da çevresel bulaşma sonucu gıdada bulunan, hayvan tüyü, böcek parçası gibi yabancı maddeler hariç olmak üzere her tür" madde olarak; çiftlik hayvanı, "Et, süt, yumurta da dâhil olmak üzere gıda, deri, kürk, yün, tüy veya diğer ürünlerin temini için veya işgücü amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve beslenen" hayvanlar olarak ve tehlike ise, "Sağlık bakımından olumsuz etki yaratma potansiyeli bulunan, gıda ve yemdeki biyolojik, kimyasal veya fiziksel etmenler ile gıda ve yemin durumu" olarak tanımlanmıştır. Anılan Kanunun 21. maddesinin, 1. fıkrasında gıda güvenilirliği şartları; "a) Güvenilir olmayan gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme piyasaya arz edilemez. İnsan sağlığı için tehlike oluşturan ve tüketime uygun olmayan gıda, güvenilir olmayan gıda kabul edilir. b) Gıdanın güvenilir olup olmadığının belirlenmesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket bilgileri ve sağlıkla ilgili uyarı niteliğindeki bilgiler ile insanlar tarafından günlük normal kullanım koşulları dikkate alınır. c) Gıdanın insan sağlığına zararlı olup olmadığının belirlenmesinde; tüketenin sağlığı üzerinde ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında, gelecek nesiller üzerindeki etkileri, birikerek artan muhtemel toksik etkileri ve belirli tüketici gruplarının özel sağlık hassasiyetleri de dikkate alınır. ç) Herhangi bir gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığının belirlenmesinde, gıdanın yabancı madde karışması da dâhil olmak üzere her tür bulaşıklığı veya çürüme, bozulma veya kokuşma nedeniyle kullanım amacına uygun olmaması dikkate alınır... e) Gıda, Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile, gıdanın güvenilir olmadığına dair yeterli şüphe veya sebebin oluşması durumunda, Bakanlık söz konusu gıdanın piyasaya arzını kısıtlayabilir veya piyasaya arz edilen gıdayı toplatabilir.'' hükmüne; ''Hijyen esasları ve iyi uygulama kılavuzları'' başlıklı 29. maddesinde; ''(1) Bakanlık, tüketicilerin azamî seviyede korunması amacıyla, gıda ve yem ile ilgili genel ve özel hijyen esasları ile tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları ilkelerine dayalı düzenlemeleri, resmî kontrollerin yapıldığını belirten sağlık işareti, tanımlamaya ilişkin işaretlemeler ve izlenebilirlikle ilgili diğer özel düzenlemeleri kapsayan hijyen esaslarını belirler. (2) Birincil üretim yapanlar, perakende işyerleri ile gıda ve yem işletmecileri, kendi kontrolleri altındaki faaliyet alanı ile ilgili Bakanlıkça belirlenen genel ve özel hijyen esaslarına uymak zorundadır.... (5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.'' hükmüne; ''İşletmelerin kayıt ve onayı'' başlıklı 30. maddesinde ise; ''(1) Bu Kanun kapsamındaki gıda ve yem işletmelerinden onaya veya kayıt işlemine tâbi olanlar ile onay ve kayıt işlemlerine ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir. Onaya tâbi işletmeler için, faaliyete geçmeden önce Bakanlıktan onay alınması zorunludur. Kayıt işlemine tâbi işletmeler, faaliyetleri ile ilgili işletme kayıtlarını Bakanlığa yaptırmak zorundadır...'' hükümlerine yer verilmiştir.
Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmeliğin, 4.maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinde işletme onay belgesi, istenilen bilgi ve belgeleri tamamlanmış ve yerinde yapılan resmi kontrol sonucu uygun bulunan onay kapsamındaki gıda işletmesinin faaliyete geçmesi için yetkili merci tarafından verilen, iptal edilebilen veya askıya alınabilen belge olarak tanımlanmıştır. 7. maddesinde; ''Bu Yönetmeliğin Ek-1’inde yer alan onaya tabi gıda işletmeleri faaliyete geçmeden önce şartlı onay belgesi, daha sonra onay belgesi almak zorundadırlar." düzenlemesine; 8. maddesinde, ''(1) Gıda işletmecileri, onaya tabi işletmelerine onay almak üzere bu Yönetmeliğin Ek-7’sinde belirtilen bilgi ve belgeler ile birlikte ıslak imzayla veya elektronik ortamdan ve elektronik imzayla yetkili mercie başvururlar. ...(3) Yerinde yapılan resmi kontrol sonucunda; a) İşletmenin uygun bulunmaması halinde işletmenin eksiklikleri belirtilerek başvuru dosyası gıda işletmecisine iade edilir. b) İşletmenin uygun bulunması halinde gıda işletmesine Ek-8’deki işletme şartlı onay belgesi ve işletme onay numarası verilir." düzenlemesiyle, 11. maddesinde, "(1) Yetkili merci, kesimhanelere, parçalama tesislerine ve av hayvanı işleme tesislerine şartlı onay verilmesini takiben; a) Kesimhanelere, en az bir resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekim görevlendirir. Resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekimin kesimhanedeki mesai saatleri, kesimhanenin çalışma gün ve saatleri dikkate alınarak belirlenir. b) Parçalama tesisleri ve av hayvanı işleme tesislerine; çalışma saatleri, vardiya sayısı ve kapasiteleri dikkate alınarak resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekim görevlendirir. Resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekimin işletmede yapacağı resmî kontrollerin sıklığı riske dayalı resmî kontrolleri de kapsayacak şekilde belirlenir..." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Av ve Yaban Hayvanları ile Bunlardan Elde Edilen Ürünlerin Bulundurulması, Üretimi ve Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 64. maddesinde yaban domuzu hariç, avına izin verilen türlerin etlerinin alım ve satımının yasak olduğu belirtildikten sonra; "Yaban domuzu eti ticareti" başlıklı 65. maddesinde "Avlanan yaban domuzlarından elde edilen etlerin ticaretini yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler ticari faaliyet izinleri dışında Bakanlıktan yaban domuzu eti ticareti ve ihracatı için ayrıca izin alırlar. Bakanlık tarafından ihraç izni verilirken, nakliye tezkeresi ile bu maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen döner sermayeye ödenen paylar göz önüne alınır... "Gerçek ve tüzel kişiler, izin alarak avladıkları yaban domuzlarını parçalamadan ve et haline dönüştürmeden ilgili il şube müdürlüğü, orman işletme müdürlüğü veya şefliğine nakliye tezkeresi almak için başvururlar. İlgili il şube müdürlüğü, yaban domuzunu bir bütün olarak gördükten sonra nakliye tezkeresini düzenler. Aksi durumlarda nakliye tezkeresi düzenlenmeyerek, parçalanmış veya et haline dönüştürülmüş olan yaban domuzuna el konulur. Aksine hareket edenler hakkında 94. maddede belirtilen hükümler uygulanır." "...Yaban domuzundan elde edilen etler; düzenlenen nakliye tezkeresi ve veteriner sağlık raporu ile yaban domuzu etinin ticaretini yapan ticarethanelere satılır. Bu ticarethaneler yaban domuzu etinin insan gıdası olarak tüketilebileceğine dair resmî veteriner hekim tarafından düzenlenen veteriner sağlık raporunu aldıktan sonra yaban domuzlarını parçalayarak et haline dönüştürebilirler." Nakliye tezkeresi ile menşe şahadetnamesi ve/veya veteriner sağlık raporu bu işletmelerde muhafaza edilir. Nakliye tezkeresi, menşe şahadetnamesi ve/veya veteriner sağlık raporu olmayan yaban domuzu etlerinin bu işletmelerce alınması, depolanması veya saklanması yasaktır. Bu işletmelerce alınan yaban domuzu etlerinden kilo başına o yerdeki perakende karkas sığır eti bedelinin 1/2 si oranında bedel döner sermaye işletmesine gelir olarak alınır." "Yaban domuzu eti iç piyasada (Değişik ibare:RG-6/7/2021-31533) Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 19/2/2020 tarihli ve 31044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve bu Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan Tebliğlerde belirtilen usul ve esaslara göre satılabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, hali hazırda kurulu çiftlik domuzu et ürünleri işleme tesisi bulunduğu ve çiftlik domuzu işlenen günler dışındaki günlerde aynı tesis (ve işleme hattında) yaban domuzu işlemek istemine ilişkin 20/04/2021 tarih ve 1318508 sayılı başvuruyu yaptığı; bununla birlikte mevzuatın açıkça av hayvanları yönünden farklı işleme tesisi kurulmasını, daha açık bir anlatımla çiftlik hayvanıyla av hayvanının aynı tezgahta işleme tabi tutulmamasını öngörmesi karşısında; işletmeye şartlı onay verilerek denetime tabi tutulabileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 19/03/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.