T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/922
Karar No : 2023/3214
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı
(… Havalimanı Gümrük Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. …
2- …
Genel Müdürlüğü / …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Bilişim İnşaat A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; İstanbul Havalimanı Gümrük Müdürlüğünce tescilli muhtelif tarih ve sayılı 53 adet ithalat beyannamesine istinaden ödediği toplam 2.832.575,00 TL TRT bandrol ücretinin yersiz ödendiğinden bahisle iadesi istemiyle yapılan 16/02/2021 tarihli başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile ihtirazi kayıtla ödenen 2.832.575,00 TL bandrol ücretinin başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyaya ilişkin olarak, referans fiyat doğrultusunda ihtirazi kayıtla beyan edilen kıymete istinaden TRT bandrol ücreti tahakkuku yapılmış ise de, kıymet tespit yöntemleri sırasıyla uygulanmadan referans fiyatlar esas alınarak kıymet tespiti yapılmaması gerektiği, 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre, eşyanın gümrük kıymetinin öncelikle, eşyanın satış bedeli olduğu, satış bedelinin tespit edilememesi halinde, sırasıyla Kanunda sayılan diğer yöntemlere geçileceğinin açık olduğu, davacı itirazı üzerine uyuşmazlık konusu eşyalara ait faturalarda yazılı kıymetlerin gerçeği yansıtmadığı yolunda gerek ihraç ülkesinin yetkili makamları nezdinde gerekse eşyayı ihraç eden firma nezdinde bir tespit yapılmadığı, bu haliyle satış bedeli yönteminin terk edilme nedenlerinin somut olarak ortaya konulmadığının görüldüğü, bu durumda, satış bedeli yönteminin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının açıkça ortaya konulamaması, davalı idarenin söz konusu beyannamelere konu satış bedellerinin yani fatura kıymetlerinin doğruluğunun tespiti amacıyla her türlü bilgi ve belgeyi inceleme hak ve yetkisine sahip olmasına rağmen, bu yönde gerek ihraç ülkesinin yetkili makamları nezdinde, gerekse eşyayı ihraç eden firma nezdinde herhangi bir tespit yapılmaması sebebiyle, referans kıymetin tamamlanması amacıyla yurt dışı gider olarak beyan edilerek gerçekleştirilen tahakkuk üzerine fazladan ödenen TRT bandrol ücretinin iadesi istemiyle yapılan itirazın reddine yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan, Anayasa'nın 125/son maddesi uyarınca hukuka aykırı bulunan tahakkuk işlemi neticesinde davacıdan fazladan tahsil edilmiş bulunan tutarın da davacıya ödenmesinin Anayasal ve yasal bir zorunluluk olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, 2.832.575,00 TL TRT bandrol ücretinin davalı idareye başvuru tarihi olan 16/02/2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle davalı Ticaret Bakanlığının istinaf başvurusunun reddine; davalı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun ise süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davalı Ticaret Bakanlığı tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun tesis edildiği; diğer davalı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından, istinaf başvurusunun süresinde yapıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının, davalı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun süre aşımı yönünden reddine ilişkin kısmının onanması; davalı Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davalı Ticaret Bakanlığının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından; 2020 yılında ithal edilen eşyaya ilişkin olarak düzenlenen 53 adet muhtelif tarih ve sayılı gümrük beyannamesine konu eşyanın kıymetinin "satış bedeli yöntemine" göre belirlenemeyeceği ve bir sonraki yöntem olan "aynı eşyanın satış bedeli yöntemine" geçilmesine karar verilmesi üzerine gümrük idaresince, aynı eşya için diğer distribütör firmanın ülkeye giriş tutarları baz alınarak emsal bedelin referans bedel olarak alınması ve satış faturasındaki bedel ile referans alınan bedel arasındaki matrah farkı üzerinden 2.832.575,00 TRT bandrol ücreti tahakkuk ettirilmesi üzerine ihtirazi kayıtla toplam 2.832.575,00 TL ödenmiş, en son ödeme 10/11/2020 tarihinde yapılmış olup, 16/02/2021 tarihli dilekçe ile yersiz ödendiğinden bahisle toplam 2.832.575,00 TL bandol ücretinin iadesi istemiyle davalı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulmuş, söz konusu başvurunun bila tarih ve 85735 sayılı işlem ile reddedilmesi üzerine 25/05/2021 tarihinde bakılan dava açılmıştır.
A) DAVALI … BAKANLIĞININ TEMYİZ İSTEMİNİN İNCELENMESİ:
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne; 10. maddesinin 1. fıkrasında, "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler." hükmüne; 11. maddesinin 1. fıkrasında, "İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur." hükmüne; dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 2. fıkrasında, "Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır." hükmüne; 3. fıkrasında, "İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiş olup, aynı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçesinin süre aşımı yönünden inceleneceği; son fıkrasında, ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise; davanın süresinde açılmadığının belirlenmesi durumunda davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirket tarafından 53 adet muhtelif tarih ve sayılı gümrük beyannamesine konu eşya için ödenen bandrol ücretine ilişkin en son ödemenin 10/11/2020 tarihinde yapıldığı, yersiz ödendiği iddia olunan toplam 2.832.575,00 TL bandrol ücretinin iadesi istemiyle 16/02/2021 tarihinde davalı idareye başvurulduğu, söz konusu başvurunun bila tarih ve 85735 sayılı işlemle reddi üzerine 25/05/2021 tarihinde bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
Kişilerin, haklarında daha önce idarece tesis edilmiş herhangi bir işlem olmaksızın, idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için yaptıkları başvurunun 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında yapılmış bir başvuru olduğu ve dava açma süresinin de, bu başvuru üzerine tesis edilen işlemin tebliğinden itibaren başlayacağı, kişilerin haklarında daha önce tesis edilmiş işlem olmakla birlikte, idari dava açılmadan önce bu işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni bir işlem yapılması istemiyle yaptıkları başvurunun ise, 11. madde kapsamında yapılmış bir başvuru olduğu açık olup, dava açma süresinin de bu hususlar göz önünde tutularak hesaplanması gerekmektedir.
Bu kapsamda, yersiz ödeme yapıldığı gerekçesiyle ödenen 2.832.575,00 TL'nin iadesi istemiyle 16/02/2021 tarihinde yapılan başvurunun 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre yapılmış bir başvuru olduğunun kabulü gerektiğinden, söz konusu başvurunun dava açma süresini yeniden canlandırmayacağında duraksama bulunmamaktadır.
Olayda, 2020 yılının çeşitli dönemlerinde ithal edilen eşyaya ilişkin olarak düzenlenen 53 adet muhtelif tarih ve sayılı gümrük beyannamesine konu eşyanın satış faturasındaki bedel ile referans alınan bedel arasındaki matrah farkı üzerinden 2.832.575,00 TL TRT bandrol ücreti tahakkuk ettirilmesi üzerine ihtirazi kayıtla toplam 2.832.575,00 TL'nin ödendiği, en son ödemenin 10/11/2020 tarihinde yapıldığı görülmekte olup davacı şirket tarafından ödenen tutarın iadesi istemiyle her bir ödeme tarihinden veya en son ödemenin yapıldığı 10/11/2020 tarihinden itibaren altmış gün içinde, idareye başvuru yapılması ya da dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten sonra 16/02/2021 tarihinde yapılan başvurunun 16/04/2021 tarihinde tebliğ edilen işlemle reddi üzerine 25/05/2021 tarihinde açılan davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davanın süre aşımı yönünden reddi gerekirken, esasını inceleyerek sonuçlandıran İdare Mahkemesi kararına karşı davalı Ticaret Bakanlığınca yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararının bu kısmında hukuka uygunluk görülmemiştir.
B) DAVALI …GENEL MÜDÜRLÜĞÜNÜN TEMYİZ İSTEMİNİN İNCELENMESİ:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın, davalı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı …Bakanlığının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davalı …Genel Müdürlüğünün temyiz isteminin REDDİNE,
3. …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, davalı …Bakanlığının istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, davalı …Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 07/06/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.