T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/1633
Karar No : 2024/2348
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ...Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
2- ...Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aydın İli, Söke İlçesi, ...Mahallesi, toplu konut yapılması amacıyla imzalanan protokol kapsamında belediyeye devredilen ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...ve ...parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca hazırlanan ve Yenidoğan Belediye Encümeninin ...tarih ve ...sayılı kararıyla onaylanan parselasyon işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu taşınmazların davacı ve mülga Yenidoğan Belediyesi arasında imzalanan 01/03/2010 tarihli protokol uyarınca bedelsiz olarak belediyeye devredildiği ve 6360 sayılı Kanun kapsamında kurulan Söke Belediyesi adına kayıtlı olduğu, dava konusu işlemin iptali istemiyle dava açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi ve buna bağlı olarak bir hakkın ihlalinin gerçekleşmesi şartının, taşınmazın mülkiyetinin davacı adına kayıtlı olmaması nedeniyle mevcut olmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Taşınmazın iadesine yönelik taleplerin idarece reddedildiği, toplu konut projesi amacıyla ve şartlı olarak idareye devredilen taşınmazlara tekrar malik olunabilmesi için imar uygulamasının iptali ve kadastro parseline dönülmesi gerektiği, taşınmazların belediye adına kayıtlı tapunun iptali ve davacı adına tescili istemiyle Söke 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2020/183 sayısında kayıtlı dava açıldığı, taşınmazların eski maliki olunması nedeniyle menfaatinin bulunduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Aydın İli, Söke İlçesi, … Mahallesi, … mevkii, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, … ve … parsel sayılı taşınmazın eski maliki olan davacı ile (mülga) Yenidoğan Belediyesi arasında yapılan protokol uyarınca sözü edilen parsellerde toplu konut yaptırılması ve yapılacak konutlardan %13 ila %15 arasındaki orana isabet edecek konutların davacı adına tescil ettirilmek kaydıyla sözü edilen parsellerin bedelsiz olarak (mülga) Yenidoğan Belediyesine devredildiği ve tapuda (mülga) Yenidoğan Belediye Başkanlığı adına tescil edildiği, mülga Yenidoğan Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararıyla taşınmazların bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca parselasyon işlemi yapıldığı, gelinen süreçte toplu konut yapılmasından vazgeçildiği, Aydın Belediyesinin büyükşehir belediyesi statüsü kazanması üzerine Yenidoğan Belediyesinin ilga edildiği, davacının bedelsiz olarak (mülga) Yenidoğan Belediyesine devrettiği taşınmazların 2015 yılında Söke Belediyesine devredildiği, davacı tarafından bedelsiz olarak devredilen Söke Belediyesi adına tescil edilen taşınmazların kendi adına tescil edilmesi için Söke Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan tapu tescil ve iptal davasının derdest olduğu, davacı tarafından bedelsiz olarak devredilen taşınmazların parselasyon yapılmadan önceki hale getirilmesi için, taşınmazların bulunduğu alanda parselasyon yapılmasına ilişkin (mülga) Yenidoğan Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle eski malik olan davacı tarafından görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
Söz konusu maddede yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan ortaya çıkması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasanın 35. maddesinde yer verilen mülkiyet hakkının kapsamının kişilerin sadece mevcut mülkiyetleri ile sınırlı olmadığı, belirli koşullar altında mülkiyet hakkını fiilen kullanabilmeye yönelik makul ve yasal bir beklentiye sahip olunduğu iddia edilebilecek mülklerin de bu kapsama girdiği kabul edilmektedir. (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi Başvurusu, par, 36,37-Mustafa Ateşoğlu ve Diğerleri Başvurusu, par. 52-54)
Uyuşmazlıkta, taşınmazların önceki maliki olan davacı ile (mülga) Yenidoğan Belediyesi arasında yapılan protokol uyarınca taşınmazlarda toplu konut yaptırılması ve yapılacak konutlardan %13 ila %15 arasındaki orana isabet edecek konutların davacı adına tescil ettirilmek kaydıyla sözü edilen parsellerin bedelsiz olarak (mülga) Yenidoğan Belediyesine devredildiği ve tapuda (mülga) Yenidoğan Belediye Başkanlığı adına tescil edildiği, ancak daha sonra toplu konut yapılmasından vazgeçildiği, mülga Yenidoğan Belediye Encümeninin ...tarih ve ...sayılı kararıyla taşınmazların bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca parselasyon işlemi yapıldığı, davacının bedelsiz olarak (mülga) Yenidoğan Belediyesine devrettiği taşınmazların 2015 yılında Söke Belediyesine devredildiği, davacı tarafından bedelsiz olarak devredilen ve Söke Belediyesi adına tescil edilen taşınmazların kendi adına tescil edilmesi için Söke Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan tapu tescil ve iptal davasının derdest olduğu, davacı tarafından bedelsiz olarak devredilen taşınmazların parselasyon yapılmadan önceki hale getirilmesi için, taşınmazların bulunduğu alanda (mülga) Yenidoğan Belediye Encümeninin ...tarih ve ...sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İdare Mahkemesince taşınmazın mülkiyetinin davacıya ait olmaması nedeniyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, davacının taşınmazların eski maliki olduğu ve idareyle yapılan protokol uyarınca taşınmazların bir kısmının konut yapılarak davacıya teslim edilmek üzere devredildiği, ancak daha sonra idarece bu protokolün gereğinin yerine getirilmediği ileri sürülerek tapu iptal ve tescil davası açıldığı, dolayısıyla taşınmazların mülkiyeti noktasında hukuki ihtilafın devam ettiği görüldüğünden, dava konusu parselasyon işleminin niteliği ve sonuçları da dikkate alındığında davacının bu davayı açmakta menfaat ihlalinin gerçekleştiği sonucuna ulaşıldığından, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu idari dava dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava süresi, kamu düzeni ile ilgili olup, hak düşürücü nitelik taşır. Nitekim, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, davanın süresinde açılıp açılmadığı hususu ilk inceleme konuları arasında sayılmış; davanın süresinde açılmadığının tespiti halinde esasa girilmeden süre aşımı nedeniyle davanın reddine karar verileceği öngörülmüştür (Madde14/3-e ve 15/1-b). Ayrıca, davanın süresinde açılıp açılmadığı hususunun yargılamanın her aşamasında dikkate alınması gerektiği de vurgulanmıştır (Madde14/6). Uyuşmazlıkta İdari Dava Dairesince dava açma süresine ilişkin araştırma yapılarak davanın süresinde açılıp açılmadığı hususunun da açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ehliyet yönünden reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/04/2024 tarihinde, kesin olarak, oy birliğiyle karar verildi.