T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/234
Karar No : 2024/2596
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı - …
3- … Kaymakamlığı - …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van ili, Edremit ilçesi, … Mahalle, … Caddesinde yer alan "... Cafe" isimli işyerinin 20/02/2017 tarihinde belediye ekiplerince yıkılması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık 1.000,00 TL maddi, 200.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 201.000,00-TL tazminatın, yıkım tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 19/01/2017 tarihli tespit tutanağı ile davacıya ait işletmenin bulunduğu yerin 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında olduğunun tutanak altına alındığı, bu tespite istinaden 27/01/2017 tarihli yazı ile davacıya işgal ettiği taşınmazı 15 gün içinde tahliye etmesi, aksi takdirde yasal yoldan tahliyesinin sağlanacağı hususunun 31/01/2017 tarihinde tebliğ edildiği, işgalin devam etmesi üzerine Van Valiliği Defterdarlık Milli Emlak Müdürlüğü'nün 17/02/2017 tarihli yazısı ile işgal edilen taşınmazın yasal yoldan tahliyesinin sağlandıktan sonra boş olarak Milli Emlak Müdürlüğü'ne teslim edilmesi hususunun Edremit Kaymakamlığı'ndan talep edildiği, bu yazıya istinaden Edremit Kaymakamlığı'nın 17/02/2017 tarihli yazısı ile söz konusu taşınmaz üzerinde izinsiz işgal bulunmasından dolayı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 89. maddesine göre işgalcilerin yasal yoldan tahliyesinin sağlanması ve gerekli araç gereçler temin edilerek yıkılmasının Edremit Belediye Başkanlığı'ndan talep edilmesi üzerine belediye ekiplerince 20/02/2017 tarihinde söz konusu işyerinin yıkıldığı, idare tarafından gerçekleştirilen yıkım eyleminin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 89. maddesi doğrultusunda tesis edilen Edremit Kaymakamlığı'nın 17/02/2017 tarihli işleminin icrasından kaynaklandığı, dolayısıyla bir işlemin icrası niteliğinde olan yıkım eylemi nedeniyle oluşan zararın tazmini istemiyle açılan davada, konunun 2577 sayılı Kanun'un 12. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, davacı tarafından, söz konusu yıkım nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmini istemiyle, işyerinin yıkımı tarihinden (20/02/2017) itibaren dava açma süresi olan 60 gün içinde doğrudan veya 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca başvuru yapılarak idarece verilen cevaba göre kalan süre içerisinde dava açılması gerekirken, bu süreler geçirildikten sonra 16/05/2017 ve 17/05/2017 tarihlerinde davalı idarelere yapılan başvuruların 29/05/2017 tarihli ve 02/06/2017 tarihli işlemlerle reddi üzerine 26/07/2017 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle incelenmeyeceği gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Herhangi bir yıkım kararı alınmadan ve yıkım kararı davacıya tebliğ edilmeden yıkım işleminin gerçekleştirildiği, Van Valiliği Defterdarlık Milli Emlak Müdürlüğü'nün 26/01/2017 tarihli işleminin davacıya 31/01/2017 tarihinde tebliğ edildiği ve 15 gün içerisinde taşınmazın tahliye edilmesinin istenildiği, bu işlemin bir icrai nitelikte ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, bilgi verici nitelikte bulunan ve taşınmazın tahliye edilmesini tavsiye eden işlem niteliğinde olduğu, Van İdare Mahkemesinde işyerinin tahliye edilmesine ilişkin idari işleme karşı açmış oldukları davanın sonucunu beklenmeden yıkımın gerçekleştirildiği, davalının ağır kusurunun bulunduğu, kesinleşmeyen iptal davası varken 2577 sayılı Kanunun 12. maddesine göre dava açma süresi içerisinde dava açılmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, temyize konu kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
19/01/2017 tarihli tespit tutanağı ile; davacıya ait işletmenin bulunduğu yerin 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında olduğu tutanak altına alınmış ve bu tespite istinaden Van Valiliği'nin … tarih ve … yazısı ile işgal ettiği taşınmazı 15 gün içinde tahliye ederek boş olarak teslim etmesi, aksi takdirde yasal yoldan tahliyesinin sağlanacağı hususu 31/01/2017 tarihinde davacıya tebliğ edilmiştir.
Davacı tarafından; Van ili, Edremit ilçesi, Yeni Mahalle, Sahil Caddesinde yer alan "Titanic Cafe" isimli işyerinin bulunduğu taşınmazın 2886 sayılı Yasanın 75. maddesi uyarınca tahliye edilmesine ilişkin Van Valiliği'nin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle 10/02/2017 tarihinde … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davanın; … tarih ve K:… sayılı kararı ile reddine karar verilmiş, anılan karar istinaf yoluna başvurulmaması nedeniyle kesinleşmiştir.
15/02/2017 tarihli tespit tutanağı ile; davacıya ait iş yerinde yapılan tespit ile işgalin devam ettiği tutanak altına alınmıştır.
Söz konusu taşınmaz üzerinde işgalin devam etmesi üzerine Van Valiliği Defterdarlık Milli Emlak Müdürlüğü'nün 17/02/2017 tarihli yazısı ile işgal edilen taşınmazın yasal yoldan tahliyesi sağlandıktan sonra boş olarak Milli Emlak Müdürlüğü'ne teslim edilmesi hususu Edremit Kaymakamlığı'ndan talep edilmiştir.
Edremit Kaymakamlığı'nın 17/02/2017 tarihli yazısı ile, söz konusu taşınmaz üzerinde izinsiz işgal bulunmasından dolayı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 89. maddesine göre işgalcilerin yasal yoldan tahliyesinin sağlanması ve gerekli araç gereçler temin edilerek yıkılması hususu Edremit Belediye Başkanlığı'ndan talep edilmesi üzerine, belediye ekiplerince 20/02/2017 tarihinde söz konusu işyerinin yıkımı gerçekleştirilmiştir.
Davacı tarafından 16/05/2017 tarihli dilekçe ile; söz konusu işyerinin yıkılması sebebiyle toplam 500.000 TL maddi ve manevi tazminatın ödenmesi Edremit Belediye Başkanlığından; 17/05/2017 tarihli dilekçe ile, toplam 500.000 TL maddi ve manevi tazminatın ödenmesi Van Valiliğinden talep edilmiştir.
Edremit Belediye Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ve Van Valiliği'nin 02/06/2017 tarihli yazısı ile davacının anılan tazminat talebi reddedilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava 26/07/2017 tarihinde açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu kurala bağlanmıştır.
Anılan Kanunun 14. maddesinde; dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde ise; bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği düzenlenmiştir.
Anılan Kanunun "İptal ve tam yargı davaları" başlıklı 12. maddesinde; "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." kuralına yer verilmiştir. Bu maddede göndermede bulunulan ve davacı tarafından zararın tazmini istemiyle idareye başvuru yapıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle 11. maddede ise; "1.İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.
2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda içeriğine yer verilen düzenlemelere göre, ilgililerin haklarını ihlal eden bir idari işlemden dolayı dört farklı aşamada, dört ayrı şekilde ve birbirinden bağımsız olarak tam yargı davası açılması mümkündür. Buna göre; 1- Hakları ihlal eden idari işleme karşı iptal davası için öngörülen dava açma süresi içerisinde doğrudan tam yargı davası açabilirler. 2- Hakları ihlal eden idari işleme karşı dava açma süresi içerisinde iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilirler. 3- Hakları ihlal eden idari işleme karşı açılan iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açabilirler. 4- Hakları ihlal eden idari işlemin icrası nedeniyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava açma süresi içerisinde dava açılabilirler veya bu dört ayrı tam yargı davası açma süresi içerisinde, 2577 sayılı Yasanın 11. maddesinde öngörülen başvuru yolları da kullanılmak suretiyle sözü geçen tam yargı davaları açılabilir.
İlgililerin zararı doğuran idari işleme karşı öncelikle iptal davası açması halinde, bu iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açmaları mümkün olduğu gibi, bu karara karşı kanun yoluna başvurulması halinde de kanun yoluna ilişkin kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi içerisinde de tam yargı davası açılabilecektir.
Hak arama özgürlüğünün gereği olarak, Yasanın davacı lehine en son dava açma süresine imkan veren düzenlemesi esas alınarak dava açma süresinin hesaplanması gerekir.
Aksine yapılacak bir değerlendirme, Anayasanın idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü kılan düzenlemesini hayata geçiren Yasanın anılan kuralının uygulanmasını sınırlandırarak kişilerin hak arama özgürlüğünü engelleyeceği gibi adil ve aleni olarak yargılanma hakkını öngören Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesindeki adil yargılanma ilkesiyle de çelişecektir.
Uyuşmazlıkta; Van Valiliği'nin … tarih ve … yazısı ile, işgal ettiği taşınmazı 15 gün içinde tahliye ederek boş olarak teslim etmesi, aksi takdirde yasal yoldan tahliyesinin sağlanacağının davacıya bildirilmesi üzerine, davacı tarafından Van Valiliği'nin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinde 10/02/2017 tarihinde dava açıldığı, belediye ekiplerince 20/02/2017 tarihinde söz konusu işyerinin yıkımı işleminin gerçekleştirildiği, davacı tarafından 16/05/2017 tarihli dilekçe ile; söz konusu işyerinin yıkılması sebebiyle toplam 500.000 TL maddi ve manevi tazminatın ödenmesinin Edremit Belediye Başkanlığından; 17/05/2017 tarihli dilekçe ile, toplam 500.000 TL maddi ve manevi tazminatın ödenmesinin Van Valiliğinden talep edildiği, Edremit Belediye Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ve Van Valiliği'nin 02/06/2017 tarihli yazısı ile davacının tazminat talebinin reddedildiği, bunun üzerine 26/07/2017 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Buna göre; ilgililer tarafından zararı doğuran idari işleme karşı iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren veya bu karara karşı kanun yoluna başvurulması halinde de kanun yoluna ilişkin kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açılabileceğinden, davacı tarafından Van Valiliği'nin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinde 10/02/2017 tarihinde dava açıldığı, iş bu davanın açıldığı 26/07/2017 tarihinde … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasının görülmeye devam ettiği, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, davacı tarafından Van Valiliği'nin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan dava devam etmekte iken davacı tarafından zararın tazmini istemiyle davalı idarelere başvuru yapıldığı ve başvuruların reddi üzerine bakılmakta olan iş bu davanın açıldığı, davacı tarafından söz konusu işyerinin yıkımından kaynaklandığı ileri sürülen zararın, idari işlem daha önce öğrenilmiş olsa bile, … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında verilen kararın davacıya tebliği üzerine dava açabileceği açık olduğundan … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasının devamı esnasında ve anılan dosyaya ilişkin verilen kararın tebliğ tarihinden önce, zararın tazmini istemiyle açılan iş bu davanın süresinde olduğunun kabulü gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; davanın esası hakkında, davalı idarelerin kusurunun bulunup bulunmadığının tespit edilerek bir karar verilmesi gerekirken davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/04/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.