Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2024/4019 E. , 2025/2912 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/4019
Karar No : 2025/2912
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINIDA) : ... İşletmesi Genel Müdürlüğü
KARŞI TARAF (DAVACI) : 1- ...
2- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulanan işyerinin "büfe" olarak faaliyette bulunmak için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıların işyeri ile ilgili kira sözleşmesi bulunmadığı gibi müdahil idare tarafından davacılar aleyhine sulh hukuk mahkemesinde açılmış tahliye davası bulunduğu ve halen bu davanın devam ettiği, dava konusu büfenin bulunduğu alanın Söğütlüçeşme İstasyonu Yüksek Hızlı Tren Viyadüğü İnşaatı, İstasyon Destek Hizmetler ve Ticari Alanların İnşaatı İşi kapsamında kadastral sınırların değiştiği ve büfenin bulunduğu alanın tescil harici alan olarak kaydedildiği, bu haliyle devam eden davaların sonucuna göre de hareket edileceği ortada iken, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talepli başvurularının davalı idare tarafından cevap verilmemek suretiyle reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davacıların işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenleme taleplerinin davalı idarenin savunma dilekçesinde, işyeri ile ilgili kira sözleşmesi bulunmadığından dolayı ve T.C.D.D. 1. Birinci Bölge Müdürlüğünün yazılı talebi gerekçe gösterilerek zımnen reddedildiği anlaşılmış ise de, idari yargı kararları ile davacıların işlettikleri büfeyi T.C.D.D.'den kiraladıkları fuzuli şagil olmadıkları net bir şekilde anlaşıldığından ve davacıların hemen yanında başka büfelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilerek çalışmalarına izin verildiği ve bu durumunda Anayasanın eşitlik ilkesine de açıkca aykırılık oluşturduğu göz önünde bulundurulduğunda davacıların, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talepli başvurularının davalı idare tarafından cevap verilmemek suretiyle reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : TCDD tarafından gönderilen yazıda büfenin bulunduğu alanın Söğütlüçeşme İstasyonu Yüksek Hızlı Tren Viyadüğü İnşaatı, İstasyon Destek Hizmetler ve Ticari Alanların İnşaatı İşi kapsamında olduğu, kadastral sınırların değiştiği ve büfenin bulunduğu alanın tescil harici dere alanı olarak kaydedildiği, bu nedenle Milli Emlak Genel Müdürlüğüne ait alan için kira sözleşmesinin geçerli olup olmadığı, yer tahsisi yapılıp yapılmadığı hususunda görüşlerinin sorulduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 1. maddesinde, Kanunun amacının sanayi, tarım ve diğer işyerleri ile her türlü işletmeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının verilmesi işlerinin basitleştirilmesi ve kolaylaştırılması olduğu; 3. maddesinde, işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili merciler belirtildikten sonra, 4. maddesinde, 3. maddede belirtilen mercilerin işyeri açma ve çalışma ruhsatı verirken yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar vermemek, çevre kirliliğine yol açmamak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacakları; 6. maddesinde ise, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde verilmiş olan ruhsatın ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyerinin kapatılacağı, hüküm altına alınmıştır.
10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in, "Ruhsatın düzenlenmesi" başlıklı 12. maddesinin 4. fıkrasında, ilgilinin beyanına göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in "işyeri açılması" başlıklı 6. maddesinde; "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.
İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz. Ruhsat, Örnek 5’te yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenlenir.
İşyeri açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1 ve 2’de yer alan durumlarına uygun formu doldurarak yetkili idareye başvurur.
Bu Yönetmeliğe göre yapılacak her türlü ruhsat başvurusunda, müracaat sahibine başvuruyu kabul eden görevlinin adı, soyadı ve unvanı ile başvurunun yapıldığı tarih ve saati gösteren Örnek 6’da yer alan alındı belgesi verilir. Ayrıca, başvuru ve beyan formu ile ekli evrakın verilmesi sırasında başvuruyu kabul eden görevli tarafından yapılacak ön incelemede tespit edilen noksanlıklar, müracaat sahibine verilen alındı belgesinde gösterilir. Bu Yönetmelikte belirtilen ruhsatlandırmaya ilişkin süreler eksik belgelerin yetkili idareye verilmesi ile başlar. ...’’ düzenlemesine yer verilmiştir.
UYAP kayıtlarının incelenmesinden; İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesinde bulunan mülkiyeti TCDD'ye ait taşınmazın üzerinde büfe olarak kullandıkları işyerinin kiracısı olan ve ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı kapsamında kullanan davacıların, işyerinin Marmaray projesi kapsamında TCCD ile aralarında yapılan protokol uyarınca tahliye ederek başka bir adrese taşıdıkları, bu durumun idarece tespiti üzerine 24/01/2019 tarihli Kadıköy Belediyesi Başkanlık oluru ile davacılara verilen işyeri ruhsatının iptal edildiği, ruhsatın geçerliliğini kaybetmesi nedeniyle İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 6. maddesi uyarınca işyerinin 19/12/2019 tarihinde mühürlenerek faaliyetten men edildiği, mühürleme ve faaliyetten men işlemine karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesnin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; davacılara ait hukuken geçerli bir işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmadığı, idarece tesis edilen işlemin de işyerinin ruhsatsız olarak faaliyette bulunulduğunun tespiti üzerine gerçekleştirildiğinden, işyerinin mühürlenerek faaliyetten men edilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının da Danıştay Dördüncü Dairesinin 16/04/2024 tarih ve E:2023/7055, K:2024/997 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmüştür.
Yine, UYAP kayıtlarının incelenmesinden; İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel ve ... Mahallesi, ... ada ... ve ... parsellerde işaretlenen yaklaşık 8 dönümlük tescil harici alanda Kurbağalıdere ve Dere Koruma sahası dahilinde olan Söğütlüçeşme Marmaray istasyonu ve yapılması planlanan Söğütlüçeşme Yüksek Hızlı Tren İstasyonuna ilave peron, ray hattı ve destek birimleri projesi bulunduğundan bahisle yaklaşık 8 dönümlük tescil harici alanda davacı Mehmet Gürkan tarafından 60,00 m²'lik alanın büfe olarak kullanılması nedeniyle 2886 sayılı Devlet İhale Kanun'un 75. maddesi uyarınca büfe olarak kullanılan taşınmazın 15/03/2023 Çarşamba günü saat 10:30'da tahliye edilmesine ilişkin Kadıköy Kaymakamlığının 09/03/2023 tarihli işleminin iptali istemiyle açılan davada, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, TCDD'nin özel mülkiyetinde olan İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... Gar sahası, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 15,00 m²'lik kısmının büfe kullanımı amaçlı olarak 01/01/2015-31/12/2015 tarihleri arasında TCDD ve davcı arasında yapılan kira sözleşmesiyle kiralandığı, Söğütlüçeşme Marmaray istasyonu ve yapılması planlanan Söğütlüçeşme Yüksek Hızlı Tren İstasyonuna ilave peron, ray hattı ve destek birimleri projesi kapsamında büfelerin devam eden inşaat çalışmalarından etkilendiğinden dolayısıyla ... ada ... parselde muhafazası mümkün olmaması nedeniyle TCDD 1. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısı ve TCDD İşletmesinin yer göstermesiyle büfelerin taşındığı ve 30,00 m²'lik büfe 1-2-3-4 işletmesi olarak yer tesliminin yapıldığı, büfelerin taşınmış olduğu alanda Kadıköy İlçesi Emlak Müdürlüğü görevlileri olan Harita Mühendisi ve Milli Emlak Uzmanı tarafından yapılan tespit üzerine düzenlenen ... tarih ve ... ve ... sayılı taşınmaz tespit tutanakları ile büfelerin faaliyet gösterdiği yeni yerin İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel ve ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parseller arasında kalan alan olduğu ve bu parsellerin DHTA (Devletin hüküm ve tasarrufu altında) olan yaklaşık 8 dönümlük tescil harici Kurbalıdere ve koruma sahası dahilinde kaldığı, davacı tarafından yerin, 10,00 m²'lik kısmının konteyner şeklinde büfe olarak toplamda 60,00 m²'lik alanın kullanıldığının tespit edildiği, TCDD 1. Bölge Müdürlüğünün tarafından uygun görülen bu yere büfelerin aktarılması hususunda Hazinenin izni bulunmadığı gibi herhangi bir görüş de alınmadığı anlaşılmakla, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan bir taşınmazın Hazinenin izni olmadan kiralanmasının mümkün olmadığı, davacının anılan taşınmazda Hazine ile arasında geçerli bir hukuki ilişkiye dayanmadığı, fuzuli şagil olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmak suretiyle, taşınmazın tahliyesine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, kesin olarak davanın reddine karar verildiği görülmüştür.
Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde davacıların büfe olarak işlettikleri işyerinin bulunduğu alanda TCDD tarafından yürütülen gar projesinin hayata geçirilmesi, iş güvenliği tedbirlerinin alınması ve mevcut istasyonun işleyişinin sağlanması için işyerinin faaliyetinin durdurularak bulunduğu yerden kaldırılması ve başkaca yeni tesislere ruhsat verilmemesi yönünde Kadıköy Belediye Başkanlığına gönderilen TCDD 1. Bölge Müdürlüğü yazısına istinaden davacılara ait işletmeye ait işyeri açma ve çalışma ruhsatının davalı idare tarafından daha önce iptal edilerek faaliyetten men edildiği, Kadıköy Kaymakamlığının 01/03/2023 tarihli işlemi ile davacıların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi uyarınca tahliyelerine karar verildiği, bu tahliye kararına karşı davacılar tarafından açılan davalarda ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... ile ... tarih ve E:... sayılı dosyalarında "tahliyeleri istenilen büfeyi davacının, kira sözleşmesine dayanarak işlettiği, dolayısıyla 2886 sayılı Kanu'nun 75. maddesinde ve anılan kanuna ilişkin yönetmelikte tanımı yapılan fuzuli şagil tanımına uymaması karşısında fuzuli şagil olarak nitelendirilip büfenin tahliyesine ilişkin olarak tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçeleriyle, dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği; davacılar aleyhine, sulh hukuk mahkemesinde açılmış tahliye davası bulunduğu ve bu dava derdest iken davacılar tarafından, 14/07/2023 tarihli dilekçeyle davalı idareye başvuruda bulunarak adlarına işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin istenildiği, davacıların bu talebinin davalı idare tarafından cevap verilmemek suretiyle reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacılar tarafından ruhsat başvurusuna konu işyerinin bulunduğu alanın tahliyesine ilişkin işlemlere karşı açılan davaların yürütmenin durdurulması aşamasında, fuzuli şagil olmadıkları yönünde verilen kararlar üzerine ruhsat başvurusunda bulunulmuş ise de, 24/01/2019 tarihli Kadıköy Belediyesi Başkanlık oluru ile davacılara daha önce verilen işyeri ruhsatının iptal edildiği, ruhsat iptali işlemine karşı dava açılmadığı gibi ruhsatın geçerliliğini kaybetmesi nedeniyle İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 6. maddesi uyarınca işyerinin 19/12/2019 tarihinde mühürlenerek faaliyetten men edilmesi işlemine karşı açılan davanın da reddedilerek kesinleştiği, daha sonra ruhsata konu alanın kadastral sınırının değişmesi sonucu tescil harici dere ve koruma sahası dahilinde kalması nedeniyle Devletin hüküm ve tasarrufuna geçtiği hususu dikkate alındığında, yukarıda yer verilen Yönetmelik'in 6. maddesi uyarınca ruhsat başvurusu sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer alan kira sözleşmesinin aranacağı, ruhsat istenilen alan ile ilgili olarak Milli Emlak Genel Müdürlüğü ile kira sözleşmesi düzenlendikten sonra anılan Yönetmelik'e uygun olarak Örnek 1’de yer alan duruma uygun form doldurulmak suretiyle başvuru yapılması gerekirken, aksi yöndeki başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 07/05/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.
karar