T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/578
Karar No : 2024/2467
DAVACILAR : 1- ...Derneği
2- ...Derneği
3- ...Derneği
4- ...Derneği
5- ...Derneği
6- ...
7- ...Derneği
8- ...Dereği
9- ...Derneği
10- ...Derneği
11- ...Derneği
12- ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : … Bakanlığı
DAVANIN ÖZETİ : 28/06/2022 tarih ve 31880 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Bölgelerine ve Ruhsatların Taşınmasına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in iptali
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 2577 sayılı Kanunun 3. maddesine uygun bulunmayan dava dilekçesinin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari Davaların Açılması" başlığını taşıyan 3. maddesinde; davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihinin belirtileceği; dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örneklerinin dava dilekçesine ekleneceği; dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; 15/1-d maddesinde ise; 14. maddenin 3/g bendinde yazılı hallerde otuz gün içinde 3. ve 5. maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanlıkları tamamlanmak üzere dilekçelerin reddine karar verileceği belirtilmiştir.
İdari yargılama usulünde geçerli olan resen araştırma ve yazılılık ilkesi gereği dava dilekçelerinin, 2577 sayılı Kanun'da belirtilen şekil kurallarına uygun bir biçimde ve yargılamanın gerektirdiği bilgileri içerecek nitelikte düzenlenmesi gerekmektedir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile bu işleme karşı dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
Dava açma ehliyeti, davanın esasının incelenebilmesinin ön koşulu olup bu aşamada davacı iddialarının hukuken doğru olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılamaz. İptal davasının içtihatla ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir. Menfaat ihlalinin olup olmadığının saptanabilmesi için ise öncelikle davacının iddialarının ele alınması gerekmektedir.
Dairemizin 14/03/2023 tarih ve E:2022/5817, K:2023/1194 sayılı kararıyla; dava konusu Yönetmeliğin iptal edilmesinde davacıların her birinin sahip olduğu menfaat bağını ayrı ayrı ortaya koyan somut bir açıklamada bulunulması ve davacı derneklerin tüzüklerinin dava dilekçesine eklenmesi gerektiği gerekçesiyle dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun bulunmadığı; davacıların hak ve menfaatlerinde birliktelik olmadığı gerekçesiyle de dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesine uygun bulunmadığı belirtilerek dilekçenin reddine karar verilmiştir.
Dairemizin anılan kararı üzerine yenilenen dava dilekçesinde; davacıların dava açmakta sahip oldukları menfaat bağına ilişkin olarak yapılan açıklamalarda, çevre ve doğanın korunması, iklim krizi ile çevre hakkı, yaşam hakkı, hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkından bahsedilerek menfaatin geniş yorumlanması gerektiği belirtilmiştir.
Bunun üzerine Dairemizin 22/09/2023 tarih ve E:2023/3948, K:2023/4079 sayılı kararıyla, Anayasa'nın 56. maddesindeki düzenleme dikkate alınmak suretiyle gerek çevre gerek tarihi ve kültürel değerlerin korunması gibi kamu yararını ilgilendiren konularda dava açma ehliyetinin geniş yorumlanması gerektiği sonucuna varılabilir ise de, taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığının, her uyuşmazlığın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince değerlendirildiği, dava dilekçesinde Yönetmeliğin iptal edilmesinde davacıların her birinin sahip olduğu menfaat bağına ilişkin somut bir açıklamada bulunulmaksızın menfaate ilişkin genel açıklamalara yer verildiği ifade edilmiş; davacıların bir kısmının çevre ve doğa derneği olması nedeniyle söz konusu derneklerin kuruluş mevzuatında yer verilen amaçları, çalışma konuları, faaliyet alanları vb. doğrultusunda çevrenin ve doğanın korunması ile çevre hakkının savunulması gibi bir işlev yüklenmiş olmaları halinde, bu çerçevede kurulan menfaat bağının yeterli olduğu kabul edilebilir ise de, gerçek kişilerin belirtilen hususlar yönünden tüzel kişilerle aynı kapsamda değerlendirilemeyeceği, ayrıca davacı derneklerin kuruluş mevzuatının (Dernek Tüzüğü vs.) eksiksiz şekilde eklenilmesi gerektiği belirtilerek dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3. ve 5. maddesine aykırılık teşkil ettiği karara bağlanmıştır.
Gelinen aşamada, 2. kez yenilenen dava dilekçesinde; hak arama hürriyeti, dava açma hakkı ve mahkemeye erişim hakkını kısıtlayacak şekilde karar verildiği ileri sürülmekle birlikte, Dairemizin yukarıda ayrıntısı yer alan dilekçe ret kararlarının davacıların Anayasal haklarının özüne ilişkin olmayıp, düzenlenen dava dilekçelerinin 2577 sayılı Kanuna uygunluğunun denetimine yönelik olduğunda tereddüt yoktur.
Nitekim, söz konusu kararlarda; meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisinin tespit edilebilmesi amacıyla dava dilekçesinde açıklama yapılmasının talep edildiği, uyuşmazlık özelinde çevre ve doğa derneklerinin menfaat bağına sahip oldukları değerlendirmesinin yapılabileceği belirtilmiştir. Bu haliyle, davacılardan menfaat bağını ortaya koyan dernekler yönünden hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkının kısıtlandığından bahsedilemez. Ancak, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olacağı ve idarenin işleyişinin olumsuz etkilenebileceği gözetilerek gerçek kişilerin menfaat bağının ayrıca değerlendirileceği de hükme bağlanmıştır.
Son olarak, davacı derneklerin kuruluş mevzuatının (Dernek Tüzüğü vs.) eksiksiz şekilde eklenilmesi gerektiği daha önceki dilekçe ret kararlarında ifade edilmesine rağmen, dosya kapsamında yalnızca bir kısım davacıların (...Derneği, MERÇED, ...Derneği) tüzüklerinin yer aldığı, dilekçenin "Davacılar" başlıklı kısmında ...'ın ismi yer almamasına karşın dilekçenin son sayfasında "Davacılara Vekaleten Kendisine asaleten" Av. ...'ın da davacı olarak belirtildiği görülmekle, Dairemizin önceki kararlarında vurgulanan eksikliklerin giderilmediği, aynı hataların tekrarlandığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacı olması halinde gerçek kişi davacı yönünden dava konusu işlemin iptalini istemek açısından sahip olunan hak veya menfaatin açıkça ortaya konulması ve davacı derneklerin amacı, çalışma konuları, faaliyet alanı, üyelik işlemleri, organları vb. hususları içeren kuruluş mevzuatının (Dernek Tüzüğü vs.) eksiksiz şekilde eklenilmesi gerektiğinden, dava dilekçesi bu yönüyle 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun bulunmamıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 3. maddesine uygun bulunmayan DAVA DİLEKÇESİNİN aynı Kanunun 15. maddesinin 1/d bendi uyarınca bu kararın tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde usulüne uygun biçimde düzenlenecek dilekçe ile yeniden dava açılabilmek üzere REDDİNE,
2. Yeniden açılacak dava için ayrıca harç alınmayacağının ve aynı yanlışlıkların yapılması halinde davanın reddine karar verileceğinin davacılar vekiline bildirilmesine,
3. Davanın yenilenmemesi durumunda kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcı ile posta gideri avansından artan miktarın istemi halinde davacıya iadesine,
02/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.