Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1019 E. , 2025/2503 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1019
Karar No:2025/2503
TEMYİZ EDENLER : I. (DAVALILAR) 1. ... Büyükşehir Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
2. ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
II. (DAVACI) ... Endüstrileri A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş. (... İstanbul) tarafından 09/07/2024 tarihinde gerçekleştirilecek olan İstanbul'daki M1A, M1B, M2, M3, M4, M5, M7, M8, M9, T1 Raylı Sistem Hatları mağaza ve büfe ticari alanlarında kiracılık hakkı verilmesi ihalesinin M4 Raylı Sistem Hattı Sabiha Gökçen Havalimanı ... istasyonunda yer alan ticari alanların elektronik açık artırma usulüyle kiraya verilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; davacı tarafından, Sabiha Gökçen Havalimanı ... istasyonunda yer alan ticari alanların kendi yetkisinde olduğu ileri sürülmüş ise de uyuşmazlığa konu ticari alanların ... istasyonu içerisinde yer aldığı, ... hatlarının işletme yetkisinin İstanbul Büyükşehir Belediyesine (İBB) devredildiği, dolayısıyla bu alanların İBB'nin tasarrufunda olduğu;Uyuşmazlık konusu ihalenin idari şartnamesinde, ... İstanbul'un 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu veya 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na tabi olmadığı, ihaleyi iptal etme yetkisinin ... İstanbul'a ait olduğunun düzenlendiği, ancak ... İstanbul'un statüsü incelendiğinde, hisselerinin tamamının doğrudan ve dolaylı olarak İBB’ye ait, tüzel kişiliği haiz bir belediye şirketi olduğu, büyükşehir belediyesinin yetki ve sorumluluk alanında hizmet verdiği ve kamu hizmeti niteliğindeki toplu ulaşım hizmetinin işletmeciliğini yaptığı, ... İstanbul'un şirket statüsünde kurulmuş olmasının kamu kurumu niteliğini ortadan kaldırmadığı, kamu gücü ayrıcalıkları ve yükümlülükleri ile donatılmış bir kuruluş olarak 2886 sayılı Kanun’a tabi olduğu; Bu durumda, kamu gücü ayrıcalık ve yükümlülükleriyle donatılan bir kamu kurumu olan ... İstanbul'un, 2886 sayılı Kanun’a tabi olduğu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca büyükşehir belediyesinin işletme/işlettirme hakkını kendisine devrettiği ... istasyonundaki ticari alanların üçüncü kişilere kiralanması işinin, kamusal yükümlülük getiren 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmesi gerektiği görülmekle 2886 sayılı Kanun veya bu Kanun'da sayılan istina hükümlerine göre yapılmadığı anlaşılan dava konusu ihale işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Dairemizin 25/10/2021 tarih ve E:2021/1222, K:2021/3492 sayılı kararında da ... İstanbul'un kamu gücü ve ayrıcalıkları ile donatılan bir kamu kurumu olarak değerlendirildiği belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından, usul yönünden, ... İstanbul'un idareleri tarafından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olup 6102 sayılı Kanun uyarınca faaliyet gösteren müstakil özel hukuk tüzel kişiliğine sahip bir anonim şirket olduğu, 6102 sayılı Kanun, 4721 Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olduğu, bu durumda davanın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinin görevli olduğu, dava konusu ihale ... İstanbul tarafından gerçekleştirilmiş olup idarelerinin söz konusu ihalenin hiçbir aşamasında dahli olmadığından idarelerinin hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, dava dilekçesinde dava konusu istem belirsiz olduğundan dilekçenin reddine karar verilmesi gerektiği; esas yönünden, belediye şirketlerinin 2886 sayılı Kanun'un kapsamında yer alan idarelerden olmadığı, dolayısıyla belediye şirketlerinin gelir getirici faaliyetlerinde 2886 sayılı Kanun'a tabi olmadığı, bu durumun tek istisnasına 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesinde yer verildiği, anılan kurala göre bu maddede sayılan hizmetlerin 2886 sayılı Kanun'a tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesinin belediye şirketine devredilmesi durumunda bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere 2886 sayılı Kanun'a göre devredilebileceği, uyuşmazlığa konu alanların ise 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen ihaleyle ... İstanbul'a verildiği, dolayısıyla ... İstanbul'un 2886 sayılı Kanun uyarınca yapılan ihale neticesinde tasarrufuna geçen alanları tekrar 2886 sayılı Kanun uyarınca ihaleye çıkarmasının zorunlu olmadığı, aksi yöndeki Mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu, Sabiha Gökçen Havalimanı ...sunun maliyeti idarelerince karşılanmak suretiyle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yapıldığı ve 29/09/2022 tarihinde ... hattının idarelerine devredildiği, uyuşmazlığa konu ticari alanların devredilen alanların içerisinde olduğu, devir teslim tutanağında, ticari işletme hizmetlerinin devrinin yapıldığının açıkça belirtildiği, ... istasyonunun işletilmesiyle ilgili herhangi bir ticari ünitenin bunun dışında tutulmadığı, ... istesyonundaki ticari alanların istasyon yapısının mütemmim cüzü olduğu, idarelerinin tasarrufunda bulunan bu alanların 2886 sayılı Kanun uyarınca işletme ihalesine çıkarıldığı, ihalenin ... İstanbul üzerinde bırakıldığı, ... İstanbul'un da bu alanları tekrar ihaleye çıkardığı, yapılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca davacı tarafından ne idarelerince gerçekleştirilen ihalenin iptali istemiyle ne de söz konusu alanların idarelerine devrine ilişkin işlemlere karşı dava açtığı, bu işlemlerin kesinleştiği; davalı ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, usul yönünden, davacının, uyuşmazlığa konu ticari alanların tasarruf hakkının kendilerinde olduğundan bu alanların kendilerine devredilmesi talebinin İBB'nin 12/02/2024 tarihli işlemiyle reddedildiği, davacı tarafından anılan işleme karşı dava açılmadığı ve bu işlemin kesinleştiği, dolayısıyla anılan işleme karşı dava açma süresi geçmiş olduğundan söz konusu ticari alanlar üzerindeki tasarruf yetkisinin kendilerinde olduğu iddiasıyla açılan işbu davanın da süresinde olmadığı, davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği; esas yönünden, tasarruf yetkisi İBB'de olan uyuşmazlığa konu ticari alanların işletme/işlettirme hakkının İBB tarafından usulüne uygun olarak gerçekleştirilen ihalenin şirketlerinin üzerinde bırakılmasıyla kazanıldığı, şirketlerinin dava konusu ihaleyi 2886 sayılı Kanun uyarınca yapmak zorunda olmadığı, zira şirketlerinin 2886 sayılı Kanun'un kapsamında olmadığı, şirketlerinin belediye iştiraki olup 6102 sayılı Kanun'a göre faaliyet gösteren bir özel hukuk tüzel kişisi olduğu, bu nedenle Mahkemece yapılan nitelemenin hukuka aykırı olduğu, belediye şirketlerinin hangi durumda 2886 sayılı Kanun'a tabi olduğunun 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesinde düzenlendiği, anılan kurala göre şirketlerinin ancak belediye meclisince kendilerine devredilen yetkilerin üçüncü kişilere devredilmesi halinde 2886 sayılı Kanun'a tabi olduğu, söz konusu kuralın mefhumu muhalifinden 2886 sayılı Kanun'a tabi olarak düzenlenen ihale neticesinde iktisap edilen haklar yönünden belediye şirketlerinin 2886 sayılı Kanun'a tabi olmayacağı, uyuşmazlığa konu ticari alanların şirketlerine belediye meclisi kararıyla devredilmediği, dolayısıyla dava konusu ihalenin 2886 sayılı Kanun'a tabi olmadığı, davacı tarafından Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ticari alanlarla ilgili tasarruf yetkisinin İBB'ye devrini öngören idari işleme, İBB'nin ticari alanlar hakkında yaptığı ihaleye ve söz konusu alanların taraflarına devri taleplerinin reddine ilişkin işlemlere karşı dava açılmadığı, dolayısıyla anılan işlemlerin kesinleştiği, ruhsatlandırma yetkisinin davacıda olmasının tasarruf yetkisinin de davacı şirkette olduğu anlamına gelmediği, dava konusu alanlar üzerinde tasarruf yetkisi İBB'de olup tasarruf yetkisinin usulüne uygun olarak gerçekleştirilen ihale neticesinde şirketlerine geçtiği ileri sürülmektedir.
Davacı tarafından, dava konusu işlemin yetki unsuru yönünden sakat olduğu, uyuşmazlığa konu alanların mülkiyeti Savunma Sanayi Başkanlığına ait olan ve işletme ve tasarruf yetkisi münhasıran şirketlerine bırakılan Sabiha Gökçen Havalimanı sınırları içerisinde yer aldığı, şirketlerinin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından havaalanı meydan otoritesi olarak tanındığı, bu nedenle hem mülkiyet hakkına dayalı olarak hem de sivil havacılık mevzuatı uyarınca söz konusu alanlarda tasarruf yetkisinin şirketlerinde olduğu, sivil havacılık mevzuatı uyarınca havaalanındaki tüm faaliyetlerin ruhsatlandırılması, kontrol ve denetiminin şirketlerinin yetkisinde olduğu, ticari faaliyetlerin bu yetki alanının bir parçası olduğu, ... istasyonunun fiilen ve hukuken havaalanının içerisinde yer aldığı, bu nedenle davalı idarelerin ticari alanlar üzerindeki tasarruf iddiasının hukuka aykırı olduğu, ...nun Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca İBB'ye devrinin sadece ... hattının işletilmesine yönelik olduğu, devir protokolünde ... istasyonu bünyesindeki ticari alanların tasarruf yetkisinin şirketlerinden alındığına veya İBB'ye devredildiğine dair herhangi bir açık, belirgin ve bağlayıcı hüküm yer almadığı, söz konusu ticari alanların havalimanı arazisinde, şirketleri tarafından meydan otoritesi sıfatıyla işletilen, havaalanı güvenlik alanı içerisinde kalan, ruhsatlandırması, denetimi ve kontrolü şirketlerinin uhdesinde bulunan özel güvenlikli tesisler olduğu, bu alanlara ilişkin tüm yapı, altyapı ve donatıların şirketleri tarafından karşılanan kaynaklarla inşa edildiği, İBB'nin katkısının sadece raylı sistem işletmesine yönelik olduğu, işletme ve ruhsatlandırma yetkilerinin birbirinden mutlak surette ayrılamayacağı, bu nedenle sadece işletme faaliyetinin İBB'ye devredilmiş olmasının münhasıran havaalanı terminal alanı sınırları içerisinde kalan ticari alanların da devredildiği anlamına gelmediği, ... tarih ve ... sayılı Büyükşehir Belediye Meclisi kararında ... İstanbul'a devredilen işletme yetkisinin kapsamının sınırlandırıldığı, ticari alanların açıkça yetki devri dışında tutulduğu, bu nedenle de ... İstanbul'un bu alanlar üzerinde tasarrufta bulunmasının yetki unsuru yönünden sakat olduğu, aynı zamanda yetki gasbı teşkil ettiği, davaya konu ticari alanlara ilişkin özel bir yetkilendirme veya protokol bulunmadığı ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, işbu davanın 09/07/2024 tarihinde gerçekleştirilecek ihalenin iptali istemiyle açıldığı, davanın süresinde olduğu, davaya konu ticari alanların şirketlerine devri talebiyle daha önce Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve İBB'ye yapılan başvurulara ilişkin cevapların bağımsız ve kesin nitelikte olduğu dikkate alındığında, bu durumun işbu davanın açılmasına engel teşkil etmediği, ruhsat ve kiralandırma yetkisinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği, bu hususların ayrılamayacağı, davaya konu alanların havalimanı terminal yapısı içerisinde yer aldığı ve bu alanlar üzerinden elde edilen gelirlerin doğrudan Savunma Sanayi Başkanlığına aktarıldığı, bu çerçevede havalimanı içerisindeki ticari alanların tasarruf yetkisinin sadece bir kira ilişkisi olmadığı, aynı zamanda ulusal güvenliğe doğrudan etki eden mali kaynakların idaresi anlamına geldiği, dava konusu ihalenin aynı zamanda milli savunmaya tahsisli kaynaklarda kayba ve kamu zararı doğmasına sebep olacak nitelikte olduğu, söz konusu alanların kiralama yetkisinin İBB tarafından ihale yoluyla ... İstanbula devrinin hukuka aykırı olduğu, 2886 sayılı Kanun'un yetki devri için kullanılamayacağı, ihaleyle devredilen yetkinin yalnızca uygulama yetkisi olabileceği, tasarruf yetkisi olamayacağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından, davaya konu ticari alanların, bedeli idarelerinden tahsil edilerek Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yapılan ve tamamlanmasını müteakip idarelerine devredilen ... işletmesi içerisinde yer aldığı, ... işletmesinin mütemmim cüzü olarak idarelerinin hüküm ve tasarrufunda olduğu, bu ticari alanların işletilmesinin 2886 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca yapılan ihale ile ... İstanbul'un üzerinde bırakıldığı, ... İstanbul'un ihale ile işletme hakkını edindiği ticari üniteleri özel hukuk mevzuatı çerçevesinde ihaleye çıkardığı, dava konusu ticari alanların tasarrufunun idarelerine ait olduğu; davalı ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, uyuşmazlığa konu ticari alanların kiralanmasına ilişkin tek yetkinin şirketlerinde olduğu, şirketlerinin bu yetkiyi İBB'nin yaptığı ihalenin üzerinde kalması neticesinde imzalanan sözleşme uyarınca 3 yıl boyunca haiz olduğu, ticari alanların kiralanmasına dayanak idari işlemin hukuka aykırılığı ortaya koyulamadığından şirketlerinin yetkisinin olmadığı iddiasına itibar edilemeyeceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule yönelik itirazları geçerli görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
14/10/2011 tarih ve 2320 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca, İstanbul sınırları dahilinde bulunan mevcut ve halen yapılmakta olan tüm raylı sistem, füniküler ve teleferik hatlarının (İstanbul Büyükşehir Belediyesi tasarrufunda olanlar ile İETT Genel Müdürlüğünden devranılacaklar da dahil) mütemmim cüzü ve teferruatları ile beraber işletilmesinin 30 yıl süreyle ... İstanbul'a devredilmesine karar verilmiştir.
2015 yılı Sayıştay Raporu'nda, raylı sistem istasyonlarında dükkan olarak işletilen ticari alanların toplu ulaşım hizmetlerinin mütemmim cüzü ve teferruatı olduğu varsayılarak bu yerlerin işletme hakkının toplu ulaşım hizmetinin işletme hakkıyla birlikte 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca belediye iştirakine verilmesinin 5216 sayılı Kanun'a ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na aykırı olduğu tespit edilmiştir.
Bunun üzerine, ... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca, 30 yıllık işletme süresinin 14/07/2017 tarihinden itibaren kalan süresinde geçerli olacak şekilde İstanbul sınırları dahilinde bulunan mevcut ve halen yapılmakta olan tüm raylı sistem, füniküler ve teleferik hatlarının (İstanbul Büyükşehir Belediyesi tasarrufunda olanlar ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından devralınanlar ve devranılacaklar da dahil) ticari alan olarak projelendirilmiş alanları hariç olmak üzere mütemmim cüzü ve teferruatlarıyla birlikte ... İstanbul tarafından işletilmesine karar verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 485. maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (ğ) bentleri ile 21/09/2018 tarih ve 2018/116 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca Sabiha Gökçen Havalimanı Raylı Sistem Bağlantısı'nın Sabiha Gökçen-Kaynarca ve Sabiha Gökçen-Kurtköy Kavşağı kısımlarının yapımını Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (Bakanlık) üstlenmiştir.
Bakanlık ... tarih ve E... sayılı yazıyla, davacı ... ve Havacılık Endüstrileri A.Ş.'den "Sabiha Gökçen Havalimanı Raylı Sistem Bağlantısı İnşaat ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri" projesi kapsamında Sabiha Gökçen ... istasyonu ve tünelleri inşaatı ile şantiye sahası olarak kullanılmak üzere davacıya ait olan ... ilçesi, ... ada,... parsel sayılı taşınmazın 47066 m²'lik bölümünün idarelerine tahsisini talep etmiştir.
Davacı şirket ... tarih ve ... sayılı yazıyla, talep edilen söz konusu taşınmazın Bakanlığa tahsisine karar vermiştir.
Bakanlık tarafından yapımı tamamlanan "Sabiha Gökçen Havalimanı Raylı Sistem Bağlantısı İnşaat ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri" ve "Sabiha Gökçen ...su Yaya Bağlantı Tünelleri ve Kuyruk Tüneli İnşaatı" işleri işletmeye hazır hale getirilmiş olup, söz konusu işler 29/09/2022 tarihli devir teslim tutanakları ile ticari işletme hizmetleri için İBB'ye devir teslimi yapılmış, ilgili mevzuat çerçevesinde söz konusu ticari işletme hizmetlerinin İBB'nin sorumluluğunda olduğu belirtilmiştir.
Davacı ... tarih ve ... sayılı yazı, Savunma Sanayi Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı yazı ile Bakanlıktan, havalimanı istasyon yapısı içerisinde yer alan ticari alanların meydan otoritesi olan davacı şirkete devrini talep etmiştir.
Bakanlık ... tarih ve ... sayılı yazıyla, yapımı devralınan ... hattının tamamlanması akabinde ilgili işletmeci kuruluşa (İBB) devredileceğinden başvuruların İBB'ye iletilmesi gerektiğini davacıya ve Savunma Sanayi Başkanlığına bildirmiştir.
Savunma Sanayi Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı yazıyla, davacı şirket ... tarihli yazıyla, İBB'den, proje inşaatı süresince kullanılmak üzere tahsis edilmiş Savunma Sanayi Başkanlığının mülkiyetindeki araziye inşa edilen, sivil havacılık mevzuatına tabi havalimanı istasyon yapısı içerisinde yer alan ticari alanların işletilmek üzere Savunma Sanayi Başkanlığının iştiraki olan davacı şirkete devrini talep etmiştir.
... tarih ve ... sayılı İBB işlemiyle, devri talep edilen alanlar her ne kadar Bakanlık tarafından yapılmış olsa da ödemelerinin Belediyeleri tarafından yapıldığı ve 29/09/2022 tarihli devir teslim tutanağında da bu alanların ticari işletme hizmetleri için Belediyelerine devredildiğinin açıkça belirtildiğinden bahisle söz konusu devir talebinin reddine karar verilmiştir.
Davacı şirketin ... tarih ve ... sayılı yazıyla İBB'den söz konusu ticari alanların şirketlerine devrini talep etmesi üzerine İBB'nin... tarih ve ... sayılı yazısında, söz konusu devir talebinin idarelerinin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedildiğinin daha önce şirketlerine bildirildiği ifade edilmiştir.
... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile, İBB'nin hüküm ve tasarrufunda bulunan ve ekli krokisinde detaylı bilgileri verilen 7.888 m² alan, 62.321 m² geliştirilebilir ticari alan (depo, ofis, konaklama, sergi alanı, stand alanı, organizasyon alanı, otomat vb.) olmak üzere raylı sistem hatlarındaki mevcut ve geliştirilebilecek toplam 70.209 m² yüz ölçümlü ticari alanların, 185.000.000,00-TL+KDV/3 yıl muhammen bedelle, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca kapalı teklif usulüyle 3 yıllığına işletmeye verilmesine ilişkin ihale yapılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu ihale 27/03/2024 tarihinde gerçekleştirilmiş, ihale 190.000.000,00-TL+KDV/3 yıl bedelle ... İstanbulun üzerinde bırakılmış, İBB ile ... İstanbul arasında ... tarih ve ... yevmiye numaralı işletme sözleşmesi imzalanmıştır. Anılan sözleşmede işin konusu, söz konusu alanların işletilmesi ve/veya işlettirilmesi işi olarak belirlenmiş, söz konusu alanların tamamının ya da bir kısmının Belediyenin yazılı muvafakati olmadan üçüncü kişilere işlettirelemeyeceği ve/veya alt işletmecilik veremeyeceği kurala bağlanmıştır.
... İstanbul tarafından, 09/07/2024 tarihinde İstanbul'daki M1A, M1B, M2, M3, M4, M5, M7, M8, M9, T1 Raylı Sistem Hatları mağaza ve büfe ticari alanlarında kiracılık hakkı verilmesine ilişkin ihalenin gerçekleştirileceği ilan edilmiştir.
Bunun üzerine, anılan ihalenin M4 Raylı Sistem Hattı Sabiha Gökçen Havalimanı ... istasyonunda yer alan ticari alanların elektronik açık artırma usulüyle kiraya verilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür." kuralına yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Şirket kurulması" başlıklı 26. maddesinde, "Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir." kuralı yer almıştır.
Davaya konu ihaleye ait İdari Şartname'de, ... İstanbulun işletmesini üstlendiği raylı sistem hatlarında yer alan ve detayları ekli tabloda belirtilen toplam 42 noktada 1221 m² ticari alanda kiralama hakkının elektronik teklif ve açık artırma yoluyla 09/07/2024 tarihinde ihale edileceği, ... İstanbulun bu ihalede 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu veya 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na tabi olmadığı kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca, büyükşehir belediyeleri kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilmektedir.
... İstanbulun şirket ana sözleşmesi incelendiğinde, hisselerinin tamamının doğrudan ve dolaylı olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesine ait, tüzel kişiliği haiz bir sermaye şirketi olduğu, faaliyet alanının hisselerine sahip olan büyükşehir belediyesinin görev ve hizmet alanlarıyla sınırlı olduğu, büyükşehir belediyesinin yetki ve sorumluluğu altındaki toplu ulaşım hizmetinin işletmeciliğini yaptığı görülmüştür. Bu itibarla, ... İstanbulun 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca büyükşehir belediyesince, kendi görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre kurulan bir belediye şirketi olduğu ve bir kısım kamusal yetki ve ayrıcalıklara sahip olduğu görülmekle, anılan Şirket'in kamu tüzel kişisi olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, bir kamu tüzel kişisi olan ... İstanbul tarafından gerçekleştirilen dava konusu kira ihalesinin 2886 sayılı Kanun'a tabi olup olmadığının ortaya koyulması gerekmektedir.
2886 sayılı Kanun'un kapsam maddesine bakıldığında, genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin 2886 sayılı Kanun'a tabi olduğu anlaşılmış olup belediye şirketlerinin bu Kanun'un kapsamında olan idareler arasında sayılmadığı görülmüştür.
Bu itibarla, bir belediye şirketi olan ... İstanbulun 2886 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca bu Kanun'a tabi olmadığı açıktır.
5216 sayılı Kanun'un 26. maddesinde, büyükşehir belediyelerinin mülkiyeti veya tasarruflarındaki hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin işletilmesini belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 2886 sayılı Kanun'a tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebileceği, ancak bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devrinin 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu kurala bağlanmıştır.
5216 sayılı Kanun'un 26. maddesine 6360 sayılı Kanun ile eklenen "Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir." şeklindeki son cümlenin kanun gerekçesinde, "Büyükşehir belediyelerinin bazı varlık ve kaynaklarını şirketleri aracılığıyla yarışma ve rekabet şartları oluşturmadan üçüncü kişilere ihalesiz olarak kiralama yetkisi sona erdirilmektedir." ifadelerine yer verilmiştir.
Söz konusu kuraldan, büyükşehir belediyelerinin sadece hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin işletilmesini 2886 sayılı Kanun'a tabi olmaksızın belediye meclisi kararı ile belediye şirketlerine devredebileceği, belediye şirketlerince ancak bu yolla devralınan söz konusu yerlerin üçüncü kişilere devrinin 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu, bu durum dışındaki hallerde belediye şirketlerince gerçekleştirilen gelir getirici ihalelerin 2886 sayılı Kanun'a tabi olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, uyuşmazlığa konu ticari alanların büyükşehir belediyesi tarafından 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen ihaleyle ... İstanbula verildiği görüldüğünden, dava konusu ihalenin 5216 sayılı Kanun uyarınca 2886 sayılı Kanun'a tabi olan işlerden olmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, dava konusu ihalenin 2886 sayılı Kanun'un kapsamında olmaması dava konusu işlemin idari işlem olarak nitelendirilmesine engel değildir. Zira söz konusu ihalenin kamu gücü kullanan ... İstanbul tarafından gerçekleştirildiği, uyuşmazlığa konu taşınmazların kamu malı olduğu ve bu ihaleyle kamu mallarının kullandırıldığı, yarışma ortamında rekabetin oluşturulmasıyla hizmetin kalitesinde, elde edilecek gelirde kamu yararının en yüksek şekilde sağlanmasının amaçlandığı dikkate alındığında dava konusu işlemin idari işlem olduğu sonucuna varılmıştır.
Davaya konu ihaleye ait İdari Şartname'de, söz konusu ticari alanların kiralama hakkının elektronik teklif ve açık artırma yoluyla tek tek ihale edileceği, her bir alan için ayrı ayrı belirlenmiş olan muhammen bedeller üzerinden elektronik açık artırma yapılacağı, ihaleyi yapan idarenin; ita amirlerinin, ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanların, söz konusu şahısların eşleri ve ikinci dereceye kadar (ikinci derece dahil) kan ve sıhri hısımlarının, bu şahısların ortaklarının, 2886 sayılı Kanun ve diğer kanunlardaki hükümler gereğince geçici veya sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanların ihaleye katılamayacağı, bu yasaklara rağmen ihaleye katılan isteklilerin ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedileceği, 02/07/2024 tarihine kadar ön yeterlilik teklifi başvurusunun yapılması gerektiği, ön yeterlilik değerlendirmesi sonucunda ... İstanbul tarafından yeterli bulunan isteklilerin elektronik açık artırma ihalesine katılmak üzere davet edileceği, teklif sunma işleminin isteklilerin sırasıyla elektronik artırmadan çekilerek en yüksek fiyatlı tek istekliye ulaşıncaya kadar devam edeceği, elektronik artırma usulüyle alınacak tekliflerin ihale komisyonu tarafından değerlendirileceği ve ihale yetkilisinin onayı ile ihale komisyonunca sonuca bağlanacağı, açık artırma sonucu, uygun ve geçerli teklif bedelinin ihalenin her bir kaleminin ayrı ayrı değerlendirilmek ve ilan edilen muhammen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseği olduğu, uygun bedeli tespit etmenin ... İstanbulun taktirinde olduğu, ... İstanbulun ihalenin herhangi bir aşamasında verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihalenin tamamını veya bir kısmını iptal etmekte serbest olduğu, ihale üzerinde bırakılan isteklinin kesinleşen ihale kararının tebliğini müteakip 10 gün içinde sözleşme için gerekli evrakları getirerek sözleşme imzalamak zorunda olduğu, aksi taktirde protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale üzerinde bırakılan isteklinin geçici teminatının gelir kaydedileceği, ihale işlemlerinin hazırlanması, yürütülmesi ve sonuçlandırılması sırasında, hile, desise, vaat, tehdit, nüfuz kullanma ve çıkar sağlama suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmenin, isteklileri tereddüte düşürecek veya rağbeti kıracak söz söylemenin, istekliler arasında anlaşmaya çağrıyı ima edecek işaret ve davranışlarda bulunmanın veya ihalenin doğruluğunu bozacak biçimde görüşme ve tartışma yapmanın, ihale işlemlerinde sahte belge veya sahte teminat kullanmanın veya kullanmaya teşebbüs etmenin yasak olduğu, aksi durumda isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılıp geçici teminatının gelir kaydedileceği, bu davranışların tekliflerin değerlendirilmesinden sonra tespit edilmesi halinde mevcut teminatın gelir kaydedilerek ihalenin iptal edileceği, sözleşme imzalanmışsa sözleşmenin feshedileceği, ayrıca haklarında gerekli yasal işlemlerin yapılması için ilgili makamlara bilgi verileceği kurala bağlanmıştır.
Bu durumda, dava konusu ihalede ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması için gerekli düzenlemelerin de yapıldığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan davacı tarafından, uyuşmazlığa konu ticari alanların havalimanı arazisinde, şirketleri tarafından meydan otoritesi sıfatıyla işletilen, havaalanı güvenlik alanı içerisinde kalan, ruhsatlandırması, denetimi ve kontrolü şirketlerinin uhdesinde bulunan özel güvenlikli tesisler olduğu, hem mülkiyet hakkına dayalı olarak hem de sivil havacılık mevzuatı uyarınca söz konusu alanlarda tasarruf yetkisinin şirketlerinde olduğu, ...nun Bakanlık tarafından İBB'ye devrinin sadece ... hattının işletilmesine yönelik olduğu, devir protokolünde ... istasyonu bünyesindeki ticari alanların tasarruf yetkisinin şirketlerinden alındığına veya İBB'ye devredildiğine dair herhangi bir hüküm yer almadığı iddiaları ileri sürülmüş ise de, davacı tarafından, Bakanlık tarafından yapımı tamamlanan "Sabiha Gökçen Havalimanı Raylı Sistem Bağlantısı İnşaat ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri" ve "Sabiha Gökçen ...su Yaya Bağlantı Tünelleri ve Kuyruk Tüneli İnşaatı" işlerinin ticari işletme hizmetleri için İBB'ye devrine ilişkin işleme, söz konusu ticari alanların şirketlerine devri taleplerinin reddine ilişkin işlemlere, İBB tarafından 27/03/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen söz konusu ticari alanların 3 yıllığına işletmeye verilmesine ilişkin ihaleye karşı dava açılmadığı görülmüş olup söz konusu iddiaların işbu dosyada incelenemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine;
2. Davalıların temyiz isteminin kabulüne;
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
4. DAVANIN REDDİNE,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz aşamasında davacı tarafından yapılan toplam ...-TL temyiz yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
6. Kullanılmayan ...-TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya, ...-TL temyiz aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davalı ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye iadesine,
7. Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL temyiz yargılama giderinin davacıdan alınarak İstanbul Büyükşehir Belediyesine verilmesine,
8. Davalı ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL temyiz yargılama giderinin davacıdan alınarak ... İstanbul Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilmesine,
9. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
10. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara iadesine iadesine,
11. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
12. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 03/07/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Davaya konu ihaleyi gerçekleştiren ... İstanbul, 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca büyükşehir belediyesince kurulan bir sermaye şirketi olup kamu hizmeti niteliğindeki toplu taşıma hizmetini yürütmekle görevlendirilmiş bir kamu tüzel kişisidir.
Kamu tüzel kişileri, idari işlemler tesis edebildikleri gibi özel hukuka tabi işlemler de gerçekleştirebilirler. Bu nedenle, idari yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikle davaya konu işlemin idari bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanılarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukuki durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olup olmadığının ortaya koyulması gerekmektedir.
İBB tarafından 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen raylı sistem hatlarındaki ticari alanların işletmeye verilmesine ilişkin ihale ... İstanbulun üzerinde bırakılmış, ihale neticesinde İBB ile ... İstanbul arasında ... tarih ve ... yevmiye numaralı işletme sözleşmesi imzalanmıştır. Anılan sözleşmede işin konusu söz konusu alanların işletilmesi ve/veya işlettirilmesi işi olarak belirlenmiş, söz konusu alanların tamamının ya da bir kısmının belediyeden muvafakat alınmak şartıyla üçüncü kişilere işlettirilebileceği ve/veya alt işletmecilik verilebileceği kurala bağlanmıştır.
Bu kapsamda, ... İstanbul tarafından, söz konusu ticari alanlarda kiracılık hakkı verilmesine ilişkin ihale gerçekleştirilmiştir.
2886 sayılı Kanun'un 1. maddesi ve 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca davaya konu ihale 2886 sayılı Kanun'a tabi bulunmamaktadır.
Dava konusu ihaleye ilişkin kurallar ... İstanbul A.Ş. tarafından İdari Şartname'de belirlenmiş olup anılan ihale bu kurallar uyarınca gerçekleştirilecektir.
Bu durumda, dava konusu ihalenin idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanılarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukuki durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, özel hukuk hükümlerine tabi olan işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinin görevli olduğu, bu nedenle kararın bozularak görev yönünden ret kararı verilmesi gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.
karar