Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1066 E. , 2025/2270 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1066
Karar No:2025/2270
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davalı idarenin mülkiyetinde bulunan Batman ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca satışına ilişkin 24/01/2025 tarihinde yapılan ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu taşınmazın davalı idarenin mülkiyetinde bulunduğu, buna göre davalı idare adına kayıtlı taşınmazın satışı amacıyla ihaleye çıkılması yönünde Belediye Meclisi kararının alındığı, akabinde ihalenin gün ve saatinin usulüne uygun olarak 2886 sayılı Kanun'da öngörülen şekilde ilan edildiği açık olsa da, 2886 sayılı Kanun uyarınca yapılacak satış ihalelerinin yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması, ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu dikkate alındığında, somut uyuşmazlıkta yeterli katılımcı olmadan (fiili kullanıcı dernekle aynı unvanlı olarak kurulun kooperatifin katılımıyla) tek istekliyle yapılan dava konusu ihalede rekabetin sağlandığından ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli şekilde kullanılmasından bahsedilemeyeceği, başka bir deyişle yapılan ihalede uygun rekabet ortamının sağlanmadığı anlaşıldığından, dava konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Nitekim, benzer bir uyuşmazlıkta, Hazineye ait bir taşınmazın kapalı teklif usulü ile satışına ilişkin olarak gerçekleştirilen ihalenin yeterli rekabet koşulları sağlanmadığından bahisle iptal edilmesi üzerine açılan davada, ilk derece mahkemesince işlemin iptaline dair verilen kararın Danıştay Onüçüncü Dairesinin 08/11/2021 tarih ve E:2021/4594, K:2021/3707 sayılı kararı ile bozularak davanın reddine karar verildiği, yine mülkiyeti Orman Genel Müdürlüğüne ait taşınmazın kapalı teklif usulüyle satışına yönelik ihalenin yeterli katılım olmadığı ve gerekli rekabet koşulları oluşmadığından bahisle iptaline ilişkin ihale komisyonu kararının iptali istemiyle açılan davada, ilk derece mahkemesince davanın reddine dair verilen kararın Danıştay Onüçüncü Dairesinin 08/12/2022 tarih ve E:2022/4378, K:2022/4686 sayılı kararı ile onandığının görüldüğü belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ihale isteklisinin mevcut kiracı olmasının ihaleye katılamayacağı anlamına gelmediği, ihaleye tek kişinin katılmasının ihalenin feshine neden olmayacağı, bahse konu taşınmazın değerinde satışının gerçekleştiği, kanunda bir kişinin ihaleye katılmasının fesih sebebi sayıldığının belirtilmediği, birinci ihale sürecine katılan isteklinin olmadığı, ikinci kez yeniden ihaleye çıkıldığı, Danıştayın kararlarında ihalede tek geçerli teklifin olması sebebiyle ihalede rekabetin oluşmadığı sonucuna varılamayacağının istikrarlı bir şekilde vurgulandığı, yerel mahkeme kararındaki emsal kararlar ve uygulamaların bu konuda idareye takdir hakkı verdiğinin açıkça belirtildiği, isteklinin teklifi tahmini bedelin altında kalmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Mülkiyeti davalı idareye ait olan Batman ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın, 2886 sayılı Kanun’un 35. maddesinin (a) bendi uyarınca kapalı teklif usulüyle satışına ilişkin Batman Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir.
Uyuşmazlığa konu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz için 112.983.851,56-TL tahmini bedel belirlemiş, ihale ilanı Resmî Gazete’de, Batman’da yayımlanan yerel bir günlük gazetede, bir internet haber sitesinde, ulusal bir gazetede ve genel kategorideki başka bir internet haber sitesinde yayımlamıştır.
24/01/2025 tarihinde yapılan ihaleye yalnızca Sınırlı Sorumlu ... Kooperatifi 113.000.000,00-TL tutarında teklif sunmuştur.
İhalenin 113.000.000,00-TL bedel ile sonuçlandırılması üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanun'unun "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. (...)"; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında: (...) Tahmin edilen bedel: İhale konusu olan işlerin tahmin edilen bedelini ve yapım işlerinde keşif bedelini; Uygun bedel: Artırmalarda, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere, teklif edilen bedellerin en yükseğini; eksiltmelerde tahmin edilen bedeli geçmemek üzere, teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenini, bedel tahmini yapılamayan ihalelerde teklif edilen bedellerin uygun görülenini, (...) ifade eder."; "Tahmin edilen bedelin tespiti" başlıklı 9. maddesinde, "Tahmin edilen bedel, idarelerce tespit edilir veya ettirilir. İşin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar, belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Tahmin edilen bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterilir ve asıl evrak arasında saklanır. Bu bedel gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirilir. Ancak, yapım işlerinde bu işler için kanunların verdiği yetkiye dayanılarak ilgili dairelerce tespit edilmiş birim fiyatları varsa, bunlar uygulanır."; "Uygun bedelin tespiti" başlıklı 28. maddesinde, "Artırmalarda uygun bedel; tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseğidir. Eksiltmelerde uygun bedel; tahmin edilen bedeli geçmemek şartı ile, teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenidir. Kapalı teklif usulüyle yapılan ihalelerde; bedel tahmini yapılmışsa uygun bedel, teklif edilen bedellerden tahmin edilen bedeli geçmemek şartıyla tercihe layık görüleni; bedel tahmini yapılmamışsa uygun bedel, teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenidir. Tercih gerekçeleri kararlarda belirtilir. Ancak, bedel tahmini yapılmamış kapalı teklif usulü ihalelerde, ihalenin geçerli sayılması bizzat ilgili bakanın onayına bağlıdır. (...)" kuralları yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Temyize konu kararın gerekçesi yönünden yapılan değerlendirme:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 01/01/2003 tarihinde yürürlüğe girmesi ile birlikte 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu sadece idareye gelir getirici nitelikteki ihalelerde uygulama alanı bulduğundan, idarenin bu tip ihalelerde en yüksek geliri elde edebilmesinin sağlanması hedeflenmektedir. Nitekim, yapılan değişikliğin gerekçesinde, komisyon raporunda ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul tutanaklarında bu amacın açıkça vurgulandığı görülmektedir.
İdare Mahkemesince, "somut uyuşmazlıkta yeterli katılımcı olmadan (fiili kullanıcı dernekle aynı unvanlı olarak kurulun kooperatifin katılımıyla) tek istekliyle yapılan dava konusu ihalede rekabetin sağlandığından ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli şekilde kullanılmasından bahsedilemeyeceği, başka bir deyişle yapılan ihalede uygun rekabet ortamının sağlanmadığı" sonucuna varılmıştır.
Oysa, 2886 sayılı Kanun’un 2. maddesinde yer verilen “rekabetin sağlanması” ilkesi uyarınca, ihaleye katılan istekli sayısının artması suretiyle kamu yararının en üst düzeyde gerçekleşmesi beklenen bir durum olmakla birlikte; aynı maddede yer verilen “ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması” ilkesi gereğince de, idarelerin bir ihale sonucunda ekonomik ve teknik anlamda en uygun şartları, en iyi şekilde ve zamanında elde etmeye çalışması da gerekmektedir. Bu durumda, herhangi bir artırım ihalesine tek bir isteklinin katılmış olması halinde, salt bu durumdan hareketle (per se), başka hiçbir inceleme ve değerlendirme yapılmaksızın, ihalede rekabetin oluşmadığı ve bu nedenle ihalenin hukuka aykırı hale geldiği sonucuna ulaşılması hukuken isabetli değildir.
Öte yandan, uyuşmazlığın çözümünde İdare Mahkemesince, Dairemizin 08/11/2021 tarih ve E:2021/4594, K:2021/3707 sayılı kararı ile 08/12/2022 tarih ve E:2022/4378, K:2022/4686 sayılı kararlarına atıfla sonuca gidildiği görülmekle birlikte; anılan davaların, ihalenin iptali istemiyle açılan davalar olmayıp, rekabet şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle ihalenin ita amirince iptali üzerine açılan davalar olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim, atıf yapılan kararlardan Dairemizin 08/11/2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, hem hukuka uygunluk hem de yerindelik denetimi yapan ita amirinin, ihalede rekabetin oluşmadığı kanaatine dayanarak tesis ettiği iptal kararının yargısal denetimi özel nitelik taşımakta olup; bu bağlamda yapılan hukuki değerlendirmelerin, ihalenin yürütülmesine ilişkin olan eldeki davada emsal kabul edilmesi mümkün değildir.
Bu itibarla, Mahkeme kararınında yer verilen gerekçede hukuki isabet bulunmamaktadır.
2- Uyuşmazlığa konu ihalede tahmini bedeli açısından yapılan değerlendirme:
Tahmin edilen bedel 2886 sayılı Kanun'da tanımlandığı haliyle, ihale konusu olan işlerin tahmin edilen bedelini ifade etmekte olup, anılan Kanun'un 9. maddesi uyarınca, tahmin edilen bedel ihaleye çıkılmadan önce ihaleyi gerçekleştiren idarelerce tespit edilir veya ettirilir, tespit işlemi yapılırken de işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Belirlenen tahmin edilen bedele, ihale konusu işlerin her türlü özelliğini belirtmek üzere hazırlanan şartnamelerde ve ihalelere ilişkin olarak yayınlanan ilanlarda yer verilir.
2886 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerde, tahmin edilen bedel, ihale konusu işin hangi usulle gerçekleştirileceğinin (açık teklif, kapalı teklif veya pazarlık usulü) belirlenmesi ile ihale ilanının nasıl yapılacağının (yalnızca ihale yerinde mi, yoksa diğer şehirlerde ve/veya Resmî Gazete'de de mi yayımlanacağı) tespitinde olduğu gibi, geçici ve kesin teminat tutarlarında da belirleyici rol oynamaktadır. Ancak tahmin edilen bedelin en önemli etkisi, ihale sonucunda sunulan teklif bedelinin şekillenmesinde görülmektedir. Nitekim 2886 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca, artırma usulüyle yapılan ihalelerde uygun bedel, tahmin edilen bedelden düşük olamaz. Bu durum, tahmin edilen bedelin sadece ihale usulüne ilişkin teknik bir veri olmadığı, doğrudan ihalede rekabeti ve kamu gelirini etkileyen önemli bir unsur olduğunu göstermektedir.
Uyuşmazlıkta, ihale konusu taşınmazın Batman ilinin merkez köylerinden İluh'ta yer aldığı, yüzölçümünün 46.433,31 m² olduğu ve tahmini bedelinin 112.983.851,56-TL olarak tespit edildiği görülmektedir.
112.983.851,56-TL tutarındaki tahmini bedel İmar ve Şehircilik Müdür Vekili başkanlığında iki harita teknikerinden oluşan bir değer takdir komisyonu aracılığıyla belirlenmiştir. Komisyon, metrekare birim fiyatını tespit etmek amacıyla Batman Ticaret ve Sanayi Odası ile bir inşaat firması ve iki emlakçıdan fiyat bilgisi almış; bu kaynaklardan elde edilen dört ayrı fiyatın aritmetik ortalamasını esas alarak tahmini bedeli oluşturmuştur.
Batman Ticaret ve Sanayi Odasının ... tarih ve ... sayılı yazısında, ihale konusu taşınmazın ortalama metrekare birim fiyatı 2.433,00-TL olarak belirtilmiş, bu belirlemeye ilişkin herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Tahmini bedel için alınan diğer üç teklifin ise davalı idare tarafından oluşturulan matbu belgelere fiyat yazılıp kaşelenerek ve imzalanarak alındığı, bu belgelerde fiyatın hangi yöntemle belirlendiğine ilişkin herhangi bir açıklamaya yer verilmediği; yalnızca 2.400,00-TL, 2.400,00-TL ve 2.500,00-TL şeklinde, birbirine oldukça yakın, metrekare fiyatlarının bildirildiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, bu dört değerin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle tahmini bedele esas birim fiyat belirlenmiş; ancak yapılan bu tespitte komisyonca başka herhangi bir değerlendirme veya gerekçeye yer verilmemiştir.
Bu durum, özellikle taşınmazın yüzölçümünün oldukça büyük (46.433,31 m²) ve tahmini satış bedelinin yüksek (112.983.851,56-TL) olduğu dikkate alındığında, daha kapsamlı, objektif ve şeffaf bir değerleme yöntemine başvurulmasının gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.
2886 sayılı Kanun’un 9. maddesinde, işin özelliğine göre tahmini bedelin ya da bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulması öngörülmüştür. Anılan düzenleme, idareye tahmini bedelin belirlenmesinde teknik uzmanlık gerektiren alanlarda ehil kişi veya kuruluşlardan yararlanma yetkisi tanımaktadır. Bu çerçevede, özellikle satışa çıkarılan gayrimenkulün yüzölçümü bakımından çok büyük ve satış bedelinin önemli ölçüde yüksek olduğu durumlarda, objektif ve bağımsız bir uzman görüşüne başvurulması zorunluluğu daha da belirginleşmektedir.
Uyuşmazlığa konu taşınmazın yüz ölçümünün büyüklüğü ve satışından elde edilmesi beklenen gelirin yüksekliği dikkate alındığında, piyasa koşullarını ve değerleme tekniklerini profesyonel düzeyde uygulayabilen, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş gayrimenkul değerleme kuruluşlarının, uzmanlıkları ve tarafsızlıkları dolayısıyla Kanun’un 9. maddesi kapsamında tahmini bedelin belirlenmesinde “bilirkişi” sıfatıyla görüşlerine başvurulabilecek kişi veya kuruluşlar arasında değerlendirilmesi mümkündür. Tahmini bedelin tespitine esas olacak şekilde, yetkili gayrimenkul değerleme kuruluşundan objektif ve uzmanlığa dayalı bir değerleme raporu alınması, Kanun’un öngördüğü ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması ilkelerinin de gereğidir.
Bu nedenle, uyuşmazlığa konu ihalede, gayrimenkul değerleme raporu alınmaksın, yalnızca İmar ve Şehircilik Müdür Vekili ile harita teknikerlerinden oluşan üç kişilik bir komisyon marifetiyle; ticaret ve sanayi odası, bir inşaat firması ve iki emlakçıdan alınan tekliflerin aritmetik ortalaması alınarak tespit edilen tahmini bedelin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, hukuka uygun bir tahmini bedel belirlenmeksizin yapılan ihalede hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yönündeki temyize konu İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
5. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davalı idareye iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 12/06/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava, Batman ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca satışına ilişkin 24/01/2025 tarihinde yapılan ihalenin iptali istemiyle açılmıştır.
Daire kararında yer verilen "Temyize konu kararın gerekçesi yönünden yapılan değerlendirme:" kısmına katılmakla birlikte, uyuşmazlığa konu ihalede tahmini bedel açısından değerlendirme yapıldığında;
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca, tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilir veya ettirilir. Anılan maddede, işin özelliğine göre bu bedelin ya da bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulması öngörülmüştür.
Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından değer takdir komisyonu kurulduğu, komisyonun Batman Ticaret ve Sanayi Odası ile inşaat firması ve emlakçılardan metrekare fiyatı konusunda araştırma yapılarak tahmini bedelinin belirlendiği görülmektedir.
Bu durumda, uyuşmazlıkta tahmini bedelin 2886 sayılı Kanun'a uygun bir şekilde belirlendiği anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararının bozularak davanın reddine karar verilmesi oyuyla karara katılmıyoruz.
karar