Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1069 E. , 2025/2331 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1069
Karar No:2025/2331
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kırklareli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce 27/07/2022 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle gerçekleştirilen mülkiyeti Hazineye ait Kırklareli ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parselde kayıtlı taşınmazın satışının yapılmasına dair ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu taşınmazın 30/06/2017 tarihinde davacı adına ihale edilerek kiralandığı, dava dışı kişinin 24/08/2021 tarihli ihbarı üzerine taşınmazın mahallinde yapılan 30/09/2021 tarihli tespitte taşınmazda 2019-2020 tarihleri arasında tarım ve hayvancılık yapıldığı ancak tespit tarihi itibariyle yaklaşık son 2 yıldır hayvancılık veya herhangi bir tarımsal faaliyette bulunulmadığı, taşınmaz dosyası incelendiğinde davacıya ait vadesinde ödenmeyen 10 adet kira taksit bedelinin bulunduğunun tespit edildiği, taşınmazın kiralama amacı doğrultusunda kullanılmadığı ve süresi içerisinde kira bedellerinin ödenmediğinin tespit edilmesi üzerine kira sözleşmesinin feshedildiği, bu nedenle davacının ülke genelindeki bütün ihalelere katılmasının 1 yıl süre ile yasaklandığı, bu durumun davacıya bildirildiği, muhtelif taşınmazların ekonomiye kazandırılması kapsamında taşınmazın satışa çıkarılması için uygun görüş alındığı, daha sonra davacı tarafından 29/03/2022 tarihli dilekçe ile bahse konu taşınmaz üzerinde kendisine ait yapı kayıt belgesi bulunan binaların olduğundan taşınmazın tarafına doğrudan satışının talep edildiği, konu ile ilgili görüş sorularak doğrudan satışı hakkında yapılacak bir işlem bulunmadığı bildirildiğinden taşınmazın 27/07/2022 tarihinde ihale edilerek 03/08/2022 tarihinde onaylandığı, bunun üzerine bakılan davanın açıldığı;
Kırklareli Valiliği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı ve davacı adına hitaplı ihaleye davet yazısında, anılan taşınmazın satışına ilişkin ihale ilanı bilgisine yer verildiği, anılan yazıya ilişkin tebligatın “İADE-Adreste Tanınmıyor” açıklaması ile davacıya tebliğ edilemediğinden bahisle idareye iade edildiği;
Öte yandan, ihaleye konu taşınmazın bulunduğu alandaki davacı tarafından yapılan yapılara ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından davacı adına ... tarih ve ... belge no’lu yapı kayıt belgesinin düzenlendiği, Mahkemelerince yapılan 24/09/2024 ve 08/11/2024 tarihli ara kararlarla bu yapı kayıt belgesinin geçerli olup olmadığının sorulduğu, 06/12/2024 tarihli ara karar cevabında ilgili yapı kayıt belgesinin geçerli olduğu bilgisine yer verildiği;
Davacı tarafından, 29/03/2022 tarihli dilekçeyle, uyuşmazlık konusu taşınmazı satın almak için başvuruda bulunulduğu dikkate alındığında, Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 2008/3 sayılı Genelgesi uyarınca, ihale gün ve saatinin satın alma talebinde bulunan davacıya duyurulması gerektiği halde, uyuşmazlığa konu taşınmazın satış ihalesinin gerçekleştirileceği gün ve saati bildiren ihaleye davet yazısı usulüne uygun olarak davacıya tebliğ edilmeden ihalenin gerçekleştirildiği anlaşıldığından, ayrıca, yapı kayıt belgesinin verilme amacının yapının üzerinde yer aldığı taşınmazın ilgilisi tarafından satın alınacağı veya taşınmazın bulunduğu alanın kentsel dönüşüm kapsamına gireceği ana kadar yapının korunması olduğu dikkate alındığında, davacı tarafından ihale tarihinde geçerli yapı kayıt belgesi bulunan taşınmaz için gerçekleştirilen uyuşmazlık konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idareler tarafından, dava konusu taşınmazın 30/06/2017 tarihinde davacı adına ihale edilerek kiralandığı, taşınmazın mahallinde yapılan 30/09/2021 tarihli tespitte 2019-2020 tarihleri arasında tarım ve hayvancılık yapıldığı ancak tespit tarihi itibariyle yaklaşık son 2 yıldır hayvancılık veya herhangi bir tarımsal faaliyette bulunulmadığı, taşınmaz dosyası incelendiğinde davacıya ait vadesinde ödenmeyen 10 adet kira taksit bedelinin bulunduğunun tespit edildiği, taşınmazın kiralama amacı doğrultusunda kullanılmadığı ve süresi içerisinde kira bedellerinin ödenmediğinin tespit edilmesi üzerine kira sözleşmesinin feshedildiği, bu nedenle davacının ülke genelindeki bütün ihalelere katılmasının 1 yıl süre ile yasaklandığı, bu durumun davacıya bildirildiği, muhtelif taşınmazların ekonomiye kazandırılması kapsamında taşınmazın satışa çıkarılması için uygun görüş alındığı, daha sonra davacı tarafından 29/03/2022 tarihli dilekçe ile bahse konu taşınmaz üzerinde kendisine ait yapı kayıt belgesi bulunan binaların olduğundan taşınmazın tarafına doğrudan satışının talep edildiği, konu ile ilgili görüş sorularak doğrudan satışı hakkında yapılacak bir işlem bulunmadığı bildirildiğinden doğrudan satışının mümkün olmadığı, İl Müdürlüğü tarafından yapılan araştırmada taşınmaz üzerindeki 6 adet yapının kiracı olan davacı tarafından kira sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak yapıldığı anlaşıldığından taşınmazın genel hükümlere göre satışa çıkarılabileceğinin bildirildiği, taşınmazın 27/07/2022 tarihinde ihale edilerek 03/08/2022 tarihinde onaylandığı, 396 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nde 31/12/2017 tarihinden sonra üzerinde yapı yapılan taşınmazların satılamayacağının düzenlendiği, davacı tarafından yapılan muhdesatların 2018 yılında yapıldığı tespit edildiğinden temyize konu kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
1. Uyuşmazlık konusu taşınmaz, 30/06/2017 tarihinde 2886 sayılı Kanun uyarınca 5 yıl süre ile kiralanmak üzere ihale edilmiştir. İhale davacının uhdesinde kalmış ve ... yılında davacı ile Kırklareli Defterdarlığı Milli Emlak Müdürlüğü arasında sözleşme imzalanmıştır.
2. 24/08/2021 tarihinde dava dışı A.A. tarafından, taşınmazın davacı tarafından usulüne aykırı kullanıldığı, başkasına kiralandığı, tarafına satılması ya da kiralanması talepli dilekçe ile başvurulmuştur.
3. Bu başvuru üzerine, 30/09/2021 tarihinde düzenlenen taşınmaz tespit tutanağıyla, davacının 2 yıldır hayvancılık veya başka bir tarımsal faaliyette bulunmadığı, ayrıca vadesinde ödenmeyen 10 aylık taksit bulunduğu gerekçesiyle sözleşmesi feshedilmiştir.
4. 12/11/2021 tarihinde Milli Emlak Genel Müdürlüğünce aralarında dava konusu taşınmazın da bulunduğu belli taşınmazların ihale ile satılması için Bakanlık Müşavirliğinden onay istenmiş ve 02/12/2021 tarihinde uygun görülmüştür.
5. Milli Emlak Genel Müdürlüğünce ilgili yerin ihaleyle satılması için 27/06/2022 tarihinde yazı yazılmış, 29/04/2022 tarihinde bedel tespit formu ve 313 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği’ne göre bilgi formu düzenlenmiştir.
6. Davacı tarafından, 20/03/2022 tarihinde yapı kayıt belgesine istinaden doğrudan satın alma talebinde bulunulmuştur. Bu konu ile ilgili, Bakanlıktan alınan yazıda yapı kayıt belgesi sahiplerine doğrudan satış hakkında bir işlem bulunmadığı, 31/12/2022 tarihine kadar hazine arazilerinin satışına başvurulabileceği bildirilmiştir.
7. 27/07/2022 tarihinde yapılacak satış ihalesine ilişkin olarak davacı adreste tanınmadığı gerekçesiyle davacıya tebligat yapılamamıştır. Söz konusu ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanunu'na eklenen Geçici 16. maddede -dava konusu ihalenin yapıldığı tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle-, "(1) Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemi'ne yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
(...)
(7) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazine'ye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanunî veya akdî haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlık'ça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/06/2001 tarih ve 4706 sayılı Hazine'ye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanunu'nda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 5. maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
26/12/2019 tarih ve 30990 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 396 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesi kapsamında Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, Yapı Kayıt Belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirlemektir." kuralına; "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Tebliğ, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır." kuralına; "Satılamayacak taşınmazlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Tebliğ kapsamında;
(...)
a) 31/12/2017 tarihinden sonra üzerinde yapı yapılan taşınmazlar (...) satılamaz." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat kurallarının birlikte değerlendirilmesinden, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinde, kendi taşınmazları üzerine ya da hazine veya belediye taşınmazları üzerine ruhsatsız ve kaçak yapı yapanların mevcut yapılarının kayıt altına alınması ile bunlardan hazine ve belediyeye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların üzerinde yer aldığı arsaların taşınmaz sahiplerine satışının amaçlandığı görülmektedir. Ancak doğrudan satın alma talebinde bulunabilmenin ön koşulu, taşınmazların 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış olmasıdır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden, gerek taşınmaz tespit tutanağında gerekse de değer tespit raporunda, uyuşmazlık konusu parseller üzerindeki yapıların 2018 yılında davacı tarafından inşa edildiği, dolayısıyla davacıya doğrudan satışının hukuken mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, davacı tarafından, 20/03/2022 tarihinde yapı kayıt belgesine istinaden doğrudan satın alma talebinde bulunulmuşsa da, başvurunun reddine ilişkin işleme karşı da dava açılmamıştır.
Diğer yandan, temyize konu İdare Mahkemesi kararında, Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 2008/3 sayılı Genelgesi uyarınca, ihale gün ve saatinin satın alma talebinde bulunan davacıya duyurulması gerektiği halde, uyuşmazlığa konu taşınmazın satış ihalesinin gerçekleştirileceği gün ve saati bildiren ihaleye davet yazısı usulüne uygun olarak davacıya tebliğ edilmeden ihalenin gerçekleştirildiği gerekçesiyle de dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de, davacının Bakanlık Makamı'nın ... tarih ve ... sayılı Olur'u ile 1 (bir) yıl süre ile tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği, davacı tarafından bu işleme karşı da dava açılmadığı görülmektedir.
2008/3 sayılı Milli Emlak Genel Müdürlüğü Genelgesi'nin amacının, ihaleye katılabilecek durumda olanların ihaleye katılabilmesini teminen ihalelerde rekabetin artırılması olduğu, ancak davacının uyuşmazlık konusu ihalenin gerçekleştirildiği tarih itibarıyla ihalelere katılmaktan yasaklı olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, ihaleye katılmasına yönelik tebliğ yapılmasına gerek bulunmadığı, zira tebliğ yapılmış olsa dahi ihalelere katılmaktan yasaklı olduğundan ihaleye katılamayacağı anlaşıldığından, tebliğin usulsüz yapıldığı gerekçesiyle dava konusu ihalenin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
7. Posta giderleri avansından artan tutarın davalı idarelere iadesine,
8. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
9. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 17/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar