Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1080 E. , 2025/2364 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1080
Karar No:2025/2364
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gıda Peyzaj Enerji Geri Dönüşüm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adıyaman ili, Merkez, ... Mahallesi, ... Bulvarı, ... Sanayi Sitesi (KSS) girişi park alanı içindeki yerleşkenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında açık teklif usulüyle 3 (üç) yıllığına kiraya verilmesine ilişkin davacı şirketin uhdesinde kalan ihalenin, ita amiri tarafından onaylanmayarak iptal edilmesine ilişkin Adıyaman Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün bila tarih ve E-... sayılı yazısıyla bildirilen ... tarihli işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; davacı şirket tarafından, dava konusu taşınmaza ilişkin belirlenen muhammen bedelin üzerinde teklif verildiği ve ihalenin davacının uhdesinde kaldığı, ancak ihalenin ita amirince "(...) paranın satın alma durumu, çevredeki taşınmazların kira ücretleri ve ihalede Kanun'un öngördüğü rekabet ortamının oluşmadığı, bu haliyle değerinin çok altında kaldığı (...)" açıklamasıyla iptal edildiği, davalı idarece bu hususa ilişkin sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, dava konusu yerleşkeye ilişkin 07/03/2025 tarihli güncel kira tespit tutanaklarının sunulduğu, tutanakların iki farklı emlakçılık faaliyeti yürüten kişiye ait olduğu, anılan tutanaklarda dava konusu yerleşkenin emsal yıllık kira bedelinin 1.000.000,00-TL ila 1.500.000,00-TL arasında tespit edildiğinin görüldüğü, ihale için davalı idare tarafından, 08/10/2024 tarihinde tahmini kira tespit tutanağı ile bir yıllık tahmini kira bedelinin 420.000,00-TL (KDV hariç) olarak belirlendiği, ihalenin ise 10/01/2025 tarihinde gerçekleştirildiği, tespit tarihi ile ihale tarihi arasındaki sürede enflasyonun yüksek olduğu hususu ve bir kamu malının kiralanmasında mümkün olduğunca yüksek gelir elde edilmesinin, kamu yararı amacına uygun olacağı dikkate alındığında, dava konusu kamu malının kiralanacağı yıl (2025) içinde tespit edilen emsal kira bedellerinin, ihale için belirlenen muhammen bedelin ve davacı şirket tarafından verilen teklifin çok üzerinde olduğu, dolayısıyla davalı idarece tespit ettirilen emsal kira bedelinin çok altında kalan bir teklifle sonuçlandırılacak ihalenin, kamu yararına ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına aykırılık oluşturacağının açık olduğu, bu nedenle ita amiri tarafından, takdir yetkisinin keyfi şekilde ve hukuka aykırı olarak kullanıldığına ve kamu yararı dışında subjektif nedenlerle hareket edildiğine ilişkin dava dosyasında herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı gibi davacı tarafından da somut bir bilgi ve belge sunulamadığı görüldüğünden, kamu yararı gözetilerek 2886 sayılı Kanun'un ita amirine tanıdığı takdir yetkisi çerçevesinde ihalenin iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ita amirinin 09/10/2024 tarihli ihale onay belgesinde imzasının bulunduğu, ihalede yeterli rekabet ortamının oluştuğu, 7 kişi tarafından şartnamenin alındığı, 5 istekli tarafından teklif verildiği, 4 isteklinin teklifinin geçerli sayıldığı, muhammen bedelin yaklaşık 1,5 katı tutarında verdiği teklif üzerine ihalenin uhdesinde kaldığı, ita amirinin ihalenin re'sen iptaline ilişkin kararında takdir yetkisini keyfi ve hukuka aykırı olarak kullandığı, yeterli rekabet ortamı oluşan ihalede verilen teklifin yerleşkenin değerinden aşağı bir teklif olmadığının açık olduğu, dava konusu işlemin usulüne uygun bir şekilde tebliğ edilmediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mülkiyeti davalı idareye ait olan Adıyaman ili, Merkez, ... Mahallesi, ... Bulvarı, ... girişi park alanı içindeki yerleşkenin, 2886 sayılı Kanun hükümleri uyarınca açık teklif usulüyle üç yıllığına kiraya verilmesine ilişkin ihale kararı alınmış, 08/10/2024 tarihinde Belediye encümen üyeleri ve Belediye görevlilerinin yer aldığı heyet tarafından düzenlenen "Tahmini Kira Tespit Tutanağı" ile yerleşke için bir yıllık tahmini kira bedeli 420.000,00-TL (KDV hariç) olarak belirlenmiş, 09/10/2024 tarihinde ihale yetkilisi tarafından belirlenen bedel üzerinden ihaleye çıkılması için onay verildiği görülmüştür.
10/01/2025 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye 5 istekli tarafından 4 geçerli teklifin verilmesinin ardından yeni tekliflerin istenilmesi sonucunda davacı şirketin teklifinin en yüksek teklif olduğu görülmüş, ... tarih ve ... sayılı encümen kararıyla ihale davacı şirketin uhdesinde kalmış, anılan kararın ita amirinin onayına sunulması sonrasında 22/01/2025 tarihinde ita amiri tarafından "(...) paranın satın alma durumu, çevredeki taşınmazların kira ücretleri ve ihalede Kanun'un öngördüğü rekabet ortamının oluşmadığı, bu haliyle değerinin çok altında kaldığı (...)" gerekçesiyle ihalenin re'sen iptal edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. (...); "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. (...)"; "İhale yetkilisi" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Kanunda yazılı işleri yaptırmaya ve ihaleye, idarelerin ita amirleri yetkilidir."; "Tahmin edilen bedelin tespiti" başlıklı 9. maddesinde, "Tahmin edilen bedel, idarelerce tespit edilir veya ettirilir. İşin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Tahmin edilen bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterilir ve asıl evrak arasında saklanır. Bu bedel gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirilir. (...)"; "İhale kararlarının onayı veya iptal edilmesi" başlıklı 31. maddesinde; "İhale komisyonları tarafından alınan ihale kararları, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 işgünü içinde onaylanır veya iptal edilir. İta amirince karar iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır." kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare, 2886 sayılı Kanun'a göre yapılan ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması ilkelerine göre ihaleyi gerçekleştirmek zorundadır. Anılan Kanun'un 31. maddesi ile, itâ âmirlerine 15 gün içinde ihaleyi onaylama ya da onaylamayarak iptal etme konusunda tanınan yetki, ihale işlemlerinin sadece mevzuata uygunluğunu denetlemeye yönelik olmayıp, aynı zamanda ihale konusu işin özelliklerini, benzer işlere ilişkin diğer ihalelerin sonuçlarını ve ihalede oluşan fiyatın piyasa şartlarına uygun olup olmadığını en iyi bilebilecek durumda bulunması nedeniyle itâ âmirinin yerindelik denetimi yaparak Hazine menfaatini koruması amacıyla düzenlenmiştir. Nitekim, ihaleye katılanlar arasında yapılan anlaşmalar veya bazı katılımcıların ihaleden çekilmeye zorlanmaları veya belli paylar karşılığında piyasa şartlarına uygun olmayan teklifler vermeye ikna edilmeleri yoluyla kamu kaynaklarının haksız biçimde özel kişi veya kuruluşlara aktarılması şeklinde gelişen olaylara ülkemizde rastlandığı bilinen bir husustur. Bütün bu gerçekleri göz önünde tutan kanun koyucu, idare menfaatini kollamak üzere itâ âmirine sözü edilen yetkiyi tanımıştır.
Bu itibarla, hem hukuka uygunluk hem de yerindelik denetimi yapan ita amiri tarafından bu konuda alınan idari kararın yargısal denetiminin de özellik arz edeceği açıktır. İhaleyi onaylamama işleminin idari davaya konu edilmesi halinde gerek davalı idarenin mahkemeye yaptığı açıklamalar ve sunduğu belgeler gerekse mahkemece re'sen yapılacak araştırma sonucunda elde edilen bulgular, işlemde kamu yararına aykırılık bulunmadığını ortaya koyar nitelikte ise, ihaleyi onaylamama işleminin hukuka aykırılığından bahsedilemeyecektir.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlık konusu yerleşkenin kiralanmasına ilişkin ihale yapılmasına karar verildiği, Belediye Encümen Başkanı, 3 Encümen üyesi, Emlak ve İstimlak Müdürü ve Gelir Şefi vekilinin yer aldığı işin uzmanı ehil kişilerden oluşan heyet tarafından 08/10/2024 tarihli "Tahmini Kira Tespit Tutanağı" ile yerleşkenin kiralanması için yapılan serbest piyasa araştırması sonucunda yıllık 420.000,00-TL (KDV hariç) kira bedelinin tespit edildiği, ... tarih ve ... sayılı yazıyla ita amiri tarafından ihaleye onay verildiği, 24/12/2024 tarihinde yerel gazetede, 30/12/2024 tarihinde yerel internet haber sitesinde ihalenin ilan edildiği, 10/01/2025 tarihinde gerçekleşen ihaleye 5 istekli tarafından teklif verildiği, bir isteklinin teklifinin geçersiz sayıldığı, alınan ikinci tekliflerde sadece davacının teklif verdiği ve 610.000,00-TL bedel üzerinden ... tarih ve ... sayılı encümen kararıyla ihalenin davacının uhdesinde kaldığı, anılan kararın ita amirinin onayına sunulduğu, 22/01/2025 tarihinde ita amiri tarafından "(...) paranın satın alma durumu, çevredeki taşınmazların kira ücretleri ve ihalede Kanun'un öngördüğü rekabet ortamının oluşmadığı, bu haliyle değerinin çok altında kaldığı (...)" gerekçesiyle ihalenin iptal edildiği, idare tarafından ita amirinin takdir yetkisini keyfi şekilde ve hukuka aykırı olarak kullanmadığına ilişkin olarak dosyaya iki emlakçı tarafından verilen tahmini güncel kira bedeline ilişkin belgelerin sunulduğu, söz konusu belgelere göre yerleşkenin yıllık kirasının 1.000.000,00-TL ila 1.500.000,00-TL arasında değişebileceğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, ihale tarihinden yaklaşık iki ay sonra -07/03/2025 tarihinde- idare tarafından emlakçılık faaliyetiyle uğraşan iki kişiye yaptırılan tespitler sonucunda yerleşkenin yıllık 1.000.000,00-TL ila 1.500.000,00-TL arasında kira gelirinin olabileceği belirtilmişse de, 08/10/2024 tarihinde işin uzmanı kişilerden oluşturulan heyet tarafından belirlenen kira bedelinin ertesi gün ita amiri tarafından onaylandığı, ihale tarihinde muhammen bedelin 190.000,00-TL üzerinde verilen teklifin, ihale onay tarihi ile ihale tarihi arasındaki yaklaşık üç aylık süre içerisinde gelişen piyasa koşulları ve enflasyonist ortama uygun olduğu, kamu zararına yol açacak bir teklif olmadığı, bu bağlamda, ita amirince ihalenin iptal edilmesine gerekçe olarak gösterilen sebepleri ispata yarayacak yeterli bilgi ve belgelerin ortaya konulamadığı görülmektedir.
Bu itibarla, yerleşkenin kiralanması ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin teklifinin ita amiri tarafından onaylanmayıp ihalenin res'en iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Kullanılmayan ...-TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde temyiz aşamasında kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 18/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar