Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1298 E. , 2025/2555 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1298
Karar No:2025/2555
TEMYİZ EDEN (DAVACI) :...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü (...)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce 07/08/2024 tarihinde gerçekleştirilen Mardin ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı II. Grup maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin iptali ve davacının ihaleye katılmak üzere yatırdığı geçici teminat bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ihaleye katılmak için ödenen bedellerin iadesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; ihalenin 07/08/2024 tarihinde gerçekleştirildiği ve davacının en yüksek teklifi vermek suretiyle ihaleyi kazandığı, ihale konusu saha ile ilgili olarak 21/02/2024 tarihinde Dr. Öğretim Üyesi M.Ç. tarafından hazırlanan bilgi notunda yer alan; "MAPEG tarafından UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde bulunan (15/04/2021 tarihinden itibaren) "Mardin Midyat Çevresi (...) Geç Antik ve Orta Çağ Klise-Manastırları" alanında yer alan 9 kilise ve manastırdan biri olan Deyrulzafaran Manastırı'nın yakınlarda ihale süreci başlatılması nedeniyle Mardin'in siluetini bozma ve miras alanına zarar verebilme ihtimaline yönelik olarak 2863 sayılı Kanun'un 3. maddesinde tanımlı hüküm gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yönetim alanı sınırının belirlenmesi için 06-10 Haziran 2022 tarihleri arasında arazi çalışması ve koordinasyon toplantısı yapılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, adı geçen işbirliği protokolüne istinaden "Midyat ve Çevresindeki (...) Geç Antik ve Orta Çağ Dönemi Kilise ve Manastırları Yönetim Alanı Sınırı" Kültür ve Turizm Bakanlığının 29/08/2022 tarih ve 2846947 sayılı Makam Onayı ile belirlenmiştir. İlgili maden ihalesi neticesinde bu sahalarda dinamit patlatma yöntemi ile kireç ve çakıl taşı elde edileceği bilgisine ulaşılmıştır. Maden sahalarının yönetim alanının dışında fakat güney sınırına yakın oldukları belirlenmiştir. Olabilecek patlamaların şiddetine göre bu mesafeler yığma bir yapıya sahip olan manastırı etkileyebilecek durumdadır. İlgili alanlar için ÇED raporlarının hazırlanması gerekmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yanında Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın görüş ve onaylarının alınmasında fayda görülmektedir" şeklindeki tespitler üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 01/04/2024 tarihli cevabi yazısında yer alan, "ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 listesi kapsamında, Bakanlığımıza müracaatta bulunan projelerle ilgili olarak Yönetmeliğin 8. maddesi gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı, ilgili İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri de dahil olmak üzere ilgili diğer birçok kurum kuruluşlardan oluşan bir inceleme değerlendirme komisyonu teşkil etmektedir. ÇED sürecinde sunulan tüm rapor, dosya ile diğer tüm bilgi ve belgeler bu komisyonlar tarafından incelenip değerlendirmeleri dikkate alınarak bahse konu projelere, 09/07/2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği kapsamında karar verilmektedir." görüşüne istinaden, davacının alanda madencilik faaliyeti yapılamayacağı düşüncesiyle ihale bedelini ödemeyerek 22/08/2024 tarihli dilekçeyle ihalenin iptalini talep ettiği, davalı idarece tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemle, davacının ihale bedelini yatırmaması üzerine 2. sırada teklif verenin de ihale bedelini yatırmadığı, 3. sırada verilen teklif ile davacının verdiği teklif arasında önemli fiyat farkı olması nedeniyle kamu yararı açısından ihalenin iptal edildiği, ihale teminatının irat kaydedildiği, ihaleye konu sahanın 59.13 hektar olduğu ve Deyrulzafaran Manastırı ile aralarında kuş uçuşu 2.38 km mesafe olduğu, alanda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında herhangi bir taşınmaz kültür varlığına rastlanılmadığı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca ilgili kurumlardan, ihale sahasında madencilik faaliyeti bakımından kısıtlanan alan bulunduğuna dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne bildirim yapılmadığı, dolayısıyla ihale konusu maden sahasında madencilik faaliyetinde bulunulmasına engel bir durum mevcut olmadığından kamu yararı gerekçesiyle ihalenin iptali ile ihale bedelinin yatırılmaması nedeniyle davacının teminatının irat kaydedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ihalenin uhdelerinde kalmasından sonra UNESCO Türkiye Milli Komisyonunun bir öğretim üyesi aracılığıyla gerçekleştirdiği inceleme üzerine ihaleye çıkartılan maden sahasının madencilik faaliyetine uygun olmadığının anlaşıldığı, bunun üzerine ihale uhdesinde kalmış olmasına rağmen söz konusu gelişmeye yer verilerek idareye ihalenin iptal edilmesi ve ihale kapsamında ödenen teminatın iade edilmesi talebiyle başvuruda bulunulduğu, bir alanın madencilik faaliyetine uygun olmadığının anlaşılmasından sonra ihalenin iptal edilip teminatların iade edilmesi gerektiği, ihale bedelinin ödenmemesinin tamamen ihale konusu alanın madencilik faaliyetlerine uygun olmamasından kaynaklandığı, kendi kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle sonuçlanan ihalenin gereklerinin yapılamadığı, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı ve teminatının iade edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, ihaleye çıkartılan maden ruhsatı sahası hakkında herhangi bir kısıtlama kararı bulunmadığı, kısıtlama kararı olmayan alanların ihalesinin sonuçlanması üzerine ihale uhdesinde kalan isteklilerin ihale bedelini yatırmaları gerektiği, davacının ihale şartnamesinde belirtilen yükümlülüğünü yerine getirmediği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY:
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce 07/08/2024 tarihinde Mardin ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı sahaya yönelik II. Grup maden ruhsatı ihalesi gerçekleştirilmiştir.
İhaleye biri davacı olmak üzere dört istekli katılmış, kapalı teklif zarflarının açılmasından sonra üç istekli ile açık artırma aşamasına geçilmiş, ihale en yüksek teklifi veren davacının uhdesinde kalmıştır.
Davacı tarafından 22/08/2024 tarihinde "... erişim numaralı sahanın ihalesinin yapılarak uhdesinde kaldığı, ihalesi yapılmış olan saha ve bölgedeki diğer taş ocakları (ER:...) için UNESCO Türkiye Milli Komisyonu tarafından, "Midyat ve Çevresindeki (Tur Abdin) Geç Antik ve Orta Çağ Dönemi Kilise ve Manastırları" kapsamındaki dokuz kilise ve manastırlardan birisi olan Deyrulzafaran Manastırı'nın yakınlarındaki alanlara yönelik Prof. Dr. M.Ö.O. (UNESCO Türkiye Milli Komisyonu Başkanı) imzası ile kurumlara görüş sorulduğu, Dr. Öğrt. Üyesi M.Ç.'ye ait bilgi notu, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Tespit ve Planlama Dairesi Başkanlığı görüşü ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na ait görüşlerin dilekçeleri ekinde sunulduğu, ilgili yazılara istinaden, ... erişim numaralı sahanın Deyrulzafaran Manastırı yakınlarında bulunması ve UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edildiğinden dolayı bölgede madencilik faaliyeti yapılamayacağından ihale bedelinin ödenmediği, daha fazla mağduriyet yaşanmaması için ... erişim numaralı sahanın ihalesinin iptal edilmesi" talebiyle davalı idareye başvuruda bulunulmuştur.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, "3213 sayılı Maden Kanunu'nun 30. maddesi gereği 10/06/2024 tarih ve 35 sayılı Bakanlık Oluru ile ihale edilmek üzere ilan edilen Mardin ili dahilindeki ... erişim numaralı sahanın ihalesinin 07/08/2024 tarihinde yapıldığı, söz konusu ihalede davacının 59.000.000,00-TL teklif vererek birinci sırada hak sağlamış olduğu ancak ihale bedelini yatırmadığı, 2. sırada yer alan teklif sahibinin de ihale bedelini yatırmaması nedeni ile 1. sırada yer alan teklif sahibi ile 3. sırada yer alan teklif sahibi tarafından verilen teklifler arasında fiyat farkı olması nedeni ile kamu yararı açısından ihalenin iptal edildiği, bu nedenle, davacı tarafından Mardin ili dahilindeki ... erişim numaralı sahanın ihalesi için yatırılan ihale teminatının, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin "İhalenin sonuçlanması" başlıklı 21. maddesinin üçüncü fıkrası "İhaleyi kazananın ve sırası gelenin süresi içerisinde ihale bedelini yatırması zorunludur. Aksi halde müracaatçı hakkını kaybeder ve ihale teminatı irat kaydedilir." hükmü kapsamında irat kaydedildiği, aynı yönetmeliğin "Sorumluluklar ve yaptırımlar" başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrası "Bu Yönetmelik kapsamında yapılan ihalelerde; a) İhale neticesinde ruhsat alma hakkını kazandığı halde yükümlülüklerini yerine getirmeyen gerçek ve tüzel kişiler, bir yıl süre ile kendi adına veya vekâleten Genel Müdürlük tarafından yapılan ihalelere katılamazlar." hükmü kapsamında işlem tesis edileceği" değerlendirmelerine yer verilerek davacının başvurusu reddedilmiştir.
Bunun üzerine, anılan sahaya yönelik ruhsat ihalesinin iptali ve davacının ihaleye katılmak üzere yatırdığı geçici teminat bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ihaleye katılmak için ödenen bedellerin iadesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte olan hâliyle 7. maddesinde; "Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir. Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları ile madencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüş verilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, petrol, doğalgaz ve jeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlar tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir. ...", 24. maddesinde; "... 7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000-TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz."; 29. maddesinin son fıkrasında, "Maden bölgesi ilan edilmesi, ruhsatların birleştirilmesi, taksiri ve iptal edilmesi, yatırım giderlerinin belirlenmesi ve ödenmesi, maden sahalarının ihale edilmesi, rezerv tespiti ve ruhsatlandırma, bir veya birden fazla il sınırına giren maden bölgeleri komisyonunun oluşturulması, toplanma ve çalışma süresi, görev ve yetkileri, faaliyetlerin inceleme ve denetimi ile ruhsatların taşınması, proje ve planlaması gibi uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir."; 30. maddesinde; "Herhangi bir sebeple hükümden düşmüş, terk edilmiş veya taksir edilmiş alanlar ile II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki yeni alanlar ihale yolu ile ruhsatlandırılır. İhale ilanı Resmî Gazete’de yayımlanır." kuralına yer verilmiştir.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 768. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, tabii kaynak açısından sahaların potansiyelini tespit etmek ve potansiyel olarak tespit ettiği sahaları ilanla açık artırmaya ve ihaleye çıkarıp arama ruhsatı vermek Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerini arasında sayılmıştır.
Maden Sahaları İhale Yönetmeliğinin (Yönetmelik) 4. maddesinde, ihale teminatının, ihale şartnamesinde belirtilen tutarda ve koşullarda, ilgili muhasebe biriminin hesabına aktarılmak üzere Bakanlıkça belirlenecek banka hesabına müracaatçı tarafından yatırılan Türk Lirası cinsinden nakit para makbuz aslını veya süre yönünden geçici ve süresiz banka teminat mektubunu ifade ettiği; 7. maddesinde, ihale şartnamesinin ihale edilecek sahanın taban ihale bedeli, ihale teminat tutarı, işletme ruhsat taban bedeli ve ihale şartname bedeli ile bunların ödeme yerleri ve sürelerini içereceği; 18. maddesinde, ihalelerde ihale şartnamesinde belirtilen banka hesabına Türk Lirası cinsinden yatırılan nakit para veya bankalardan alınacak geçici ve süresiz teminat mektubunun ihale teminatı olarak kabul edileceği, ihale teminatının işletme ruhsat taban bedelinden ve Genel Müdürlükçe belirlenerek Genel Müdürlüğün internet sayfasında ilan edilen taban ihale bedelinden az olmamak kaydıyla, müracaatçı tarafından verilen kapalı teklifin %20’sinden az olamayacağı, aksi takdirde teklifin geçersiz sayılacağı, açık artırma için ek bir ihale teminatı alınmayacağı, Genel Müdürlüğün gerekli gördüğü hallerde, ihale şartnamesinde belirtilmek kaydıyla teminat miktarını ve oranını değiştirebileceği; 21. maddesinde, ihale komisyonunun, teklif edilen ihale bedelini uygun görmesi halinde; ihaleyi kazanan ilgiliye, ihale bedelini yatırması için on iş günü, ihaleye birden fazla kişinin katılması halinde ikinci ve sonraki teklif sahiplerine beşer iş günü süre vereceği, ihale bedeli yatırma takip çizelgesi sıralamasında kendisinden önceki müracaatçının yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, ihale bedelini yatırma sırası gelen müracaatçının, teklif ettiği ihale bedelini beş iş günü içinde ilgili yerlere yatırmak zorunda olduğu, ihale bedeli yatırma takip çizelgesinin, müracaatçıların takip etmeleri için Genel Müdürlük internet sayfasında yayınlanacağı, müracaatçıya, ayrıca tebligat yapılmayacağı, ihaleyi kazananın ve sırası gelenin süresi içerisinde ihale bedelini yatırmasının zorunlu olduğu, aksi halde müracaatçının hakkını kaybedeceği ve ihale teminatının irat kaydedileceği, ihaleyi kazananların ihale bedelini yatırıncaya kadar sıralamadaki diğer müracaatçıların ihale teminatlarının iade edilmeyerek bekletileceği, sırası gelen müracaatçının ihale bedelini yatırması halinde ihale sürecinin son bulacağı ve sıralamada sonra gelen müracaatçıların ihale teminatlarının iade edileceği kurala bağlanmış; "Sorumluluklar ve yaptırımlar" başlıklı 26. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında yapılan ihalelerde; "a) İhale neticesinde ruhsat alma hakkını kazandığı halde yükümlülüklerini yerine getirmeyen gerçek ve tüzel kişiler, bir yıl süre ile kendi adına veya vekâleten Genel Müdürlük tarafından yapılan ihalelere katılamazlar. ... (2) Hile, tehdit, nüfuz kullanma ve çıkar sağlama suretiyle ya da başka yollarla ihaleye fesat karıştıran veya sahte belge kullananlar ile bu fiillere teşebbüs edenler ile ilgili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Bu kişiler ile bu kişilerin adına hareket ettikleri gerçek ve tüzel kişiler, iki yıl süre ile kendi adına veya vekâleten, Genel Müdürlük tarafından yapılan ihalelere katılamazlar. (3) İhaleden sonra sahte belge kullanılarak ihalenin kazanıldığının tespit edilmesi halinde müracaatçının teminatı irat kaydedilerek ruhsat/sertifikası iptal edilir. İhale bedeli iade edilmez. Bu durum diğer müracaatçılara bir hak sağlamaz. Ayrıca sahte belge kullananlar veya kullanmaya teşebbüs edenler hakkında ilgili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. (4) Bu Yönetmelik kapsamındaki ihalelere; Devlet memurları, diğer kamu görevlileri, Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel katılamaz." düzenlemeleri yer almıştır.
Dava konusu ihaleye ait Maden Sahaları İhale Şartnamesinin (Şartname) ihaleye katılmak için verilmesi gereken belgeleri düzenleyen 5. maddesinde, ihaleye ihale teminatının ilgili banka hesabina yatırıldığına dair dekont veya şartname ekinde bulunan (EK-3) örneğe uygun olacak şekilde düzenlenmiş geçici/kesin ve süresiz teminat mektubu (ihale teminatının ilgili banka hesabına yatırılması durumunda dekontun açıklama bölümüne "Erişim: ... sayılı sahanın işletme ruhsat taban bedelidir." ibaresinin ile mali yükümlülük numarasının (MYNO) yer alması veya elle yazılması halinde talep sahibi tarafından dekontun imzalanması gerekmektedir) ile birlikte müracaat edileceği; 7. maddesinde, ihaleye katılabilmek için gereken ihale teminatı tutarının taban ihale bedeli belirleme komisyonu tarafından belirlenen ve MAPEG internet sayfasında yayınlanan taban ihale bedelinden ve kapalı olarak verilen teklifin %20'sinden az olamayacağı; 11. maddesinde, teklif sahibinin teklifini Türk Lirası olarak vereceği ve ihalenin Türk Lirası üzerinden sonuçlandırılacağı, ihale komisyonunun teklif edilen ihale bedelini uygun görmesi halinde, ihaleyi kazanan ilgiliye, ihale bedelini yatırması için 10 (on) iş günü, ihaleye birden fazla kişinin katılması halinde ikinci ve sonraki teklif sahiplerine 5'er (beş) iş günü süre verileceği, sıralamada, kendisinden önceki teklif sahibinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, sırası gelen teklif sahibinin bu durumu MAPEG internet sayfasından öğreneceği ve teklif ettiği ihale bedelinin, süresi içinde (...) Genel Müdürlüğün kurumsal e-tahsilat hesabına ödenmesi gerektiği, aksi halde ruhsat hakkının kaybedileceği, ihalede ruhsat almaya hak kazanan teklif sahip/sahiplerinin ihalede teklif ettikleri ihale bedelini süresi içinde ilgili banka hesabına yatırmaması halinde ihale teminatlarının irat kaydedileceği; 13. maddesinde, "İhalede ruhsat almaya hak kazanan teklif sahibinin iş ve işlemlerini Maden Kanunu, Maden Yönetmeliği, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği ve işbu şartnamede belirtilen hükümler çerçevesinde yürütmekle yükümlüdür. İhale sonucunda ruhsat almaya hak kazanan teklif sahibi bilgi, belge ve beyanlarının doğruluğundan sorumludur. İhale bedeli yatırılmasına rağmen ruhsat düzenlenmesi için Maden Kanunu, Maden Yönetmeliği ile Maden Sahaları İhale Yönetmeliği uyarınca yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirmeyenlerin işletme ruhsat taban bedeli tutarındaki ihale istek bedeli, şartname bedeli ve ihale bedeli iade edilmez. Ruhsat hukukundan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebiyle, Maden Kanunu, Maden Yönetmeliği, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği hükümleri ile işbu şartname koşulları çerçevesinde düzenlenen ruhsatların Genel Müdürlükçe iptal edilmesi durumunda ihale şartname bedeli, işletme ruhsat taban bedeli tutarındaki ihale istek bedeli, ruhsat bedelleri ve ihale bedeli iade edilmez. İhaleden sonra, ruhsat düzenlenmeden önce veya ruhsat düzenlendikten sonra Kanun’un 7. maddesinde belirtilen izinlerin alınamaması durumunda ihale şartname bedeli, işletme ruhsat taban bedeli tutarındaki ihale istek bedeli, ruhsat bedelleri ve ihale bedeli iade edilmez. Teklif/ruhsat sahibi, ihaleye konu sahaya ait rezerv, tenör, vb. gibi sahanın ekonomik değerini etkileyebilecek her türlü bilgi, belge, veri, vb. hususlarda Bakanlığın ve Genel Müdürlüğün herhangi bir sorumluluğu olmadığını kabul eder." düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat ve ihale dokümanı uyarınca, maden sahaları ihalelerine katılmak üzere başvuruda bulunanların nakit veya banka teminat mektubu olarak hazırladıkları ihale teminatını başvuru ekinde sunmaları gerekmektedir. İhale komisyonunun teklif edilen ihale bedelini uygun görmesi halinde ihaleyi kazanan istekliye ihale bedelini yatırması için 10 (on) iş günü süre verilir. İhale bedelinin verilen süre içerisinde Genel Müdürlükçe isteklilere önceden bildirilen kurumsal banka hesaplarına ihale şartnamesinde belirlenen yöntemler kullanılarak yatırılması gerekir. İhale uhdesinde kalan isteklilerce ihale komisyonu tarafından sonuçlandırılan ihale bedelinin belirlenen süre içerisinde öngörülen yöntemler kullanılarak ilgili banka hesabına yatırılmaması halinde ihaleye katılmak için gerekli olan teminat tutarı irat kaydedilir.
Yönetmeliğin 21. maddesinde, ihaleyi kazanan ilgiliye ihale bedelini yatırması için on iş günü süre verileceği, ihaleyi kazananın ve sırası gelenin süresi içerisinde ihale bedelini yatırmasının zorunlu olduğu, aksi halde müracaatçının ruhsattan doğan hakkını kaybedeceği ve ihale teminatının irat kaydedileceği; Şartnamenin 11. maddesinde ise, ihalede ruhsat almaya hak kazanan teklif sahiplerinin ihalede teklif ettikleri ihale bedelini süresi içinde ilgili banka hesabına yatırmaması halinde ihale teminatlarının irat kaydedileceği kuralına yer verildiğinden, uhdesinde kalan ihale bedelini süresi içerisinde yatırmayan isteklinin teminatının irat kaydedileceğinde tereddüt bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesinde, ilk müracaat veya ihale yoluyla yapılacak ruhsatlandırmalara konu alanlara ilişkin olarak iki türlü kısıtlamaya gidilebileceği, bunlardan birincisinin Maden Kanunu'ndan, ikincisinin ise diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalardan kaynaklanabileceği anlaşılmaktadır (Bkz. Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Daireleri Müşterek Kurulu'nun 15/12/2020 tarih ve E:2019/245, K:2020/3673 sayılı kararı).
Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, ilk müracaat veya ihale yoluyla yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanların, diğer kanunlarla getirilen kısıtlamalar göz önüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabileceği, kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanların ihale yoluyla aramalara açılacağı ve bu kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlamanın ancak kanunla yapılabileceği belirtildikten sonra, maddenin diğer fıkralarında madencilik faaliyetlerine ilişkin kısıtlamalara yer verilmiş; ikinci fıkrasında ise 1. derece sit alanlarına ilişkin olarak izin sistemi getirilmiştir.
Nitekim, Kanun'un 7. maddesinin gerekçesinde de, Kanunlarla getirilen kısıtlamalar sonucunda madencilik yapılması yasaklanan alanların Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nce tamamen madencilik faaliyetlerine kapatılabileceği belirtilmiştir.
Hukuk devletinin en önemli unsurlarından biri de ölçülülük ilkesidir. Ölçülülük ilkesi, bir hukuki tasarruf ile elde edilmek istenen amaç ve kullanılan araç arasında hakkaniyete uygun adil bir dengenin bulunması gereğini ifade eder.
İdareler, takdir yetkisine sahip oldukları ya da bir değerlendirme yapma durumunda bulundukları her bir somut olayın özelliklerini göz önüne alarak konuyu değerlendirmeli, yaptıkları düzenlemelerde ve tesis ettikleri işlemlerde, kendilerine tanınan takdir yetkisini, kanunların sınırları içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak ve ölçülülük ilkesini dikkate alarak kullanmalıdır.
Maden Kanunu’nun 7. maddesinin birinci fıkrasında, ilk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanların, Maden Kanunu ve diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar göz önüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabileceği belirtilerek idareye sorumluluk yüklenmiştir. Bu durumda idareden beklenen, madencilik faaliyetinin yapılması yasak olan veya uygun olmadığı sonradan anlaşılan alanların madencilik faaliyetlerine kapatılmasıdır. Başka bir anlatımla, ihale konusu edilen maden sahasının madencilik faaliyeti için yasak bir alanda olmaması ve maden arama ve işletmeye uygun olması ihaleyi yapan ve ruhsatı veren idarenin sorumluluğundadır.
Davacının ihaleye konu maden sahasının madencilik faaliyetine uygun olmadığı iddialarına istinaden Dairemizin 16/06/2025 tarihli ara kararıyla, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığından; dava dosyasına sunulan... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü yazısında belirtilen çerçevede, ihaleye konu saha hakkında 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili kısıtlama kararı alınmasını sağlamak üzere Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yahut Mardin Valiliği nezdinde herhangi bir süreç işletilip işletilmediğinin sorulmasına, bu hususa ilişkin bilgi ve belgeye dayalı açıklama yapılmasının istenilmesine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından; Deyrulzafaran Manastırının bulunduğu bölge, bölgenin doğal yapısı, söz konusu kültür varlığının bulunduğu doğa ile ilişkisi de göz önünde bulundurularak, söz konusu kültür varlığına ve onun doğal çevresine dosyada belirtilen mesafede olup kayaçların ve doğal taşların aranması ve işlenmesini konu alan II. Grup maden sahasının yaratacağı etki ve sonuçlar hakkında konunun ancak somut başvuru kapsamında ele alınabileceği yanıtına yer verilmeden, somut uyuşmazlıkta gerekli olan düzeyde genel nitelikte de olsa açıklama ve değerlendirme yapılmasının istenilmesine karar verilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı cevabi yazısı ile, "ÇED başvurusu yapılmasını müteakip yürütülen ÇED süreçlerinde sunulan proje dosyasında veya kurum görüşlerinde veya halkın görüşlerinin alınması aşamasında projeden etkilenme potansiyeli bulunan kültür varlığı veya arkeolojik sit özelliğinde bulunan alanların mevcudiyetinin ortaya konulması durumunda, bu alanlardaki yetki, görev ve sorumlulukları nedeniyle ÇED sürecinde komisyon üyesi olarak yer verilmek suretiyle kültür varlığı veya arkeolojik sit özelliğindeki alanların (olabilecek olumsuz etkiler, alınması gereken tedbirler) inceleme ve değerlendirmesi tamamen Kültür ve Turizm Bakanlığı, ilgili İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uhdesine bırakılmakta ve kültür varlığı veya arkeolojik sit alanlarına olan etkiler konusunda Bakanlığımızca/İl Müdürlüklerimizce Kültür ve Turizm Bakanlığı, ilgili İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş ve değerlendirmeleri esas alınmaktadır."; Kültür ve Turizm Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı cevabi yazısı ekinde sunulan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, "... ülkemizin taraf olduğu 1972 tarihli UNESCO Dünya Miras Sözleşmesi ve Sözleşmenin Uygulanmasına İlişkin Uygulama Rehberi (Operational Guidelines) doğrultusunda; adaylık dosyası 1 Şubat 2026 tarihinde UNESCO Dünya Miras Merkezine iletilmesi planlanan "Midyat ve Çevresindeki (Tur Abdin) Geç Antik ve Orta Çağ Dönemi Kilise ve Manastırları" başlıklı seri aday varlığın bileşenlerinde, tampon bölgesinde ve alanı yapısal ve/veya siluet olarak etkilemesi muhtemel daha geniş çevresinde (wider setting); alanın potansiyel üstün evrensel değeri, özgünlük ve bütünlüğü zarar verici uygulamalardan kaçınılmasına özen gösterilmesi gerektiği mütalaa edilmekte olup "Midyat ve Çevresindeki (Tur Abdin) Geç Antik ve Orta Çağ Dönemi Kilise ve Manastırları"nın Dünya Miras Listesi'ne alınma potansiyeli ve yukarıda değinilen hususlar göz önünde bulundurulduğunda; dava konusu maden sahasında yapılacak faaliyetlerin, seri varlığın bir bileşeni olan Deyrulzafaran Manastırını gerek yapısal olarak gerekse alanın özgün peyzajını olumsuz yönde etkileyebileceği düşünülmektedir." şeklinde açıklamalarda bulunulmuştur.
Ara kararları üzerine ilgili Bakanlıklar tarafından yapılan açıklamalar irdelendiğinde, maden ruhsatı ihalesine konu sahanın ülkemizin evrensel prensiplere uygun olarak korunması gereken bir kültür varlığı olan Deyrulzafaran Manastırının da içerisinde bulunduğu koruma altındaki "Midyat ve Çevresindeki (Tur Abdin) Geç Antik ve Orta Çağ Dönemi Kilise ve Manastırları" peyzaj bölgesinde kaldığı, ihaleye konu maden sahasının arama veya/veya işletmeye alınması halinde korunması gereken kültür varlıklarının gerek yapısal özelliklerine gerekse özgün peyzajına zarar verilmesinin kuvvetle muhtemel olduğu, arama ve/veya işletme faaliyetlerine geçilmeden önce bu alanla ilgili ÇED sürecinin işletilmesi gerekeceği, ÇED sürecini işletecek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının bu sürece yönelik inceleme ve değerlendirmesini tamamen Kültür ve Turizm Bakanlığı, ilgili İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uhdesine bırakacağı ve kültür varlığı veya arkeolojik sit alanlarına olan etkiler konusunda bu kurumların görüş ve değerlendirmelerinin esas alınacağı, söz konusu kültür varlıkları nedeniyle davaya konu sahada arama ve/veya işletme şeklindeki her türlü madencilik faaliyetinin kültür varlıklarını olumsuz yönde etkileyeceği konusunda Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün görüşünün açık bir şekilde açıklandığı ve bu açıklamanın söz konusu alana yönelik ÇED sürecini de belirleyici nitelikte olduğu, davalı idare tarafından davaya konu maden sahasının ihaleye çıkartılması aşamasında anılan sahanın madencilik faaliyetlerine uygun olmadığına vakıf olunmamış ise de, davacı tarafından 22/08/2024 tarihinde yapılan başvuru üzerine ilgili kurumlarla yapılacak yazışmalar ve davacının başvuru ekinde sunduğu bilgi ve belgelerin yeterli düzeyde irdelenmesiyle ihaleye konu maden sahasının maden arama ve/veya işletme faaliyetlerine uygunluğunun ortaya koyulması ve davacının başvurusuna yeterli araştırma ve inceleme yapıldıktan sonra yanıt verilmesi gerektiği, nitekim gelinen aşamada dava dosyası kapsamında yapılan araştırma üzerine dava konusu maden sahasının maden arama ve/veya işletme faaliyetlerine uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, idarenin, madencilik faaliyeti yapılması uygun olmayan bir alanı (uyuşmazlıkta, 2021 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilen Mardin/Midyat ve çevresini içine alan Tur Abdin bölgesindeki dokuz kilise ve manastırdan biri olan Deyrulzafaran Manastırı'na kuş uçuşu 2.3 km mesafede bulunan sahayı) ruhsat müracaatlarına kapatması gerekirken, bu alanı madencilik faaliyetlerine açması ve madencilik faaliyeti yürütülmesinin mümkün olamamasından kaynaklanan sorumluluğu ihale uhdesinde kalan isteklilere yüklemesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.
Nitekim Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Daireleri Müşterek Kurulu'nun 15/12/2020 tarih ve E:2019/245, K:2020/3673 sayılı kararı ile, ihale bedelinin iadesi yönünden madencilik faaliyetleri açısından kısıtlanan veya kısıtlanması gereken alanlarda hak sahibi tarafından izin alınamaması hali ile bu kapsamda bulunmayan yerlerle ilgili izinlerin alınamaması halinin birbirinden tam olarak ayrılmadığı, böylece idarenin ihaleye çıkmaması gereken bir alanı, başka bir anlatımla, madencilik faaliyeti yapılması yasak olan bir alanı ihaleye çıkartmasındaki sorumluluğun tümüyle ihale alıcılarına yüklendiği gerekçesiyle Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin 26. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptaline karar verilmiş, anılan karar İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 21/04/2022 tarih ve E:2021/1947, K:2022/1551 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
Dolayısıyla, davalı idarenin öncelikle üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirerek madencilik faaliyeti için uygun olmayan davaya konu saha için ihaleye çıkmaması gerekirken, söz konusu alanın madencilik faaliyetlerine elverişli olmamasından kaynaklanan sorumluluğu istekliye yüklemesi, isteklinin söz konusu sahanın maden arama ve/veya işletme faaliyetlerine uygun olmadığına yönelik güçlü maddi ve hukuki temeli bulunan iddialarını irdeleyerek sonradan ortaya çıkan hukuki duruma göre ihalenin iptaline ve ihale kapsamında ödenen teminatların iade edilmesi yoluna gitmek yerine, maden arama ve/veya işletme faaliyetlerine uygun olmayan sahaya yönelik ihaleyi sonuçlandırmak suretiyle ihale kapsamında ödenen teminatların irat kaydedilmesi yolunun tercih edilmesi hakkaniyet ve ölçülülük ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.
Buna göre, ihaleye konu alanın, 3213 sayılı Kanun veya diğer kanunlarla madencilik faaliyetinin yasaklanması gereken bir alan olduğu, fiili imkansızlık nedeniyle bu alanda madencilik faaliyeti yapılamayacağının ihale sonrasında anlaşıldığı, bu nedenle hakkaniyet ve ölçülülük ilkeleri gereği dava konusu ihale kapsamında ödenen ihale bedelinin iadesi gerektiği açıktır.
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamasında kullanılmayan toplam ...-TL (...TL+...TL) yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 09/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar