Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1314 E. , 2025/2520 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1314
Karar No:2025/2520
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda İnşaat Tekstil Temizlik Taşımacılık
Kırtasiye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır Açık Cezaevi Müdürlüğünce 25/12/2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen... ihale kayıt numaralı “Personel Servis Taşıma Hizmet Alımı” ihalesine ilişkin olarak dava dışı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine davacının aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin 05/02/2025 tarihli ve 2025/UH.II-434 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığa konu ihalede, ekonomik açıdan en avantajlı istekli olan davacı şirket tarafından, aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında araç maliyetine ilişkin olarak; ihale konusu iş kapsamında çalıştırılacak 2024 model 16+1 koltuk kapasiteli 53 adet minibüs ve 2024 model 45+1 koltuk kapasiteli 5 adet otobüs için fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterdiği anlaşılan "... Servis İşletmeciliği"nden alınan fiyat teklifinin, fiyat teklifi ekinde satış tutarı tespit tutanağının, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin ve ...'ye ait imza beyannamesinin sunulduğu, bakım onarım maliyetine yönelik olarak; ihale konusu iş kapsamında çalıştırılacak 2024 model 16+1 koltuk kapasiteli 53 adet minibüs ve 2024 model 45+1 koltuk kapasiteli 5 adet otobüs için fiyat teklifine konu alanda faaliyet gösterdiği anlaşılan "... Oto (...)"den alınan fiyat teklifinin, fiyat teklifi ekinde satış tutarı tespit tutanağının, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin ve Veysel Tekeş'e ait imza beyannamesinin sunulduğu;
Araç maliyeti ile bakım ve onarım maliyetleri hakkında yapılan aşırı düşük teklif açıklamasına dayanak olarak gösterilen fiyat tekliflerindeki araçların model yılı ve koltuk kapasitelerinin Teknik Şartname'de istenilen kriterleri sağladığı, araç maliyeti açısından fiyat teklifinin 365 gün süreli alındığı, bakım ve onarım maliyetlerinin ise, her bir aracın üç ayda bir olmak üzere toplam da 4 defa bakıma girecek şekilde teklif alındığı, fiyat teklifleri üzerinde Kamu İhale Genel Tebliği'nin 79.2.2.1. maddesine göre yazılması gereken ibarelerin bulunduğu, fiyat tekliflerinin serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından imzalandığı, meslek mensuplarına ait faaliyet belgesinin geçerlik tarihlerinin uygun olduğu, fiyat teklifleri üzerinde yer alan tarih ve sayı bilgilerinin, satış tutarı tespit tutanaklarında yer alan tarih ve sayı bilgileri ile uyumlu olduğu, tutanakların ilan tarihinin (25/11/2024) içinde bulunduğu aydan önceki üç ay içindeki bilgiler esas alınarak düzenlendiği, fatura bilgileri tablosunda yer alan faturaların tarihlerinin 10/09/2024 olduğu, fiyat teklifine konu edilen birim fiyatların, ilgili tutanaklarda tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarlarının %80'inin altında olmadığı, faturalara konu işlerin nevinin, miktarının ve birim fiyatının fiyat tekliflerinde yer alan bilgilerle uyumlu olduğu, ancak davacı şirket tarafından araç maliyeti ve bakım onarım fiyat teklifleri ekinde sunulan satış tutarı tespit tutanaklarının yasal defter tasdik bilgileri kısmında "tasdik makamı, tasdik tarihi ve no" kısımlarının boş bırakıldığı, anılan tutanakların usulüne uygun olarak doldurulmadığından bahisle davacı şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğine karar verildiği;
Bu durumda, satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının %80’inin altında olmaması, bu tespitin Ek-O.6 formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerektiği, somut olayda, davacı şirket tarafından aşırı düşük teklif açıklamasının yapılması için sunulan Ek-O.6 formunun mevzuat hükümlerine uygun olduğu, her ne kadar davalı idarece fiyat teklifi ekinde sunulan Ek-O.6 formunda yasal defter tasdik bilgilerinin boş bırakılması nedeniyle teklif değerlendirme dışı bırakılmış ise de, teklif alınan üçüncü firmaların basit usulde vergilendirilmeleri nedeniyle yasal defter ve belgelerinin bulunmadığı, bu bakımdan söz konusu belgelerin davacı tarafından sunulmasının fiilen imkansız olduğu, mevzuat hükümlerinde teklif alınacak kimselerin yasal defter ve belge tutmak ile zorunlu olan firmalardan olması gerektiğine dair bir zorunluluğa da yer verilmediği, ayrıca tekliflerin ticari gereklere aykırılık nedeniyle reddedilmesinin de mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil edeceği, söz konusu tekliflerin ihale konusu işin yapılabilirliği noktasında işlevsel olmadığına ilişkin açık bir tespitin bulunmadığı, işin sunulan teklif kapsamında yapılabileceğinin, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olan ihale komisyonunun da kabulünde olduğu, kaldı ki, fiyat teklifinin üzerindeki beyandan ve dayanak tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan ise meslek mensubunun sorumlu olduğu, bu bakımdan yasal defter tasdik bilgilerine yer verilmediğinden bahisle davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 486 sıra no'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği hükümleri uyarınca basit usule tabi mükellefler tarafından alış ve giderleri ile satış ve hasılatlarına ilişkin üçer aylık kayıtların, izleyen ayın sonuna kadar defter-beyan sistemine kaydedileceğinin düzenlendiği, dolayısıyla Ek.O-6 tutanaklarına konu 10/09/2024 tarihli faturaların defter-beyan sistemine kaydının en geç 31/10/2024 tarihine kadar yapılması gerektiği, ilgili tutanakların düzenlenme tarihinin ise 02/01/2025 olduğu gözetildiğinde tutanakların düzenlenme tarihi itibarıyla bahse konu faturaların defter-beyan sistemine kaydedilmiş olması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Ek-O.6 tutanaklarına konu fiyat tekliflerini veren firmaların vergilendirme açısından basit usule tabi olduğu ve defter tutma yükümlülüklerinin bulunmadığı, defter-beyan sistemine kayıt yapılmasının Ek-O.6 belgesine işlenebilecek tasdik bilgilerine sahip olunması zorunluluğunun bulunduğu anlamına gelmediği, sadece gelir ve giderlerin elektronik sistemde kayıt alınması anlamına geldiği, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan belgelerde tasdik bilgilerinin boş bırakılmasının teklifin esasını değiştirecek mahiyette olmadığı gibi usuli bir eksiklik olarak da değerlendirilemeyeceği, ihaleyi yapan idarece bu husustaki bilgi eksikliğinin tamamlatılması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Diyarbakır Açık Cezaevi Müdürlüğünce 25/12/2024 tarihinde açık ihale usulüyle ... ihale kayıt numaralı “Personel Servis Taşıma Hizmet Alımı” ihalesi gerçekleştirilmiş, davacı şirket tarafından sunulan teklif ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmiş, teklif edilen bedelin sınır değerin altında kaldığının anlaşılması üzerine ihaleyi yapan idarece ...tarih ve ... sayılı yazıyla davacı şirketten aşırı düşük teklif açıklaması istenilmiş, davacı şirket tarafından yapılan açıklamaların uygun görülmesi üzerine ihale davacı şirketin uhdesine bırakılmıştır.
Söz konusu ihaleye teklif veren dava dışı ... Turizm Temizlik İletişim İnşaat Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (... Ltd. Şti.) tarafından, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata ve ihale dokümanına uygun olmadığından bahisle 14/01/2025 tarihinde yapılan şikayet başvurusunun reddi üzerine 16/01/2025 tarihinde davalı idareye itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuştur.
Davalı idarece ... Ltd. Şti.'nin iddiaları 8 ayrı başlık altında değerlendirilmiş, bu iddialardan 6 tanesi yerinde görülmeyerek reddedilmiş, başvurucunun davacı şirketin araç maliyeti ile bakım ve onarım maliyetine ilişkin iddiaları açısından fiyat teklifi ekinde sunulan satış tutarı tespit tutanaklarının yasal defter tasdik bilgileri kısmında tasdik makamı, tasdik tarihi ve no kısımlarının boş bırakılarak anılan tutanakların usulüne uygun doldurulmadığı değerlendirilmiş, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin dava konusu Kurul kararı tesis edilmiş, anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Aşırı Düşük Teklifler" başlıklı 38. maddesinde, "İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
İhale komisyonu;
a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.
Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır." kuralı yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği'nin 79. maddesinde, " (...) 79.2.2. İstekliler aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini aşağıdaki yöntemleri kullanarak açıklayabilirler.
(...)
79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı veya satış tutarı tespit tutanağı düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır.
(...)
Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
(...)
79.2.5. İşletme hesabına göre defter tutuluyor olması durumunda; yukarıda belirtilen tutanaklar, işletme hesabı defteri ve işletme hesap özeti kayıtlarına göre düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu İdare Mahkemesi kararında, teklif alınan üçüncü firmaların basit usulde vergilendirilmeleri nedeniyle yasal defter ve belgelerinin bulunmadığı, bu bakımdan söz konusu belgelerin davacı tarafından sunulmasının fiilen imkansız olduğu, mevzuat hükümlerinde teklif alınacak kimselerin yasal defter ve belge tutmak ile zorunlu olan firmalardan olması gerektiğine dair bir zorunluluğa da yer verilmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Dolayısıyla üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri kullanılarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamalarında basit usulde vergilendirilen şirketlerin faturalarının satış tutarı tespit tutanağına dayanak alınıp alınamayacağının ortaya koyulması gerekmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği'nin 79. maddesinde, bilanço esasına göre defter tutuluyor olduğu kabulüne göre ilgili tutanakların düzenlenmesine ilişkin kurallar yer almaktadır. Nitekim Tebliğ'in 79.2.5. maddesinde işletme hesabına göre defter tutuluyor olması durumunda tutanakların düzenlenme esasına yönelik istisnai bir kural bulunmaktadır. Dolayısıyla basit usule göre vergilendirilen ve dolayısıyla defter tutmayan kişilere yönelik tutanakların nasıl düzenlenmesi gerektiğinin düzenlenmediği anlaşılmaktadır.
Yine Tebliğ'in 79.2.2.1. maddesi uyarınca, üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgili tutanakların düzenleneceği kurala bağlanmıştır. Kazançları basit usulde tespit edilen mükelleflerin, faaliyetlerine ilişkin mal alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgelerin kayıtlarını, bağlı bulundukları meslek odalarının oluşturdukları bürolarda tutacağı gözetildiğinde, anılan Tebliğ hükmünün basit usulde vergilendirilenlere yönelik herhangi bir kural getirmediği görülmektedir.
Dolayısıyla, Tebliğ'in 79. maddesinde basit usulde vergilendirilenlere yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmemesinin, anılan maddede düzenlenmesi öngörülen tutanakların yapılacak tespitlerin mükellefin yasal defter ve belgeleri ile uyumlu olup olmadığını denetlemek üzere getirilmiş bir yöntem olduğu da gözetildiğinde, bilinçli bir tercih olduğu, üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri kullanılarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamalarında basit usulde vergilendirilen şirketlerin faturalarının satış tutarı tespit tutanağına dayanak alınmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Tebliğ'in ekinde yer alan Ek-O.6 tutanağında, "Mükellefin defterlerini elektronik ortamda tutması (e-defter, defter beyan sistemi gibi) durumunda defter tasdik bilgileri kısmında bu hususun belirtilmesi gerekmektedir." ibaresinin bulunduğu, ancak fiyat teklifinin dayanağı olan Ek-O.6 tutanaklarının defter tasdik bilgileri kısmında defter beyan sisteminin kullanıldığı gibi herhangi bir ibareye yer verilmediği görülmektedir.
Bu durumda, Tebliğ'in 79. maddesi uyarınca aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında kullanılan tutanakların düzenlenme amacı dikkate alındığında, yasal defter tasdik bilgileri doldurulmayan tutanakların usulüne uygun olarak düzenlenmediği anlaşıldığından, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi gerektiği yönünde düzeltici işlem belirlenmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Kullanılmayan...-TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya,...-TL temyiz aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davalı idareye iadesine,
6. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
7. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara iadesine,
8. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
9. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 07/07/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar