Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1437 E. , 2025/2470 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1437
Karar No:2025/2470
TEMYİZ EDENLER (DAVACILAR): ... Mirasçıları;1- ...2- ... 3- ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Adana ili, Yüreğir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın 1.014,50 m²'lik lokanta (restaurant) kısmının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile 10 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin 27/03/2019 tarihinde yapılan ihalenin iptal edilmesine ilişkin ... tarih ... sayılı Yüreğir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen kararda; Yüreğir Belediye Encümeninin... tarih ve ... sayılı kararıyla taşınmazın 1.014,50 m²'lik lokanta (restaurant) kısmının 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile kiralanmasına karar verildiği, Yüreğir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla da, dava konusu yerin yıllık 65.000,00-TL'ye davacıların murisine ihale edilmesine karar verilerek ihalenin onaylandığı ve 28/03/2019 tarihinde taraflar arasında sözleşme imzalandığı;
Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda hazırlanan 2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporu'nda, dava konusu taşınmazın da içinde bulunduğu bazı taşınmazların bölünerek pazarlık usulü ile kiraya verildiği, söz konusu kısımların kiraya verilirken kapalı teklif usulü ile ihaleye çıkılması gerekirken buna uyulmadığı, nitekim benzer yerlere ilişkin ihalelerin bu gerekçelerle iptal edildiği, ... tarih ve ... sayılı Encümen kararı ile idarece 2019 yılında gerçekleştirilmiş olan ihalelerin mevzuata aykırılığının açıkça kabul edildiği, ihalenin iptal edilmesine ilişkin işlemin dava konusu edildiği ve mahkeme kararı ile ihalenin iptal edilmesine ilişkin işlemin hukuka uygun olduğunun ortaya konulduğu, buna rağmen aynı tarihte yapılan ve aynı usulde gerçekleştirilen diğer ihalelerin iptal edilmediğinin görüldüğü, idarenin gerçekleştirdiği ihalelerde pazarlık usulünün uygulanmasının hukuka uygun olmadığı hususlarına yer verildiği;
Bunun üzerine idarece Sayıştay Denetim Raporu'na atıf yapılarak Yüreğir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararında, "2886 sayılı Kanun'a esas olan ihale usulünün uygulanmaması, rekabetin sağlanmaması, kamu zararının oluşması" gerekçelerine yer verilerek ihalenin ve sözleşmenin iptaline karar verildiği;
Dava dosyası ve Uyap sistemi üzerinde yapılan inceleme neticesinde, Adana ili, Yüreğir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan sosyal tesis alanının 10 yıl süreyle pazarlık usulü ile kiralanmasına dair ihalenin davalı idarece 2019 yılında iptal edildiği, bu işleme karşı açılan davanın Mahkemelerinin E:..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği ve kararın temyiz incelemesinden geçerek kesinleştiğinin görüldüğü;
Uyuşmazlıkta, muhammen bedelin aşılmış olduğu durumlarda dahi ihaleye konu yerin daha yüksek bir bedele ihale edilebileceğinin anlaşılması ve kamu yararı dışında objektif olmayan saiklerle hareket edildiğinin davacı tarafından ortaya konulamaması halinde ihalenin ita amirince iptal edilmesi yolunda takdir yetkisi kullanılabileceği anlaşılmakta olup, dava konusu taşınmazla aynı ada içerisinde yer alan yere ilişkin ihalenin, esas ihale usulünün uygulanmadığı, ihalede açıklık ve rekabet ortamı sağlanmadığı gerekçelerle idarece daha önce iptal edildiği, dava konusu ihaleye tek teklif verenin davacıların murisi olduğu ve verilen teklifin de belirlenen muhammen bedel tutarıyla aynı olduğu, ayrıca ihalenin tarihi ve ihale konusu yerin konumu gibi hususlar gözetildiğinde, ihalede rekabetin sağlanmadığı dolayısıyla gerçekleşen ihaleden beklenen kamu yararının gerçekleşmeyeceğinin anlaşıldığı;
Kaldı ki, pazarlık usulünün istisnai olması ve 2886 sayılı Kanun uyarınca ihalelerde kapalı teklif usulü esas olmasına rağmen; bu usulden ayrılınmasını gerektirecek bir gerekçe ortaya konulmaksızın, daha açık bir ifadeyle, taşınmazın ihalesi sırasında uygulanan mevzuat maddesinde belirtilen, taşınmazın kullanışının hangi özelliği, bu usulün uygulanmasının hangi bakımlardan idareye yararlı olacağı yahut ivedilik bulunup bulunmadığı, varsa ne şekilde bir ivedilik bulunduğu gibi hususlar ortaya konulmaksızın pazarlık usulüyle ihale yapıldığı anlaşıldığından, bu hususun mevzuata aykırılık oluşturduğu;
Bu durumda, açıklık ve rekabet ortamı sağlanmaksızın, kamu yararı amacını gerçekleştirmeye elverişli olmayacak şekilde ve şartları oluşmaksızın esas usulden ayrılmak suretiyle pazarlık usulüyle mevzuata aykırı olarak yapıldığı anlaşılan ihalenin, takdir yetkisi de kullanılarak iptaline dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca gerçekleştirilen pazarlık usulü ile kiralama işleminin hukuka uygun olduğu, ihalenin bu usul ile yapılmasında gerekçe gösterilen "kullanış özelliği", "idareye yararlılık", "ivedilik" hallerinin Kanun'da öngörülen objektif ölçütler olduğu ve somut olayda da bu koşulların varlığının açıkça ortaya konulduğu, idarenin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğu ve keyfi şekilde kullanılamayacağı, sadece Sayıştay Denetim Raporu'na dayanılarak sözleşmenin feshedilmesinin hukuki güvenlik ilkesinin ihlali anlamına geldiği, çünkü söz konusu raporların denetim ve tavsiye niteliği taşıdığı ve tek başına idari işlem tesisine dayanak teşkil edemeyeceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile ihale şartlarının oluşmadığı, Sayıştay Başkanlığı'nın hesap yargısı açısından bir yargı kurumu olduğu, aldığı kararların yargı kararı olduğu ve kesin hüküm taşıdığı, 2020 Yılı Sayıştay Denetim Raporu'nun 16. maddesine uygun olarak işlem tesis edildiği, uyuşmazlığa konu ihale işleminin 5393 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri gereğince idareye tanınan yetki ile iptal edildiği, dolayısıyla dava konusu iş ve işlemlerde hukuka aykırılık bulumadığından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Adana ili, Yüreğir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı ( ifraz işlemi sonucunda ... parsel) mülkiyeti Hazineye ait 48.818,38 m²'lik taşınmazın 1.014,50 m²'lik lokanta (restaurant) kısmının 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile kiralanmasına karar verilmiştir.
İhale davacıların murisi uhdesinde bırakılmış ve 28/03/2019 tarihinde Belediye ile davacıların murisi arasında sözleşme imzalanmıştır.
Davalı idarece, dava konusu ihale ile sözleşmenin 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 67. maddesine uygun olmadığı, sözleşmenin 33. ve 35. maddelerine aykırılık teşkil ettiği, 2886 sayılı Kanun'un hükümlerine göre esas olan ihale usulünün uygulanmadığı ve rekabetin sağlanmadığı gerekçeleri ile 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporu esas alınarak ... tarih ve ... sayılı Belediye Encümen kararı ile ihale iptal edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun'da yazılı hükümlere göre yürütüleceği; "İlkeler" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun'un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu; 31. maddesinde ise, ihale komisyonları tarafından alınan ihale kararlarının, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 iş günü içinde onaylanacağı veya iptal edileceği, ita amirince karar iptal edilirse ihalenin hükümsüz sayılacağı kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın 1.014,50 m²'lik lokanta (restaurant) kısmının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile 10 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin ihalenin 27/03/2019 tarihinde yapıldığı, ihalenin tek teklif veren davacıların murisi uhdesinde bırakılarak 28/03/2019 tarihinde sözleşmenin imzalandığı, daha sonra idare tarafından 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporu'nun "Bulgular" başlıklı 16. maddesi esas alınarak ... tarih ve ... sayılı Yüreğir Belediye Encümeni kararı ile ihalenin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu Rapor'da, yasal süre sınırlamasına ve ihale usulüne uyulmadan kiraya verilen taşınmazlardan birine ait kira sözleşmesinin feshedilmesine rağmen aynı nitelikteki diğer üç adet taşınmazın kiralanmasına ilişkin sözleşmelerin feshedilmediği tenkidinde bulunulduğu, 08/05/2019 tarih ve ... sayılı Encümen kararı ile idarece 2019 yılında gerçekleştirilmiş olan ihalelerin mevzuata aykırılığının da kabul edildiği, nitekim söz konusu iptal işlemine karşı dava açıldığı ve davanın reddine karar verildiği, bu itibarla feshedilmeyen kira sözleşmelerinin fesih yoluna gidilerek ilgili taşınmazların hukuka uygun yöntem ve koşullarla ihale edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Dava konusu işlemin sebep unsurunu, Sayıştay tarafından tanzim edilen denetim raporunda atıf yapılan aynı nitelikte bir taşınmaza ilişkin yapılan ihalenin iptali ile sözleşmenin feshedilmesi işlemine ilişkin olarak verilen mahkeme kararına istinaden aynı tarihlerde yapılan diğer ihalelerin de usulüne uygun şekilde gerçekleştirilmediği gerekçesi oluşturmaktadır.
Rapor'da bahsi geçen ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan 10.901,62 m² yüzölçümlü sosyal tesis alanının kullanım hakkının 10 yıl süre ile kiraya verilmesine ilişkin ihalenin, 20/03/2019 tarihinde yapıldığı ve 25/03/2019 tarihinde kira sözleşmesinin imzalandığı, ihalenin iptal edilmesine ilişkin işlemin sözleşmenin imzalanmasından yaklaşık iki ay sonra alınan ... tarih ve ... sayılı Encümen kararı olduğu; dava konusu ihalenin ise, 27/03/2019 tarihinde yapıldığı ve kira sözleşmesinin 28/03/2019 tarihinde imzalandığı, ihalenin ve sözleşmenin ise Kasım 2021 tarihinde tanzim edilen 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporu dayanak alınarak 26/09/2024 tarihinde iptal edildiği görülmüştür.
Tesis ettiği idari işlemler aksi ortaya konulmadığı sürece hukuka uygunluk karinesinden yararlanan idarenin, herhangi bir nedenle hukuka aykırı olduğu sonucuna vardığı idari işlemlerini geri almak suretiyle hukuka uygunluğu sağlaması hukuk devleti ilkesinin tabii bir sonucudur. Ancak, idari işlemleri geri alma yetkisinin, idari istikrarı sağlayabilmek ve kazanılmış hakları koruyabilmek için belli şartlara bağlı tutulması da hukuki bir zorunluluktur.
Uyuşmazlık konusu olayda, dava açma süresi geçtikten sonra hukuka aykırı olduğu ileri sürülen bir idari işlemin geri alınması söz konusu olduğundan, geri alınan işlemin, idarece ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açık hataya düşülerek tesis edilip edilmediği veya yok hükmünde olup olmadığının tespit ve tayini gerekmektedir. Zira, anılan işlem bu nitelikte ise, ilgililer lehine hak doğurması mümkün olmadığından, dava açma süresi geçmiş olsa bile geri alınması mümkündür.
"İdari işlemde şekil, öncelikle iradenin açıklanmasının dış dünyaya yansıyan maddi yönünü ifade etmektedir. Bunun yanında, işlemin yapılmasında izlenen yol ve yöntemleri de ifade etmektedir. Şekil, gerek işlemin maddi varlığını ortaya koyması ve ispata yaraması, gerekse onu yapan hukuk öznesinin iradesini hangi makam, merci tarafından ve nasıl yapıldığını göstermesi bakımından önemli bir unsurdur. Bir işlemin tesisi için kanunda öngörülen biçim ve yöntem kurallarına uyulmamasıyla ortaya çıkan sakatlıklar, şekil yönünden hukuka aykırılık halini oluşturacağından işlemin iptaline yol açabilir. Bununla birlikte şekil kurallarına uyulmaması her zaman iptal sebebi değildir. Mesela, imza sahiplerinin ad ve görevlerinin yazılmaması tarih atılmaması gibi sonuca etkili ve esaslı olmayan (ikincil) sakatlıklar işlemin iptalini gerektirmez." (Dr. Celâl Işıklar, İdare Hukukunda Yokluk ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Uygulaması - İÜHFM C. 69, S.I -2, s. 805-880, 2011)
Bu bağlamda, idari işlemlerin tesis edildiği tarih itibarıyla hukuk aleminde sonuç doğurduğu ve hukuka uygunluk karinesinden yararlandığı yönündeki idare hukuku ilkesi dikkate alındığında, ihale sürecinde açık hukuka aykırılık bulunmadığı sürece ihalenin iptaline karar verilemeyecektir. Uyuşmazlıkta, Sayıştay Denetim Raporu 2021 yılında düzenlenmiş olmasına rağmen ihalenin ve sözleşmenin hukuk aykırı olduğu ileri sürülerek 2024 yılında iptal edilmesi söz konusudur.
Bu itibarla, Belediye Encümen kararı ile, denetim raporu üzerinden yaklaşık 3 yıl sonra, sözleşmenin imzalanmasından ise daha uzun bir süre geçtikten sonra ihale işlemini geri alacak nitelikte sözleşmenin iptaline karar verilmesinde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz istemlerinin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde temyiz aşamasında kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacılara iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 30/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar