Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1469 E. , 2025/2507 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1469
Karar No:2025/2507
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Tıbbi Ürünler ve Medikal Malzemeler Sanayi
Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği'nin 9. maddesi uyarınca 03/04/2023 tarihinde imzalanan "Yaşam Konteyneri Alımı" işine ait sözleşme kapsamında üstlenilen 500 adet yaşam konteynerinin sözleşmenin 10.3.1. maddesi uyarınca 12 hafta içerisinde sözleşmede öngörülen takvime ve miktara uygun olarak teslim edilmesi gerekirken 362 adet konteynerin teslim edilmediğinden bahisle davacı şirketin 2 yıl süreyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 20/09/2023 tarih ve 32315 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin teknik şartnameye göre, yaşam konteynerlerini tamamladıktan sonra işin idarenin kabulüne kabule hazır olduğunu idareye yazılı olarak bildirmesi gerektiği, bu bildirimden sonraki 5 gün içerisinde idarenin muayene işlemlerine başlayacağı, muayenenin davacının bildirdiği üretim tesislerinde yapılacağı, muayene sonucunda teknik şartnameye uygun olduğu tespit edilen konteynerlerin tanıtım numaralarına göre idarenin belirleyeceği illere sevk edileceği, bu hususun Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmeliğin 11. maddesine uygun olarak teknik şartnamede düzenlendiği, davacının idarenin yer gösterimi yapmadığı iddiasını ileri sürebilmesi için öncelikle anılan madde uyarınca idareden talepte bulunması gerektiği, 500 yaşam konteynerinin tamamının muayenesi için süresi içerisinde idareye başvuru yapmayan davacının usulüne uygun muayene yapılmadığına ilişkin iddiasına itibar edilmediği, davacının teslim etmesi gereken 500 adet yaşam konteynerinden 138 tanesini teslim ettiği, kalan 362 adet konteynerin süresinde teslim edilmediği anlaşıldığından, Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliğinin 36/C maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince davacı şirketin 2 yıl süre ile kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmasının yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dosyaya sunulan tutanaklara rağmen teslim etme sorumluluğunun yerine getirilmediğine karar verildiği, İdare Mahkemesince gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği, sözleşme kapsamında üstlenilen sorumluluğun kendi kusurları olmadan yerine getirilemediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davacının teslime hazır olduğunu belirttiği bütün konteynerlerin idarece teslim alındığı, teslim edilmesi taahhüt edilen 500 adet konteynerin 138 tanesinin teslim edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca gerçekleştirilen "Yaşam Konteyneri Alım İşi" ihalesi davacının uhdesinde kalmıştır.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Barınma ve Yapım İşleri Genel Müdürlüğü ile davacı şirket arasında 03/04/2023 tarihinde 500 adet yaşam konteyneri alım işine ilişkin sözleşme imzalanmıştır.
Sözleşme kapsamında, birinci hafta 20 adet, ikinci hafta 20 adet, üçüncü hafta 30 adet, dördüncü hafta 30 adet, beşinci hafta 30 adet, altıncı hafta 30 adet, yedinci hafta 50 adet, sekizinci hafta 50 adet, dokuzuncu hafta 60 adet, onuncu hafta 60 adet, on birinci hafta 60 adet, on ikinci hafta 60 adet olmak üzere toplamda 500 adet yaşam konteynerinin davacı tarafından idareye teslim edeceği taahhüt edilmiştir.
Konteynerlerin son teslim tarihi olan 25/06/2023 tarihinde 12 haftalık süre sona ermiş olmasına rağmen davacı tarafından o tarihe kadar 110 tanesinin teslimatı yapılması nedeniyle 07/08/2023 tarihinde davacıya 10 gün süreli cezalı ihtar yazısı yazılmış ve 10 gün içerisinde henüz teslimatı yapılmayan 390 adet yaşam konteynerinin teslim edilmesi istenilmiştir.
İhtardan sonra 28 adet yaşam konteynerinin daha teslim edilmesiyle toplamda 138 adet yaşam konteyneri teslim edilmiş ancak geriye kalan 362 adet yaşam konteynerinin teslim edilmediğinin tespit edilmesi üzerine 03/04/2023 tarihli sözleşmenin 35.1.1. maddesinin (a) bendi uyarınca sözleşmenin feshedildiği davacı şirkete bildirilmiştir.
14/09/2023 tarih ve 681745 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkan Olur'u ile davacı şirketin 2 yıl süreyle kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verilmiştir.
Yasaklama kararı 20/09/2023 tarih ve 32315 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'un "Kaynak yönetimi" başlıklı 23. maddesinde, "... Afet ve acil durum hallerinde ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanması amacıyla sınırlı olmak üzere bu hesaptan yapılacak harcamaların 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olmadığı ..." kuralına yer verilmiştir.
7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun'un "Mali hükümler" başlıklı 33. maddesinde, "... Acil durumlarda il valilikleri adına açılacak acil afet hesaplarına, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı bütçesinin afet tertiplerinden ödeme yapılır. Bu hesaplardan yapılacak harcamaların belgeleri il özel idaresinde saklanır ve il özel idare bütçesi ile birlikte Sayıştayca denetlenir. ... Tabiî afet nedeniyle kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından her ne ad altında olursa olsun toplanan nakdî bağış ve yardımlar, Maliye Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü adına açılacak özel hesaplarda toplanır ve nemalandırılır. Gerektiğinde döviz hesabı da açılabilir. Bu hesaplarda toplanan tutarlar Maliye Bakanlığınca ihtiyaca göre ilgili kurum bütçelerine özel gelir ve ödenek kaydedilmek suretiyle kullandırılır. Bu ödeneklerden yılı içerisinde kullanılmayan tutarları, ertesi yıl bütçesine devren özel gelir ve ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Çeşitli kanunlarda Afetler Fonuna yapılan atıflar, afet tertiplerine veya acil afet hesaplarına yapılmış sayılır." kuralı yer almıştır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "İdarenin sözleşmeyi feshetmesi" başlıklı 20. maddesinde, "Aşağıda belirtilen hâllerde idare sözleşmeyi fesheder:
a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi, (...)
Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir."; "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 25. maddesinde, "Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:
(...)
f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek..."; "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 26. maddesinde, "25. maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanunun 2. ve 3. maddeleri ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, sözleşmeyi uygulayan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir." kurallarına yer verilmiştir.
Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği'nin "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Yönetmelik, 25/9/2009 tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 23. maddesi ile 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 33. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır."; "Sözleşmenin feshi" başlıklı 22. maddesinde, "... Yüklenicinin taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, sözleşmede belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az üç gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir."; "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 36/C maddesinde, "Bu Yönetmelik çerçevesinde aşağıda belirtilen hal ve şartların gerçekleşmesi halinde ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir: (...)
c) İhale sırasında veya sonrasında bu fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler, idarelerce o ihaleye iştirak ettirilmeyecekleri gibi yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar aynı idare tarafından yapılacak sonraki ihalelere de iştirak ettirilmez.
ç) Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeşgün içinde verilir. Verilen bu karar Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Bu kararlar, Kamu İhale Kurumunca izlenerek kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olanlara ilişkin sicillerde tutulur.
(2) İhaleyi yapan idareler, ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaştıkları takdirde, gereğinin yapılması için bu durumu ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. (...)" düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı şirket hakkındaki yasaklama işlemi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanı Olur'u ile tesis edilmiştir.
Aktarılan mevzuat uyarınca, ihaleyi gerçekleştiren idarelerce ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektiren bir durumun tespiti halinde, ihalelere katılmaktan yasaklama işleminin tesis edilebilmesi için söz konusu durumun gereğinin yapılması için ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirimde bulunulması gerekir. Başka bir anlatımla, ilgili mevzuat, yasaklama işlemini tesis etmek üzere ihaleyi gerçekleştiren idareleri yetkilendirmemiş, yasaklama işleminin tesis edilebilmesi için ihaleyi gerçekleştiren idareleri ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirimde bulunmakla yükümlendirmiştir.
Belirtilen çerçevede, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen ihalelerde kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararlarının Başkanlığın bağlı bulunduğu İçişleri Bakanlığı tarafından verileceği, İçişleri Bakanlığının ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verme konusunda yetkili idare olduğu, ihaleyi gerçekleştiren Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilemeyeceği, Başkanlığın yasaklama işlemleri konusundaki yetkisinin ihalenin gerçekleştirilmesi safahatında veya sonrasında ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektiren bir fiil veya davranışın tespit edilmesi halinde, bu durumu bağlı bulunduğu İçişleri Bakanlığına gereğinin yapılması için bildirmekten ibaret olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Nitekim, önceki tarihte, Afet ve Acil Durum Başkanı Olur'u ile tesis edilen kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama işleminin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı, Dairemizin 20/03/2025 tarih ve E:2025/406, 2025/1317 sayılı kararıyla onanmıştır.
Uyuşmalıkta, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından sözleşme ile üstlenilen taahhüdün usulüne uygun bir şekilde ihtarda bulunulmasına rağmen yerine getirilmemesi nedeniyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaşılmasına karşın, bu durumun gereğinin yapılması ve dolayısıyla yasaklama kararının tesis edilmesi için bağlı bulunulan İçişleri Bakanlığına herhangi bir bildirim yapılmadığı, davalı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından 14/09/2023 tarih ve 681745 sayılı Başkan Olur'u ile dava konusu yasaklama işlemin tesis edildiği, 31/08/2023 tarih ve 32295 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan yasaklama kararının bu Olur'a dayandığı, İçişleri Bakanlığı işlemiyle tesis edilmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 4735 sayılı Kanun'un 25. ve 26. maddeleri ile Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği'nin 36/C maddesine aykırı olarak tesis edilen dava konusu işlemde yetki unsuru bakımından hukuka uygunluk; davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 07/07/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
karar