Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1503 E. , 2025/2509 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1503
Karar No:2025/2509
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Proje İnşaat Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA) : 1. ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
2. ... Yapı Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av....
İSTEMİN KONUSU :... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Raylı Sistem Müdürlüğünce 19/11/2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21. maddesi birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca pazarlık usulüyle gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metro Hattı İnşaat ve Elektromekanik İşler ile M1 Hattı Elektromekanik Sistemleri Yapım İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, Çerkezköy-Kapıkule hızlı tren projesini tamamlayıcı nitelikteki dava konusu ihaleye ilişkin "Çerkezköy-Kapıkule Hattı İstasyon Binalarının İnşası, Kapıkule Tevsiatı İle Gümrüklü Alan Yenileme İşleri, EST ve Güvenlik Sistemlerinin Tesisi, Çorlu Dere Islahı ve Etkileşimli Demiryolu Hattının Dere Islahına Uygun Yapılması İşi" projesinin, gümrüklü alan olan Kapıkule Gardaki mevcut yolların, akaryakıt ve ikmal tesislerinin, elektrifikasyon ile sinyalizasyon sistemlerinin; etaplar halinde tren trafiği altında gümrüklü alan koşulları korunarak sökülmesi, emniyetli şekilde özel yapım teknikleri ve ilave tedbirlerle etaplar halinde kamu hizmetleri aksatılmadan ivedilikle yeniden inşa edilmesi, hızlı tren güzergahındaki istasyon binalarının yapılması, hızlı tren hattı ile etkileşimli dere ıslahının yapılması ve mevcut demiryolu hattında dere ıslahı sebebiyle kot yükseltme işlerini kapsaması gerektiği;
Uyuşmazlık konusu ihale işi için 12/01/2023 ve 06/07/2023 tarihlerinde güncel maliyetlerle iki kez açık ihale usulü ile ihale yapıldığı ve her iki ihaleye de teklif gelmediği için ihalelerin iptal edilmek zorunda kalındığı, demiryolu işletmeciliğinin emniyetli, etkin, güvenli ve tekniğine uygun şekilde yapılabilmesi için yapım çalışmaları devam eden hızlı tren projesi ile eş zamanlı olarak, yolcu ve yük tren işletmeciliği altında, can ve mal güvenliğinin korunarak işletmede kesinti ve aksaklık yaşanmaması ve imalat teknikleri açısından özellik arz etmesi nedeniyle pazarlık usulüyle gerçekleştirilen dava konusu ihale işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kararın emsal kararlara aykırı olduğu, pazarlık ihalesi yapma şartlarının gerçekleşmediği, herhangi bir proje olmaksızın ihaleye çıkıldığı, benzer ihalelerin Sayıştay tarafından eleştirildiği, dava açma ehliyetinin bulunduğu, yüksek miktarlı ihalelerde yüklenici olduğu, iş deneyim belgelerinin bulunduğu, pazarlık ihalesinin kişilerin dava açma hakkını elinden aldığı, eşitlik ilkesine aykırı davranıldığı, ülkenin memurlarının eşlerine ve çocuklarına verdiği harçlığın nereye harcandığını dahi denetlerken ülkenin parasının nereye harcandığının denetlenmediği, kamu parasıyla tekelci bir anlaşma oluşturularak kaynakların dağıtımının etkinliğinin bozulduğu, milletin patates ve soğana muhtaç kaldığı, idarenin sebep saptırması yaptığı, ihalelerin kapalı kapılar arkasında belli kişilere paylaştırıldığı, kişisel veya siyasi amaç izlenmesi halinde kamu yararı bulunmadığı, kamunun zarara uğradığı, ihalelerin rekabete açık bir şekilde yapılmasının işin bir an önce bitirilmesinden daha üstün olduğu, dava konusu ihalenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idare tarafından, davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği, işin can ve mal güvenliği nedeniyle bir an önce yapılması gerektiği, pazarlık usulüyle ihaleye çıkılabilme şartlarının bulunduğu, ihale konusu iş alanında kendisini ispatlamış tüm şirketlerin ihaleye davet edildiği, davacı tarafından bu büyüklükte raylı sistem işi yapılmadığı, yeni eklenen kısmın keşif artışıyla tamamlanamayacağı, pazarlık ihalesinde rekabetin oluştuğu, dava konusu ihalenin hukuka uygun olduğu;
Davalı idare yanında müdahiller tarafından, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı, ihalede mevzuata aykırılık bulunmadığı, pazarlık usulüyle ihale yapılmasının gerekçelerine yer verildiği, dava konusu ihale ile temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ :
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Raylı Sistem Müdürlüğünce 03/03/2017 tarihinde belirli istekliler arasında ihale usulüyle... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Metrosu İnşaat ve Elektromekanik İşleri, Yer Altı Aktarma Merkezi (Otopark) ve Depo Alanı İnşaatı" ihalesi gerçekleştirilmiş, anılan ihale kapsamında 14/04/2017 tarihinde sözleşme akdedilmiştir. Daha sonra sözleşme, yüklenici iş ortaklığı tarafından 13/05/2022 tarih ve 31834 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5546 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararından faydalanılması üzerine tasfiye edilmiştir.
Anılan sözleşmesinin tasfiyesinden sonra, idare tarafından 05/04/2024 tarihinde açık ihale usulüyle ... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metrosu Kaba İnşaatı ve Elektromekanik Tasarım İşleri" ihalesi gerçekleştirilmiş, anılan ihaleye davacının da aralarında bulunduğu iş ortaklığı tarafından sunulan teklif, ihale komisyonunun... tarih ve ... sayılı kararıyla ekonomik açından en avantajlı teklif olarak kabul edilmiş ve uyuşmazlık konusu ihale iş ortaklığının uhdesinde kalmıştır. Anılan ihale komisyonu kararının ihale yetkilisinin onayına sunulması üzerine, ihale yetkilisi tarafından, 4734 sayılı Kanun'un 40. maddesi uyarınca ihalenin iptaline karar verilmiştir. İhalenin iptali kararına karşı davacılar tarafından yapılan şikayet başvurusunun reddi üzerine, Kamu İhale Kurulunun (Kurul) 03/07/2024 tarih ve 2024/UY.I-855 sayılı kararıyla itirazen şikayet başvurusunun kabulüne ve ihalenin iptali kararının iptaline karar verilmiştir.
Kurulun anılan kararı üzerine ihale komisyonunun ... tarih ve... sayılı kararıyla, ihalenin iptali kararının Kurul kararıyla iptal edildiği ancak yapılan ihalenin 2024/7 sayılı Genelgeye aykırı olduğu kanaatiyle tekrar ihalenin iptaline karar verilmiştir. Bu karara karşı da davacılar tarafından yapılan şikayet başvurusunun reddi üzerine, itirazen şikayet başvurusu Kurul tarafından incelenmiş ve 14/08/2024 tarih ve 2024/UY.I-997 sayılı Kurul kararıyla reddedilmiştir. Bu ret kararının tebliği üzerine açılan davanın da ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddi üzerine oluşturulan temyiz dosyasının Dairemizce incelenmesi sonucunda; Dairemizin 26/12/2024 tarih ve E:2024/3158, K:2024/6016 sayılı kararıyla, temyiz istemini kabul edilerek, Kurul 14/08/2024 tarih ve 2024/UY.I-997 kararının iptaline karar verilmiştir.
Davacı şirketin ortağı olduğu iş ortaklığının uhdesinde kalan, ... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metrosu Kaba İnşaatı ve Elektromekanik Tasarım İşleri" ihalesinin idare tarafından iptal edilmesinden sonra, 4734 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca ... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metro Hattı İnşaat, Elektromekanik İşleri ile M1 Hattı Elektromekanik Sistemleri Yapım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiş ancak bu ihaleye davet edilen altı şirketten ikisinin teklif vermemesi, ikisinin iş ortaklığı olarak birlikte teklif vermesi, birinin teminat mektubunun geçersiz olması, diğerinin ise yaklaşık maliyete çok yakın şekilde teklif vermesi üzerine iptal edilmiştir.
... ihale kayıt numaralı ihalenin iptalinden sonra ise, idarece 19/11/2024 tarihinde anılan bent uyarınca pazarlık usulüyle... ihale kayıt numaralı “Kirazlı-Halkalı Üniversite Metro Hattı İnşaat ve Elektromekanik İşler ile M1 Hattı Elektromekanik Sistemleri Yapım İşi” ihalesi gerçekleştirilmiş ve anılan ihale davalı idare yanında müdahillerin oluşturduğu iş ortaklığının uhdesinde kalmıştır. Bunun üzerine, davacı tarafından, ortağı olduğu iş ortaklığının uhdesinden kalan ... ihale kayıt numaralı ihalenin hukuka aykırı bir şekilde iptal edildiği ve bu nedenle anılan ihaleyi de kapsayan bu ihalenin hukuka aykırı olduğundan bahisle işbu dava açılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında, idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; 4. fıkrasında, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulünün ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin Kanun'da belirtilen özel hâllerde kullanılabileceği; 18. maddesinde, idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulanacak usullerin; açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü olduğu kurala bağlanmıştır.
4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Aşağıda belirtilen hâllerde pazarlık usulü ile ihale yapılabilir: Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hâllerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması." kuralına yer verilmiştir.
Aktarılan kanun düzenlemeleri uyarınca, 4734 sayılı Kanun'a göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulünün ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel ihale usulleri olduğu ve dolayısıyla 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelerce yapılacak ihalelerde öncelikle bu usullerin uygulanması gerektiği, diğer ihale usullerinin Kanun'da belirtilen özel hallerde uygulanabileceği, idarelerin, ihaleleri pazarlık usulü ile yapabilmeleri için, 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinde aranan şartların gerçekleşmesi gerektiği açıktır.
4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca gerçekleştirilen pazarlık usulü, doğal afet, salgın hastalık, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması şeklinde belirlenen ihtimallerden birinin veya birden fazlasının varlığının "ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması" şartı ile birlikte gerçekleşmesi durumunda uygulama alanı bulabilecektir. Nitekim 4734 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde pazarlık usulünün uluslararası mevzuata uygun şekilde özelliği olan ve ivedi olarak yapılması gereken işlerle sınırlandırıldığı belirtilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesinin 05/11/2024 tarihli Gerekçe Raporunda dava konusu ihalenin, "geçici imalatların iki yıldan daha az sürede tamamlanması beklendiği için deprem etkilerinin dikkate alınmadan tasarlandığı, geçici kazı destek imalatlarının teorik ömrünü olan iki yılı tamamladığı, inşaatın etki alanında kalan riskli yapı stoku dikkate alındığında inşaat çalışmasına ivedilikle başlanılması gerektiği", yine halihazırda var olan metronun işletmecisi tarafından 09/05/2024 tarihinde idareye gönderilen yazıda da belirtildiği üzere, "M1A ve M1B metro hattının sinyalizasyon sisteminin çok eski olduğu, tamiri mümkün olan parçaların tamir edilerek ayakta tutulduğu, trafo merkezlerinde kronik arızalar bulunduğu, bazı parçaların ekonomik ömrünü doldurduğu ve yedek parça hizmetinin olmadığı, yeni yapılacak etapla birlikte yapılması gerektiği" gerekçesiyle 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine göre pazarlık usulüyle yapıldığı belirtilmiştir.
Bununla birlikte, yukarıda da açıklandığı üzere, daha önce geçici imalatları yapılan uyuşmazlık konusu işin, önceki sözleşmenin tasfiyesinden sonra doğrudan pazarlık usulüyle ihalenin gerçekleştirilmediği, davalı idare tarafından ilk olarak kaba inşaatların tamamlanabilmesi için açık ihale usulüyle ihale gerçekleştirildiği, bu durumun, geçici imalatların iki yıllık teorik ömrünün dolmadığını ve kaba inşaatların tamamlanması için yeterli sürenin bulunduğunu gösterdiği, yine idare tarafından geçici inşaatların ne zaman yapıldığının da dosya kapsamında ortaya koyulmadığı görüldüğünden davalı idarenin birinci gerekçesinin 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde aranan şartları sağlamadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, var olan M1A ve M1B metro hattının sinyalizasyonunun yenilenmesi gerekliliğiyle 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde aranan şartlarının sağlandığına yönelik iddia bakımından ise, Kurulun 03/07/2024 tarih ve 2024/UY.I-855 kararında da belirttiği üzere, M1A ve M1B hatlarına ilişkin revizyon ihtiyacından idarenin haberdar olmamasının hayatın olağan akışa aykırı olduğu, açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ihalenin ilanına çıkılırken, tasfiye edilen "Kirazlı-Halkalı Metrosu İnşaat ve Elektromekanik İşleri, Yeraltı Aktarma Merkezi (Otopark) ve Depo Alanı İnşaatı İşleri" işinin elektromekanik imalatlarının, uzatması olduğu M1A ve M1B hatları revizyonları ile birlikte ihale edilmesinin uygun olacağı değerlendirilerek elektromekanik imalatların açık ihale usulüyle yapılan ihale kapsamından ayrıştırıldığı, söz konusu işin bir bütün olarak gerçekleştirilmesine ilişkin gerekliliğin ihale öncesinde değerlendirilerek başvuruya konu ihaleye çıkıldığı, bu husususun ihalenin iptal gerekçesinde de belirtildiği dolayısıyla işin bir bütünlük içerisinde yapılması hususunun tam olarak sonradan ortaya çıkan bir durum olmadığı göz önüne alındığında anılan iddianın da yerinde olmadığı ve bu kapsamda da 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde aranan şartları sağlamadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu işin, 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde aranan şartlar sağlanmadan pazarlık usulüyle ihalede edilmesi hukuka aykırı olduğundan, temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozularak dava konusu ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN
MADDİ OLAY :
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Raylı Sistem Müdürlüğünce, 19/11/2024 tarihinde pazarlık usulüyle ... ihale kayıt numaralı "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metro Hattı İnşaat ve Elektromekanik İşler ile M1 Hattı Elektromekanik Sistemleri Yapım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiş, anılan ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlal edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10. maddesinde, "İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir: a) Ekonomik ve malî yeterliğin belirlenmesi için; (...)
2) İsteklinin, ilgili mevzuatı uyarınca yayınlanması zorunlu olan bilançosu veya bilançosunun gerekli görülen bölümleri, yoksa bunlara eşdeğer belgeleri," kuralına yer verilmiştir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 30. maddesinde, "(1) Ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere aday veya isteklilerden istenecek belgeler aşağıdaki esaslara göre belirlenir:
b) Ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler yaklaşık maliyeti eşik değerin;
1) Onda birine kadar olan ihalelerde istenilemez,
2) Onda birinden eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde istenilebilir,
3) Yarısına eşit ve bu değerin üzerinde olan ihaleler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde istenilmesi zorunludur."; 35. maddesinde,
"(1) Bilançonun veya eşdeğer belgelerin istenildiği ihalelerde ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait;
a) Yayınlanması zorunlu olan yıl sonu bilançosunun veya gerekli bölümlerinin,
b) (a) bendinde belirtilen belgelere eşdeğer belgelerin, her ikisinin de idarece istenilmesi zorunludur.
(2) Bilanço veya eşdeğer belgeler kapsamında;
a) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterleri sağladığını gösteren bölümlerini,
b) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerini ya da bu kriterlerin sağlandığını göstermek üzere yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belgeyi, sunar.
(3) Adayın veya isteklinin ikinci fıkra uyarınca sunduğu belgelerde;
a) Belli sürelerde nakit akışını sağlayabilmesi için gerekli likiditeye ve kısa dönem (bir yıl) içinde borç ödeme gücüne sahip olup olmadığını gösteren cari oranın (dönen varlıklar/kısa vadeli borçlar) en az 0,75 olması (hesaplama yapılırken; yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan, yıllara yaygın inşaat hakediş gelirleri ise kısa vadeli borçlardan düşülecektir),
b) Aktif varlıkların ne kadarının öz kaynaklardan oluştuğunu gösteren öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,15 olması (hesaplama yapılırken, yıllara yaygın inşaat maliyetleri toplam aktiflerden düşülecektir),
c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,50’den küçük olması ve belirtilen üç kriterin birlikte sağlanması zorunludur. Sunulan bilançolarda varsa yıllara yaygın inşaat maliyetleri ile hakediş gelirlerinin gösterilmesi gerekir.
(4) Yukarıda belirtilen kriterleri bir önceki yılda sağlayamayanlar, son üç yıla kadar olan yılların belgelerini sunabilirler. Bu takdirde belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.
(5) İhale veya son başvuru tarihi yılın ilk dört ayında olan ihalelerde, bir önceki yıla ait belgelerini sunmayanlar, iki önceki yıla ait belgelerini sunabilirler. Bu belgelerde, yeterlik kriterini sağlayamayanlar ise iki önceki yılın belgeleri ile üç önceki ve dört önceki yılın belgelerini sunabilirler. Bu durumda, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır. (...)
(9) Aday veya isteklinin ortak girişim olması halinde, ortakların her birinin istenen belgeleri ayrı ayrı sunması ve üçüncü fıkrada belirtilen kriterleri sağlaması zorunludur." kurallarına yer verilmiştir.
24/01/2024 tarih ve 32439 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu İhale Tebliği'nin (Tebliğ No:2024/1) 3. maddesiyle, 01/02/2024-31/01/2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen yapım işi ihalelerinde eşik değerin 418.648.353,00-TL olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
Yargı kararlarında ve doktrinde "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir alaka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmektedir. İptal davalarında davacı olabilmek için subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamakta, menfaat ihlali yeterli sayılmaktadır.
İptal davasının gerek anılan maddede, gerekse içtihat ve doktrinde belirtilen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası kurabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.
Bununla birlikte, idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası kuramayan, idari işlemin hukuki aleminde sonuç doğurduğunu, hatta sonuç doğurabileceğini dahi ortaya koyamayan davacılar yönünden 2577 sayılı Kanun'un 14. ve 15. maddesi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddedileceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, davalı idarece pazarlık usulüyle gerçekleştirilen "Kirazlı-Halkalı Üniversite Metro Hattı İnşaat ve Elektromekanik İşler ile M1 Hattı Elektromekanik Sistemleri Yapım İşi" ihalesinde 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan şartların oluşmadığı, dolayısıyla ihalenin pazarlık usulüyle yapılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dairemizin yerleşik içtihadı olduğu üzere, pazarlık usulüyle yapılan ihalelere karşı, ihalede 4734 sayılı Kanun'da aranan şartların bulunmadığından bahisle pazarlık usulüyle yapılamayacağı iddiasıyla açılan davalarda, dava konusu ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca açık ihale usulüyle yapılması halinde de mevzuat uyarınca ihaleye katılım şatlarını taşımayan kişilerin, dava konusu ihaleyle aralarında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası bulunmadığı kabul edilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuattan, isteklilerin ekonomik ve mali yeterliğine yönelik olarak bilançonun veya gerekli bölümlerinin sunulmasının istenebileceği, ancak yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına eşit veya bu değerin üzerinde olan ihalelerde bilançonun veya gerekli bölümlerinin sunulmasının zorunlu olduğu, 01/02/2024-31/01/2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen ihalelerde eşik değerin 418.648.353,00-TL, dava konusu ihalenin yaklaşık maliyetinin ise 22.863.766.041,14-TL olduğu dikkate alındığında bilançonun sunulmasının zorunlu olduğu, ayrıca sunulan bilançonun Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 35. maddesinin üçüncü fıkrasında aranan şartları da sağlaması gerektiği, aksi takdirde ihaleye katılım şartlarının sağlanamayacağı anlaşılmaktadır.
Dairemizin E:2024/3084 sayılı dosyasında davalı idare yanında müdahil tarafından, davacı şirketin ihaleye katılabilmesi için gerekli olan bilanço şartını sağlamadığı iddia edildiğinden, söz konusu ihalede davacının ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin şartları taşıyıp taşımadığı hususuyla ilgili olarak 12/12/2024 tarih ve E:2024/3084 sayılı ara kararıyla davacıdan bilanço şartını sağlayıp sağlamadığının sorulmasına karar verilmiştir. Davacı tarafından ara kararına verilen cevapta istenilen hususa yönelik bir açıklama yapılmayıp bilanço şartının sağlanması için iş ortaklığı kurulabileceği iddia edilmişse de anılan Yönetmeliğin 35. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca iş ortaklığının kurulması halinde dahi her bir ortağın ayrı ayrı aranan şartları sağlaması gerektiği açıktır.
Bu itibarla, dava konusu ihalede bilançonun ve gerekli bölümlerinin istenilmesinin zorunlu olduğu ve sunulan bilançonun Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 35. maddesinin üçüncü fıkrasında aranan şartları sağlaması gerektiği anlaşıldığından, ihaleye katılmasının mümkün olduğunu ve dava konusu ihalenin meşru, kişisel ve güncel bir menfaatini ihlal ettiğini ortaya koyamayan davacı şirketin bakılan davayı açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, işin esası incelenerek verilen davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddi yolundaki ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 07/07/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar