Danıştay 2. Daire Başkanlığı 2025/1590 E. , 2025/3652 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/1590
Karar No : 2025/3652
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesince verilen ... günlü, E:..., K:... sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; Van ili, Muradiye İlçe Emniyet Müdürlüğü emrinde ... olarak görev yapan davacının, İstanbul Emniyet Müdürlüğünde görev yaptığı dönemde işlediği ileri sürülen "Devlet malı araç, gereç silah ve mermisini ihmal nedeniyle yitirmek" fiili nedeniyle Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7/C-2 maddesi uyarınca "20 ay uzun süreli durdurma" cezası ile tecziyesine ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : Danıştay İkinci Dairesinin 31/01/2024 günlü, E:2021/2601, K:2024/539 sayılı bozma kararı üzerine verilen ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; davacının, yargılandığı ceza davası sonucunda ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla 7 yıl, 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, söz konusu kararın temyizde onanması sonucunda kesinleştiği ve ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... kesinleşme tarihli ve E:..., K:... sayılı kararı ile davacının kısıtlanarak eşi ...'ın vasi olarak tayin edildiğinin görülmesi üzerine, Mahkemenin 27/09/2024 ve 07/11/2024 günlü ara kararlarıyla, vasi ...'a görülmekte olan davayı davacının vasisi olarak kendisinin veya tayin edeceği vekilin takip edip etmeyeceğinin ve davayı takip edecekse davacı adına dava açabileceğini gösteren sulh hukuk mahkemesinden alınmış izin belgesinin iki kez sorulduğu, vasi ... tarafından ara kararlara herhangi bir cevap verilmediği, dolayısıyla vasi tarafından davacı adına dava açabileceğini gösteren sulh hukuk mahkemesinden alınmış bir izin belgesinin ibraz edilmediği gibi davaya devam etme yönünde bir irade de gösterilmediği, ayrıca ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 03/10/2024 tarihli yazısı ile hükümlü olan davacının kısıtlılık halinin devam ettiğinin bildirildiği, bu haliyle davacının görülmekte olan uyuşmazlığı takip edebilmesinin hukuken mümkün olmadığı ve uyuşmazlıkta objektif ehliyet koşulunun sağlanamadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine hükmedilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu ileri sürülerek Mahkeme kararının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Van ili, Muradiye İlçe Emniyet Müdürlüğü emrinde ... olarak görev yapan davacının, İstanbul Emniyet Müdürlüğünde görev yaptığı dönemde hizmet otosunu güvenli yere park etmeyerek hırsızlık olayı yaşanmasına sebebiyet verdiği ileri sürülerek, söz konusu fiil nedeniyle hakkında yürütülen disiplin soruşturması neticesinde Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7/C-2 maddesi gereğince "Devlet malı araç, gereç silah ve mermisini ihmal nedeniyle yitirmek" suçunu işlediğinden bahisle "20 ay uzun süreli durdurma" cezası ile tecziyesine ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararının iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin, ehliyet konusunda atıfta bulunduğu 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu yerine yürürlüğe konulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taraf ehliyeti" başlıklı 50. maddesinde, medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olanın, davada taraf ehliyetine de sahip olacağı; "Dava ehliyeti" başlığını taşıyan 51. maddesinde ise, dava ehliyetinin, medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirleneceği kurala bağlanmıştır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 14. maddesinde, fiil ehliyetsizliği halleri arasında ''kısıtlılık'' hali de belirtilmiş; 407. maddesinin ilk halinde, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkum olan her ergin şahsın kısıtlanacağı; cezayı yerine getirmekle yükümlü makamın, böyle bir hükümlünün cezasını çekmeye başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlü olduğu; 448. maddesinde, vasinin, vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerde temsil edeceği; 471. maddesinin ilk halinde ise, özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkumiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayetin, hapis halinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağı kuralına yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin 22/03/2023 günlü, E:2022/105, K:2023/54 sayılı kararıyla 4721 sayılı Kanun'un 407. ve 471. maddelerinin iptaline karar verilmesinin ardından, 7499 sayılı Kanun'un 5. maddesi ile yeniden düzenlenen 407. maddede;
"Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır.
Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi hâlinde kısıtlanabilir. Cezayı yerine getirmekle görevli makam hapis cezasının infazına başlandığını derhâl vesayet makamına bildirir.
Vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler.
Bu Kanunun kayyımlığa ilişkin hükümleri niteliğine uygun düştüğü ölçüde bu madde için de uygulanır." hükmü,
7499 sayılı Kanun'un 8. maddesi ile yeniden düzenlenen 471. maddede ise,
"Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
Hapis hâlinin devamı süresince aşağıdaki şartların varlığı hâlinde vesayet sona erdirilebilir:
1. Toplam beş yıldan az olan hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin isteminin bulunması,
2. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bir kimsenin yargı merciilerinde bizzat kendisi ya da vekili aracılığı ile dava açabilmesi için; bir hukuksal yararının ya da dava yoluyla elde edebileceği bir hakkının olması (subjektif/kişisel koşul) ve medeni hakları bizzat kullanma yani fiil ehliyetinin bulunması (objektif/nesnel koşul) gerekmektedir.
Bakılan davada, dava devam ederken davacı, hakkında açılan ceza davasında bir yıldan fazla süreli hapis cezasına mahkum olmuş, ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla, davacının Türk Medeni Kanunu'nun 407. maddesi gereğince kısıtlanmasına ve aynı kararla ...'ın vasi olarak atanmasına karar verilmiştir.
4721 sayılı Kanun'un 16. maddesi birinci fıkrasının birinci cümlesinde, kısıtlıların (sınırlı ehliyetsiz) yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça bizzat kendi işlemleri ile borç altına giremeyecekleri vurgulanmıştır. Aynı fıkranın ikinci cümlesinde ise; karşılıksız kazanmalarda ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rızanın gerekli olmadığı ifade edilmiştir.
4721 sayılı Kanun'un kısıtlılara vasi atanmasını öngörmesindeki esas amaç, kısıtlanan kimsenin hukuki muameleleri yaparken hak ve menfaatlerinin korunmasının sağlanmasıdır. Somut olaydaki gibi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkum olan kimsenin, cezaevi koşullarına bağlı olarak bilgi kaynaklarına ulaşmada sınırlı imkanlara sahip olması nedeniyle, bizzat kendisi tarafından tesis edilecek hukuki işlemler sonucunda hak kaybına uğrama olasılığı bulunmaktadır.
Bu itibarla, inşai hakların elde edilmesi için dava açılmasının büyük maddi külfetlere neden olabileceği durumlar dışında, dava açma hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu ve hakkın korunması amacıyla açılan davaların sınırlı ehliyetsiz olan kısıtlılar tarafından kanuni temsilcinin izni aranmaksızın doğrudan açılabileceğinin kabulü gereklidir.
Anayasa Mahkemesince verilen 22/03/2023 günlü, E.2022/105, K.2023/54 sayılı kararla, Türk Medeni Kanunu’nun 407. maddesinde yer alan, bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm olan her erginin doğrudan kısıtlanarak kendisine vasi atanmasını öngören hükmün, Anayasa’nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumunda bulunan her hükümlünün ayırt etme gücünden yoksun olmadığını, dolayısıyla zorunlu vesayet uygulamasının ölçülülük, gereklilik ve orantılılık ilkelerini ihlal ettiğini, ayrıca hâkime somut olayın özelliklerini değerlendirme imkânı tanınmamasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını belirtmiştir. Bu itibarla, hükümlünün korunma amacına ulaşmak için daha hafif tedbirlerin mümkün olduğu, zorunlu vasi atanmasının gereksiz ve aşırı bir müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşılmış; böylelikle TMK m. 407’ nin birinci ve ikinci fıkraları ile 471. maddenin ilgili hükmü iptal edilmiştir.
Davaya neden olan olayda, polis memuru olarak görev yapan davacı tarafından, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7/C-2 maddesi uyarınca "20 ay uzun süreli durdurma" cezası ile tecziyesine ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararının iptali istemiyle bu davanın açıldığı tarih itibarıyla davacının kısıtlı olmadığı davacı tarafından açıldığı, bu davanın davacı bakımından borç doğurucu bir hukuksal işlem veya eylem olmayıp, tam aksine yargı merciince haklı bulunması halinde, kişi varlığında işlem nedeniyle gerçekleşmiş olan eksilmeyi ortadan kaldırmayı sağlayacağı da açıktır.
Mahkemece, davanın ehliyet yönünden reddine karar verildiği 20/12/2024 tarihinde, Anayasa Mahkemesinin 22/03/2023 günlü, E:2022/105, K:2023/54 sayılı kararıyla TMK' nın 407’ nin birinci ve ikinci fıkraları ile 471. maddesinin ilgili hükmü iptal edilmiş ve bu maddeler, anılan karara uygun biçimde yeniden düzenlenmiştir. Bu kapsamda bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm olanların doğrudan kısıtlanarak vasi atanmasına ilişkin zorunluluk ortadan kalkmış; kısıtlama kararının yalnızca gerçekten korunmaya ihtiyaç duyan kişiler bakımından, somut durum değerlendirilerek verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Bu çerçevede, davacının dava sürecinde kısıtlanmış olması, Anayasa Mahkemesi kararının ortaya koyduğu ilkeler uyarınca, davayı takip etme hakkına engel teşkil etmemektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen açıklamalar ile Anayasa Mahkemesinin anılan kararı birlikte değerlendirildiğinde, davacının vasinin izni olmaksızın dava açabileceği ve devam eden davayı takip edebileceği sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. ... İdare Mahkemesince verilen ... günlü, E:..., K:... sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/c fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştayda karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 16/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar