Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/1627 E. , 2025/4603 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1627
Karar No : 2025/4603
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...
Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...
Bölge İdare Mahkemesi...
İdare Dava Dairesinin ...
tarih ve E:...
, K:...
sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 28/04/2011 tarih ve 27918 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 07/04/2011 tarih ve 2011/1677 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki listenin değiştirilmesine ilişkin 19/11/2015 tarih ve 29537 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 09/11/2015 tarih ve 2015/8220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca, Aksu Çayı Taşkın Koruma Projesi kapsamında, Antalya ili, Aksu ilçesi, ...
Mahallesi'nde yer alan ...
ada, ...
ve ...
(eski ...
, ...
ve ...
) parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...
İdare Mahkemesince verilen...
tarih ve E:...
, K:...
sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden; ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmaz yönünden; dava konusu parselin kök parselleri olan ...
, ...
ve ...
sayılı parsellerin uygulama tarihi itibarı ile Maliye Hazinesi adına kayıtlı olduğu, fakat dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden de anlaşılacağı üzere ...
, ...
ve ...
parsel sayılı taşınmazların davacının fiili kullanımında olduğu ve 6292 sayılı Kanun kapsamında davacıya satılacağının açık olduğu, ...
parsel içerisinde kargir ev ve etrafı çevrili çeşitli meyve bahçesi ile sondaj kuyusunun bulunduğu ve bu yapıların sabit tesis niteliğinde olduğu, ancak davacının uygulama öncesinde, kök parsellerdeki hisselerinin toplam alanı, katılım payı kesildikten sonra oluşturulan ...
ada, ...
sayılı parsel içerisinde değerlendirildiği için uygulama öncesinde ...
sayılı kök parsel sınırı içerisinde kalan ve içerisinde sabit tesis niteliğindeki, sondaj kuyusu, zeytin, nar ve yeni dünya ağaçlarının olduğu 235,37 m²'lik alanın, ...
ada, ...
sayılı uygulama parseli olarak üçüncü bir şahsa verildiği, davalı İdarenin uygulama sonrasında, katılım payı kesildikten sonra geriye kalan araziyi, Hazine adına tescil ettirmek yerine, kök parselde herhangi bir hissesi veya kullanımı olmayan üçüncü bir şahsa ...
ada, ...
sayılı uygulama parseli olarak verdiği, ayrıca 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ekindeki Antalya İli, Aksu İlçesi için dikili alanlara ait yeter gelirli arazi büyüklüğünün 10 dekar -10.000,00 m² olarak belirlenmesine rağmen davalı İdarece ...
ada, ...
sayılı parsel düzenlenirken, bağımsız arazi büyüklüğünün 235,32 m² olarak 10.000,00 m²'nin altında oluşturulduğu, bu durumda, dikili alanlara ait yeter gelirli arazi büyüklüğü ölçüsüne riayet edilmeksizin ve davacının kullanımında bulunduğu ve üzerinde sabit tesis niteliğinde yapıların olduğu hususları gözetilmeksizin gerçekleştirilen toplulaştırma işlemin dava konusu taşınmazlara iilişkin kısmında mevzuata ve hukuka uygunluk bulunmadığı; ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmaz yönünden ise toplulaştırma işlemlerine karşı dava açılabilmesi için taşınmazla mülkiyet ilişkisinin ortaya konulması gerektiği, yapılan incelemede davacının dava konusu toplulaştırma işlemiyle ilgili olarak ...
ada, ...
parsel yönünden güncel, meşru ve kişisel bir menfaatinin bulunmadığı anlaşıldığından, iş bu davanın ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmaz yönünden ehliyet nedeniyle reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu toplulaştırma işleminin ...
ada, ...
parsel (eski ...
, ...
ve ...
parsel) sayılı taşınmaz yönünden iptaline, ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmaz yönünden ehliyet nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare, Medeni Kanuna göre taşınmazlarda tescilin esas olduğu, davacının toplulaştırma tamamlandıktan sonra ...
ada, ...
parseli satın aldığı, kök parsellerin Maliye Hazinesi'ne ait olduğu, her iki parsel yönünden davacının taraf ehliyetinin bulunmadığı ileri sürülerek kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun'un Ek 9. Maddesinde, (Ek: 19/4/2018-7139/7 md.) arazilerin tabii ve suni etkilerle bozulmasının ve parçalanmasının önlenmesi, parçalanmış arazilerde ise tabii özellikleri, kullanım bütünlüğü ve mülkiyet hakları gözetilerek birden fazla arazi parçasının birleştirilip ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden daha işlevsel yeni parsellerin oluşturulması ve bu parsellerin arazi özellikleri ve alanı değerlendirilerek kullanım şekillerinin belirlenmesi ile köy ve arazi gelişim hizmetlerinin sağlanması maksadıyla arazi toplulaştırmasının yapılacağı, arazi toplulaştırması projesinin uygulanacağı sınırlar içinde kalan alanın arazi toplulaştırması proje sahası olarak belirleneceği; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların DSİ’nin bağlı olduğu Bakanlık tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Arazi Toplulaştırma Uygulama Yönetmeliği'nin "Parsellerin yeniden düzenlenmesi" başlıklı 16. maddesinde; " ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır. e) Dikili tarım arazileri ile seraların olduğu alanlar gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olur. Bu yerlerde parsel büyüklükleri yörenin ihtiyaçlarına göre belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu ...
, ...
, ...
parsel sayılı taşınmazların toplulaştırmanın yapıldığı ve onaylandığı tarihte davacıya değil, Hazine'ye ait olduğu, davacının kullanımında olduğu, parseller Hazine'ye ait olduğundan, toplulaştırma sonrasında oluşan yeni parselin de Hazine'ye tahsis edildiği ve Hazine adına tapu senedi tanzim edildiği, daha sonra davacının taşınmazı Hazine'den satın aldığı, eski ...
parsel içerisinde kargir ev ve etrafı çevrili çeşitli meyve bahçesi ile sondaj kuyusunun bulunduğu ve bu yapıların sabit tesis niteliğinde olduğu, ancak davacının uygulama öncesinde, kök parsellerdeki hisselerinin toplam alanı, katılım payı kesildikten sonra oluşturulan ...
ada, ...
sayılı parsel içerisinde değerlendirildiği için uygulama öncesinde ...
sayılı kök parsel sınırı içerisinde kalan ve içerisinde sabit tesis niteliğindeki, sondaj kuyusu, zeytin, nar ve yeni dünya ağaçlarının olduğu 235,37 m²'lik alanın, ...
ada, ...
sayılı uygulama parseli olarak üçüncü bir şahsa verildiği, davacının söz konusu parsele işgalci olarak meyve bahçesi diktiği, su kuyusu yaptığı, anılan sabit tesislerin ...
ada, ...
sayılı parsel üzerinde kaldığı, davacının yeni ...
ada, ...
sayılı parseli Hazine'den satın aldıktan sonra, işgalciyken diktiği ağaçların, yaptığı su kuyusunun ...
ada, ...
sayılı parselde kaldığı, bu kısmın toplulaştırmada kendisine verilmesinin gerektiği iddiasıyla bu davayı açtığı anlaşılmaktadır.
Arazi toplulaştırmasında esas alınan veriler, mülkiyet verileridir. Bu nedenle arazi toplulaştırması yapılırken kiracının, işgalcinin, geçit hakkı sahibinin durumu dikkate alınarak değil, mevzuat gereği malikin durumu dikkate alınarak toplulaştırma çalışmaları yürütülmektedir.
Bu bakımdan arazi toplulaştırmasında dikkate alınacak olan sabit tesis, malike ait olan sabit tesislerdir. İşgalcinin mülkiyeti bulunmadığından, işgalci tarafından yapılan muhdesatın parsel malikinin sabit tesisi olarak kabul edilmesi ve işlemlerin buna göre yürütülmesi hukuken mümkün değildir. Diğer bir ifadeyle, sabit tesis olarak dikkate alınacak olan yapı ve muhdesat, işgalciye ait olanlar değil, malike ait olanlardır. Malike ait olmayan sabit tesisin malike yapılan tahsiste dikkate alınmaması, bir hukuka aykırılık değildir.
Bu itibarla; ...
ada, ...
sayılı parselin oluşturulduğu kısımda kalan sabit tesislerin parsel malikine ait olmadığı dikkate alındığında, toplulaştırmanın yapıldığı tarihte malik olan Hazine bakımından bu sabit tesisilerin mümkün mertebe tek bir parsel içerisinde bırakılmasına dikkat edilecek sabit tesis niteliğinin bulunmadığı, söz konusu ağaçların malik yönünden dikkate alınmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı görülmektedir.
Kaldı ki; kök parsel hak edişinin %97 oranında eski parsel üzerine tahsis edildiği ve büyük oranda kök parsel sınırları korunduğu dikkate alındığında, hukukî ve teknik nedenler dolayısıyla ...
ada, ...
sayılı parselin bulunduğu kısmın Hazine'ye tahsis edilmemesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan; (bir an için ağaçların toplulaştırmanın yapıldığı tarihte işgalci olan davacıya değil, parsel maliki Hazine'ye ait olduğu düşünülse dahi) kamu payı kesintileri nedeniyle ağaçların tamamının yeni parsel içinde bırakılmasının hukuken mümkün olmadığı, zîra kamu payı kesintisi nedeniyle bütün parsellerin yüz ölçümlerinin küçüldüğü, bu küçülme nedeniyle hem parsel sınırlarında kaymalar hem de parsel sınırlarında değişmeler olduğu, bu değişme ve kaymalara istinaden ağaçların bir kısmının korunmasının her hâl ve kârda teknik olarak mümkün olmadığı, bu yönüyle de toplulaştırmada hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca; UYAP ortamında yapılan araştırma sonucu ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmazın 3. şahıs adına değil, Hazine adına kayıtlı olduğu, Hazine taşınmazlarının ecrimisil ödeyerek kullanılması, Hazine taşınmazlarının kiralanmasına ilişkin mevzuat hükümlerine göre kiralayarak arazinin kullanılabilmesi, (şartları varsa) Hazine taşınmazlarının satışına ilişkin mevzuata göre Hazine hissesinin satın alınabilmesi gibi Hazineyle hissedâr olmanın, özel şahıslarla hissedâr olmaya nazaran muhtelif avantajlarının bulunduğu dikkate alındığında, hisselendirmenin özel şahıslar yerine Hazineyle yapılmasının arazi kullanımına yönelik kolaylığı bakımından hizmet gereklerine uygun olduğu, hisselendirmede hissedâr belirlemeye ilişkin takdir yetkisinin bu yönden de hukuka uygun kullanıldığı, bu yönüyle de toplulaştırmada hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin ...
ada, ...
parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmını iptal eden İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ...
Bölge İdare Mahkemesi ...
İdare Dava Dairesinin ...
tarih ve E:...
, K:...
sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 22/09/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
karar