Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2025/1658 E. , 2025/3970 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/1658
Karar No : 2025/3970
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Turizm Yatırım İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan otelin bitişiğindeki tescil dışı alana ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilen 432,59 m² büyüklüğündeki yapı için 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 56.221.542,03-TL idari para cezası verilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K... sayılı kararda; Mahkemelerince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda; alanda tek katlı lokanta işlevli işyeri olduğunun görüldüğü, otel ile aynı isimde restoran olarak düzenlenmiş çelik taşıyıcı sistemli (çelik dikme ve kirişler tarafından taşınan) açılıp kapanabilir bir çatı örtüsü ile yanlarda parapet duvarı ve üzerinde düşey sürme pencerelerden oluşan bir kapalı alanın olduğu, keşif esnasında yapı tatil tutanağında belirtilen ölçülerin kontrol edildiği ve tutanakta belirtilen ölçüler ile yerinde yapılan ölçümlerin birbiri ile uyumlu ve yüzölçümünün 432,59 m² olduğunun tespit edildiği, 04/10/2012 tarihli 1/1000 ölçekli Tarihi Yarımada Kentsel Arkeolojik Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında taşınmazın fonksiyonunun “Parklar ve Dinlenme Alanları” olduğu, aykırılığın otel binasının bir parçası olacak şekilde çelik taşıyıcı sistemli tek katlı lokanta binası yapılması niteliğinde bulunması nedeniyle yapı ruhsatı gerektiren yapı niteliğinde bulunduğu ve ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı, temel para cezasının, artırımların ve 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilave edilen para cezasının doğru hesaplandığı, imar para cezasının mükerrer olduğu iddiasına ilişkin olarak; 14/03/1997 tarihli yapı tatil tutanağının da aynı tescil dışı alanda yapılan yere ilişkin tutanakta belirtilen alanın 164 m² olduğu ve anılan tutanağa dayanılarak ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile 250.000.000 (ikiyüzellimilyon) para cezası verildiği hususları ile uydu ve sokak fotoğraflarının incelenmesi sonucunda söz konusu alanın Ekim 2023 ve Haziran 2010 tarihlerinde keşif esnasında görüldüğü şekilde var olduğu, verilen cezanın aynı yere ait alanlara ilişkin olduğu göz önünde bulundurulduğunda teknik açından mükerrer olduğu yönünde görüş ve değerlendirmelere yer verildiği, uyuşmazlık konusu tescil dışı alanda, onaylı proje ve yapı ruhsatı bulunmadan tek katlı 432,59 m² lokanta işlevli kapalı alan oluşturulduğu, söz konusu yapının ruhsata tabi olduğu ve fiili durumda ruhsatının bulunmadığı, dava konusu işlemin dayanağı yapı tatil tutanağında tespit edilen aykırı imalatların, ölçü ve alan yönünden fiili durumla uyumlu olduğu, aykırılıktan etkilenen alan ve yapı sınıfının doğru olarak belirlendiği, artırımların yerinde olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı, öte yandan bilirkişi raporunda aynı yere ilişkin ... tarih ve .../... sayılı belediye encümeni kararı ile 250.000.000 ikiyüzellimilyon) para cezası verildiği ve verilen cezanın mükerrer olduğu ileri sürülmekte ise de, 1997 yılında yapılan tespitte 8x20,50 ebatlarında blokaj betonu dökülmesi nedeniyle bu alan üzerinden hesaplama yapılarak para cezası verildiği, ancak idarece 2023 yılında düzenlenen yapı tatil tutanağında 432,59 m² lokanta işlevli kapalı alan oluşturulduğunun tespit edildiği, aynı yerde olmasına karşın daha fazla bir alan üzerinde ruhsatsız imalatların yapıldığının anlaşılması karşısında, cezanın mükerrer olmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacı tarafından aynı yere ilişkin Eminönü Belediye Başkanlığı tarafından... tarih ve ... cilt/sayfa numaralı yapı tatil tutanağı ile 164 m²'lik blokaj betonu imalatı yapıldığının tespit edilerek 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca Eminönü Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile idari para cezası verildiği, dava konusu işlemle daha önce hakkında para cezası verilen imalatları da kapsayacak şekilde mükerrer olacak şekilde yeniden idari para cezası verildiği ileri sürülmekte ise de; söz konusu yapı tatil tutanağının blokaj betonuna ve çevre düzenlemesi işine ilişkin olduğu, para cezasının söz konusu yerde kapalı alan oluşturacak şekilde yapılan imalatlar sebebiyle verildiği dikkate alındığında anılan iddiaya itibar edilmediği ve söz konusu yere ilişkin, davacı şirket tarafından ... tarih ve ... sayılı dilekçeyle, İstanbul İli, Fatih (eski Eminönü) İlçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, ... ada, ... parsel,... kapı sayılı yerdeki otelin ...Caddesi tarafında yer alan alanın İstanbul İmar Yönetmeliğinin 1.19 maddesi kapsamında açılır-kapanır camlı sistem ile kapatılması talebinde bulunulması üzerine, alınan izin olduğu iddiasına yönelik olarak; söz konusu iznin konusunun İstanbul İmar Yönetmeliğinin 1.19 maddesi kapsamında "sökülüp-takılabilir hafif yapı malzemelerinden yapılan imalatlar" olduğu, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda; "yapılan imalatların çelik taşıyıcı sistemli (çelik dikme ve kirişler tarafından taşınan) açılıp kapanabilir bir çatı örtüsü ile yanlarında parapet duvarı ve üzerinde düşey sürme pencerelerden oluşan kapalı alan olduğu ve yapı ruhsatı gerektiren imalatlar olduğu" değerlendirmesine yer verildiği görüldüğünden, yapılan imalatların İstanbul İmar Yönetmeliğinin 1.19 maddesi kapsamında yapılabilecek imalat olarak değerlendirilemeyeceği dikkate alındığında davacının izinli olan 164 m²'lik kısmın izinli olduğu yönündeki iddialarına itibar edilmediği sonucuna varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusuna konu İstanbul .... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun gerekçeli reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 1997 yılında 164 m² için para cezası verildiği, dava konusu para cezasının 164 m² yönünden mükerrer olduğu, kalan kısmın ise 164 m² olan tek katlı yapının etrafını çevreleyen ve parseli etrafında ki yollardan ayıran yine 1997 tarihinde yapılan bahçe duvarı üzerinin, İstanbul İmar Yönetmeliği 1.19. maddesi hükmü uyarınca alınan izinle 2009 yılında kapatıldığı ve bu suretle 432,59 m² ilave mekan oluşturulduğundan hukuka aykırı olduğu, bahçe duvarı üzerinin örtülmesi için İstanbul İmar Yönetmeliği 1.19. maddesi uyarınca izin alındığı, 2013 yılında tespit tutanağı tutulan yapıya, 2020 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilave para cezası uygulanmasının yasal olmadığı, yasanın geçmişe yürütülemeyeceği, para cezasının zamanaşımına uğradığı, 2013 tarihli tespit tutanağı ile tespit edilen aykırılıklar nedeniyle 2013 yılı birim değerinin kullanılması gerekirken 2023 yılına ilişkin birim değerinin kullanılmasının hatalı olduğu, davalı idare tarafından verilen yasal iznin dikkate alınmadığı belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dosyanın incelenmesinden; 14/03/1997 tarihli yapı tatil tutanağı ile, fırın yapıldığının ve duvar örüldüğünün, ayrıca yol fazlası kısımda hafriyat yapılarak 164 m² büyüklüğünde blokaj betonu yapıldığının tespit edildiği ve 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesi uyarınca para cezası verildiği, gerek davacı tarafından gerek davalı idare tarafından sunulan uyuşmazlığa konu alanda bulunan yapıya ilişkin 2007 yılına dair fotoğraftan 164 m² büyüklüğünde blokaj betonunun üzerinde kapalı alan oluşturulduğunun görüldüğü, 17/03/2023 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen dava konusu para cezası uygulanan yapının iç mekanı ve dışına dair fotoğrafların karşılaştırılmasından uyuşmazlığa konu yapının 2007 tarihli fotoğrafta yer alan yapıdan tamamen farklı bir yapı olduğu, yani 2007 tarihli fotoğrafta yer alan yapının yıkılarak farklı yeni bir yapı yapıldığı sonucuna varıldığından 432,59 m² aykırılıktan etkilenen alan için para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Duruşma yapılmasına gerek görülmedi.
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket, İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın malikidir.
Uyuşmazlığa konu yapı, 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar planında "park ve dinlenme alanları" fonksiyonunda ve tescil dışı alanda kalmaktadır.
05/08/1991 tarihli imar durum belgesinde; uyuşmazlığa konu alanda inşaat yapılamayacağı belirtilmiştir.
Turizm Bakanlığı Yatırım Genel Müdürlüğü’nün ... tarih ve... sayılı yazısı ile; alanın açıkhava lokanta ve kafetaryası gibi tamamlayıcı üniteleri için yapı yapılmamak koşulu ile otel tarafından kullanılmasında sakınca bulunmadığı belirtilmiştir.
14/03/1997 tarihli yapı tatil tutanağı ile, otel ilgililerinin binaya bitişik fırın yaptıkları ve duvar ördükleri, ayrıca yol fazlası kısımda hafriyat yapılarak 8.00 x 20,50 mt boyutunda blokaj betonu döktükleri, ayrıca bu kısımda bahçe düzenlemesi işleri yaptıkları tespit edilmiş ve ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile dava dışı kişilere 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca 250.000.000 (ikiyüzellimilyon) para cezası verilmiştir.
Davacı şirket tarafından, 05/05/1997 tarihli dilekçe ile 3194 sayılı Kanunun 33. maddesine göre sunulan projeye göre 10 yıl süreli muvakkat yapı izni verilmesi talep edilmiş, ancak bu talep kabul edilmemiştir.
Davacı şirket tarafından, otelin ... Caddesi tarafında yer alan alanın İstanbul İmar Yönetmeliğinin 1.19 maddesi kapsamında açılır-kapanır camlı sistem ile kapatılması talebinde bulunulması üzerine Eminönü Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ...tarih ve... sayılı yazısıyla, İstanbul İmar Yönetmeliğinin 1.19. maddesinde "İlçe veya Büyükşehir Belediyesi önerileri doğrultusunda şehrin estetiğine uygun olmak yaya ve araç trafiğine engel olmamak şartı ile, trafiğe açık yollara mahreçli parsellerin bahçe mesafelerinde, trafiğe kapalı yol ve meydanlara mahreçli parsellerin ise hem bahçe mesafeleri içinde hem de parsel dışında yaya trafiğine engellemeyecek şekilde belediyesinin uygun göreceği yere kadar; çiçekçi, lokanta, kafeterya, pastane, kıraathane, çayhane vb. hizmete yönelik dükkanlara sökülüp-takılabilir hafif malzemeden bitişik veya ayrık ilave mekanlar yapılabilir. Bu madde hükümlerinin uygulanacağı parsellerde, ilgilisinden idarenin öngördüğü veya göreceği zamanda söz konusu ilavenin sökülüp kaldırılacağına dair taahütname alınması şartı ile Büyükşehir Belediyesi Kentsel tasarım Müdürlüğü'nün uygun görüşü doğrultusunda Belediyesince izin verilebilir." denildiği, ilke, esas, plan notları ve şu ana kadar yapılmış olan tadilatlarıyla beraber Geçiş Dönemi Koruma Esasları ve Kullanma Şartları olarak kabulüne karar verilmiş olan 1/1000 ölçekli Eminönü Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında Kentsel ve Tarihi Sit alanında, 3. Derece Koruma Bölgesinde; park ve dinlenme alanında kalan söz konusu yerin, bugüne kadar bu şekliyle kullanıldığı ve yol kotundan aşağıda bulunduğu, yaya ve araç trafiğini engellememesi nedeniyle ve yangın-deprem-su baskını gibi afetlere ilişkin gerekli tedbirlerin alınması, ilave mekanın ana bina ile, renk-doku-malzeme ve oransal olarak uyum sağlaması, konumu itibariyle çevresindeki tarihi yapıyı olumsuz yönde etkilememesi ve çevresi ile uyumlu bir yapıya sahip olması, ayrıca belediyelerinin ya da büyükşehir belediyesinin öngördüğü veya öngöreceği zamanda söz konusu ilavenin sökülüp kaldıracağına dair noter tasdikli taahhütname alınması kaydıyla kullanılabileceği bildirilmiştir.
Eminönü Belediye Başkanlığı’nın ... tarih ve ... sayılı yazısında; belediyelerinin veya büyükşehir belediyesinin öngördüğü veya öngöreceği zamanda söz konusu ilavenin sökülüp kaldırılacağına dair... Noterliğince ... tarih ve ... sayılı taahhütnamenin düzenlendiği ve ilgi (a) yazı ile istenilen belgelerin ekte gönderildiği, söz konusu yerin kış bahçesi kapaması olarak kullanılabileceği belirtilmiştir.
... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yazısında; istenildiğinde boşaltılmak kaydıyla kış bahçesi yapılmasında sakınca bulunmadığı belirtilmiştir.
17/05/2013 tarihli tespit raporu ile; ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz kuzeyindeki kamu malı olan sahada işgalin devam ettiği, yapılan tadilat sonucunda zeminin değiştiğinin otel sahibi tarafından sözlü beyan edildiği belirtilerek, daha önce ölçülen 518,28 m² toplam işgalin 490,29 m²'sinin kapalı, 28 m²'sinin açık alan olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
... tarih ve ... sayılı ve... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yazılarında; Fatih Belediye Başkanlığınca... tarih ve ...numaralı yapı tatil tutanağının ve...ve ... ve ... sayılı belediye encümeni kararlarının alındığı, ayrıca parseldeki yapının bitişiğinde park alanında kapalı alan oluşturmak suretiyle gerçekleştirilen aykırılığa ek olarak ... tarih ve ... numaralı yapı tatil tutanağında bahsi geçen aykırılıkların devam ettiğinin görüldüğünün ve bahse konu aykırılıklar için alınan belediye encümeni kararlarının gereklerinin yerine getirilmesi hususu Fatih Belediye Başkanlığından istenilmişitir.
17/03/2023 tarihli yapı tatil tutanağı ile; ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin İstanbul IV Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün ... tarih ... sayılı kararında “... 4 Bodrum Kat +Zemin Kat+ Asma Kat + 4 Normal Katlı otel olarak iskanlı binada 5. ve 6. kat seviyelerinde kat ilave edilmek suretiyle yapıldığı ifade edilen ayrıca ... parsel taşınmazın ... Caddesi cephesinde bulunan ve 1/1000 ölçekli KAUİP'de Yol ve Park alanı olarak görülen kısımda yapıyla birleştirilerek kapalı alan oluşturmak suretiyle yapıldığı anlaşılan izinsiz uygulamaların sorumluları hakkında 2863 sayılı Yasa kapsamında suç duyurusunda bulunulmasına, söz konusu aykırılıkların kaldırılarak Belediyesince Kurulumuza bilgi verilmesine karar verildi.” denildiğinden bahisle, bahse konu yapının 5. ve 6. katlarına ilişkin Fatih Belediye Başkanlığınca... tarih ve... cilt/sahife numaralı yapı tatil tutanağının düzenlendiği ve ... tarih ve ... karar numarası ile İmar Kanununun 32. ve 42. maddeleri gereğince karar alındığı belirtilerek tescil dışı alana yapılan 432,59 m²'lik tek katlı yapı hakkında Fatih Belediye Başkanlığına hitaplı... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı yazıların gereğinin Fatih Belediye Başkanlığınca yerine getirilmemesinden dolayı 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar planında park alanında kalan tescil dışı alanda, tek katlı 432,59 m² kapalı alan oluşturulduğu tespit edilmiş ve ruhsata bağlanması mümkün olmayan yapı 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 11. maddesi uyarınca mühürlenmiştir.
Dava konusu ... tarih ve...sayılı büyükşehir belediye encümeni kararı ile,... tarihli tespit esas alınarak ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan otelin bitişiğindeki tescil dışı alana ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilen 432,59 m² büyüklüğündeki yapı için 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 432,59 m² aykırılıktan etkilenen alan ve yapı grubu olarak 3/B grubu esas alınarak c/2, 3, 5, 8 ve 12. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmak suretiyle 343.026,53-TL para cezası verilmiş, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca aykırılığa konu 432,59 m² alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri olan 129.172,00-TL'nin çarpımı ile bulunan 55.878.515,50 TL para cezası ilave edilerek toplam 56.221.542,03 TL para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler olarak tanımlanmış, 21. maddesinin birinci fıkrasında; bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26. maddede belirtilen istisna dışında Belediye veya Valiliklerden yapı ruhsatı alınmasının zorunlu olduğu düzenlenmiş, 22. maddesinde; yapı ruhsatı almak için belediye, valilik bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilleceği, dilekçeye sadece tapu, mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa, ebatlı kroki eklenmesinin gerektiği, belediyeler veya valiliklerce ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanlış bulunmuyorsa yapı ruhsatı verileceği, 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmış, aynı fıkranın (c) bendinde; (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapının niteliğine göre para cezasında uygulanacak artırım nedenleri (13) alt bent olarak sayılmış, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezası miktarına belirtilen alt bentlerdeki uygulanacak artırım nedenlerine göre ayrı ayrı hesap edilecek cezaların ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 11. maddesinde; "Büyükşehir belediyesi, ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetlemeye yetkilidir. Denetim yetkisi, konu ile ilgili her türlü bilgi ve belgeyi istemeyi, incelemeyi ve gerektiğinde bunların örneklerini almayı içerir. Bu amaçla istenecek her türlü bilgi ve belgeler en geç onbeş gün içinde verilir. İmar uygulamalarının denetiminde kamu kurum ve kuruluşlarından, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından yararlanılabilir.
Denetim sonucunda belirlenen eksiklik ve aykırılıkların giderilmesi için ilgili belediyeye üç ayı geçmemek üzere süre verilir. Bu süre içinde eksiklik ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, büyükşehir belediyesi eksiklik ve aykırılıkları gidermeye yetkilidir.
Büyükşehir belediyesi tarafından belirlenen ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar, gerekli işlem yapılmak üzere ilgili belediyeye bildirilir. Belirlenen imara aykırı uygulama, ilgili belediye tarafından üç ay içinde giderilmediği takdirde, büyükşehir belediyesi 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 32. ve 42. maddelerinde belirtilen yetkilerini kullanma hakkını haizdir. Ancak 3194 sayılı Kanunun 42. madde kapsamındaki konulardan dolayı iki kez ceza verilemez." hükmü yer almaktadır."
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuatın değerlendirilmesinden; 3194 sayılı Kanun kapsamına giren yapılar için ilgili idarelerden yapı ruhsatı alınmasının zorunlu olduğu, yapı ruhsatı almak için belediye, valilik bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edileceği, dilekçeye sadece tapu, mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa, ebatlı kroki eklenmesinin gerekli olduğu, belediyeler veya valiliklerce ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanlış bulunmaması halinde yapı ruhsatının verileceği, bir başka ifadeyle yapı ruhsatı alınmadan inşaata başlanılamayacağı anlaşılmaktadır. Bir yapıya yönelik inşai faaliyete başlanabilmesi için öncelikle yapı ruhsatının alınması zorunludur.
Yukarıda yer verilen 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi hükmünün değerlendirilmesinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen arttırım sebeplerinin varlığı halinde arttırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanacağı, bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam ceza miktarının bulunacağı ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verileceği anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince, öncelikle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına ilişkin kısmın hukuki değerlendirmesinin yapılması, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, aykırılığı tespit edilen para cezası miktarına (c) bendinde öngörülen artırım oranları uygulanarak belirlenen toplam para cezasının tamamının iptal edilmesi gerektiği, temel para cezasında hukuka aykırılık bulunmaması halinde ise 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinde öngörülen artırım sebeplerinin uygulanması koşulları yönünden inceleme yapılarak, hukuka uygun olmayan artırım nedenlerine ilişkin kısımlar var ise, sadece hukuka aykırılığı tespit edilen artırım sebeplerine isabet eden kısımları yönünden dava konusu para cezasının kısmen iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Yani İdare Mahkemesince öncelikle temel para cezası miktarının doğru belirlenip belirlenmediğinin incelenmesi, temel para cezası miktarının doğru olarak belirlendiğine karar verilmesi halinde ise, artırımların hukuka uygunluğu yönünden ayrıca inceleme yapılmak suretiyle para cezasının hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerekmektedir.
5216 sayılı Kanunun 11. maddesi ile; büyükşehir belediyesinin ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetlemeye yetkili olduğu, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle yıkım ve para cezası verilmesine ilişkin kararları alma yetkisinin ilçe belediyelerine ait olduğu; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında gerekli işlem yapılmak üzere ilgili belediyesine bildirilmesine rağmen, imara aykırı uygulamaların ilgili belediye tarafından üç ay içinde giderilmemesi halinde büyükşehir belediyesinin 3194 sayılı İmar Kanununun 32 ve 42. maddelerinde belirtilen yetkilerini kullanma hakkına haiz olduğu, ancak 3194 sayılı Kanunun 42. madde kapsamındaki konulardan dolayı iki kez ceza verilemeyeceği düzenlenmiştir.
İmar mevzuatına aykırılıktan dolayı para cezası uygulandıktan sonra aynı imara aykırılıktan dolayı ilgilisinin "ruhsat almadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yaptığı" gerekçesiyle İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca ikinci kez para cezası verilmesine yani mükerrer para cezası ile cezalandırılmasına imkan bulunmamaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; 14/03/1997 tarihli yapı tatil tutanağı ile, fırın yapıldığının ve duvar örüldüğünün, ayrıca yol fazlası kısımda hafriyat yapılarak 8.00 x 20,50 mt boyutunda blokaj betonu döküldüğünün ve bu kısımda bahçe düzenlemesi yapıldığının tespit edildiği, ... tarih ve .../... sayılı belediye encümeni kararı ile 164 m² aykırılık için dava dışı kişilere 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca 250.000.000 (ikiyüzellimilyon) para cezası verildiği, 17/03/2023 tarihli yapı tatil tutanağı ile; 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar planında park alanında kalan alanda uyuşmazlık konusu tescil dışı alanda, tek katlı 432,59 m² büyüklüğünde lokanta işlevli kapalı alan oluşturulduğunun tespit edildiği, dava konusu... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye encümeni kararı ile, 17/03/2023 tarihli tespit esas alınarak 432,59 m² için 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 56.221.542,03-TL para cezasının verildiği, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda aykırılığın otel binasının bir parçası olacak şekilde çelik taşıyıcı sistemli tek katlı lokanta binası yapılması niteliğinde yapı ruhsatı gerektiren yapı niteliğinde olduğu, ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı, imar para cezasının mükerrer olduğu iddiasına ilişkin olarak; 14/03/1997 tarihli yapı tatil tutanağının da aynı tescil dışı alanda yapılan yere ilişkin olduğu, söz konusu tutanakta belirtilen alanın 164 m² olduğu ve anılan tutanağa dayanılarak ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile 250.000.000 (ikiyüzellimilyon) para cezası verildiği hususları ile uydu ve sokak fotoğraflarının incelenmesi sonucunda söz konusu alanın Ekim 2023 ve Haziran 2010 tarihlerinde keşif esnasında görüldüğü şekilde var olduğunun görüldüğü, verilen cezanın aynı yere ait alanlara ilişkin olduğu göz önünde bulundurulduğunda teknik açından mükerrer olduğu yönünde görüş ve değerlendirmelere yer verildiği, davacı tarafından 1997 yılında 164 m² için para cezası verildiğinden dava konusu para cezasının 164 m² yönünden mükerrer olduğunun ileri sürüldüğü anlaşılmaktadır.
Ruhsatsız veya ruhsatına aykırı imalat yapıldığı tespit edilen yapılar hakkında para cezası verildikten sonra, aynı yapıda yeniden imalat yapılması halinde ilk tespit edilen imalatların haricinde yeni yapılan kısım yani önceki tespitte olmayan yeni aykırılıklar dikkate alınarak para cezası verilmesi, daha önce para cezası uygulanan alanın mahsup edilmek suretiyle para cezası uygulanan aykırılık için yeniden para cezası verilmemesi gerekmektedir. Öte yandan; para cezası uygulanan aynı yapıdaki ilk tespitte yer alan imalatların yıkılarak tamamen yeni bir yapı yapıldığının tespit edilmesi kaydıyla, yapı tatil tutanağı ile yeniden yapılan tespitte yer alan yapının toplam alanı üzerinden para cezası verilebilecektir. Aynı alana ilişkin aynı aykırılıklar için ikinci kez para cezası verilmesi mükerrer cezalandırma teşkil edecektir.
Uyuşmazlıkta; uyuşmazlığa konu aykırılığın yapı niteliğinde olduğu, yapı ruhsatı gerektirdiği, yapı ruhsatının bulunmadığı ve ruhsatsız olarak yapıldığının sabit olduğu, 1997 yılında tespiti yapılan 164 m² blokaj betonu için para cezası verildiği, 17/03/2023 tarihli yapı tatil tutanağı ile; 432,59 m² büyüklüğünde kapalı alan oluşturulduğunun tespit edildiği, ancak tutanakta 164 m²'lik blokaj betonunun yıkılarak yeniden yapıldığına dair bir tespite yer verilmediği, dava konusu işlem ile verilen para cezasının aynı yere ait alanlara ilişkin olduğu hususunun mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile ortaya konulduğu hususları dikkate alındığında dava konusu işlem ile verilen para cezasının 1997 yılında tespiti yapılan 164 m² blokaj betonu alanını da kapsadığı, dava konusu para cezasına konu alanın 164 m²'sinin aynı alana ilişkin olduğu başka bir ifadeyle aynı alanda bulunan 164 m² için ikinci kez para cezası verildiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; yapı ruhsatı bulunmadığından ruhsatsız olduğu sabit olan yapının daha önce para cezası verilen 164 m²'lik kısmı için ikinci kez para cezasının verildiği, önceden tespit edilerek para cezası uygulanan bu kısım için mükerrer para cezasının uygulandığı, davalı idare tarafından aykırılıktan etkilenen alanın 432,59 m² büyüklüğündeki alandan 164 m²'nin düşülmesi suretiyle belirlenerek para cezası verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, aykırılıktan etkilenen alan farklılığının temel cezayı etkileyen nitelikte olduğu dikkate alındığında, hatalı olarak hesaplanan alan üzerinden verilen para cezasında hukuka uyarlık bulunmamakta olup, para cezasının tamamen iptaline karar verilmesi gerektiğinden, aksi yöndeki temyize konu İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.
Öte yandan; iş bu karar ile para cezasının mükerrerlik nedeniyle bozulmasına karar verildiğinden, iş bu kararın somut uyuşmazlıkta 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi doğrultusunda para cezası verilmemesi sonucunu doğurmadığı, uyuşmazlığa konu ruhsatsız yapılan yapı için aykırılıktan etkilenen alanın, yapı tatil tutanağı ile tespit edilen 432,59 m² büyüklüğündeki alandan 164 m²'nin düşülmesi suretiyle yeniden para cezası verilebileceği de açıktır.
Davacı tarafından para cezasının zamanaşımına uğradığı, 2020 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilave para cezası uygulanamayacağı ve 2013 tarihli tespit tutanağı nedeniyle 2013 yılı birim değerinin kullanılması gerekirken 2023 yılına ilişkin birim değerinin kullanılmasının hatalı olduğu ileri sürülmekte ise de, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinde; "imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren maddede yer alan idari müeyyidelerin uygulanacağı" şeklinde bir düzenlemeye yer verildiği, imar kirliliğine neden olma suçunun kesintisiz suç niteliği taşıdığı, imar mevzuatına aykırılıkların süregelen niteliği dikkate alındığında, para cezasının zamanaşımına uğramadığı, süregelen imara aykırılığın yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği 2023 yılına ilişkin birim değerinin kullanılmasında ve (ç) bendinin uygulanmasında 3194 sayılı İmar Kanununa aykırılık bulunmadığından, davacının anılan iddialarına itibar edilmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/07/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesi kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen bozma nedenleri bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.
karar