Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1695 E. , 2025/2752 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1695
Karar No:2025/2752
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Kurumsal Danışmanlık Sosyal Hizmetler Bilgisayar
İnşaat Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Giresun İl Sağlık Müdürlüğünce 28/02/2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilecek olan... ihale kayıt numaralı "24 Aylık Malzeme Dahil Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alımı" ihalesi dokümanına yönelik davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin 09/04/2025 tarih ve 2025/UH.II-893 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığa konu ihalede, 40 adet ihale dokümanının indirildiği, 9 isteklinin ihaleye katıldığı, İdari Şartname’nin “Diğer Hususlar” başlıklı 48. maddesinde, yemeğin pişirilmesi işinin sağlık tesisi mutfağında yapılacağı, fakat tesis bünyesindeki mutfakta yangın, su basması, arıza ve buna benzer yemek çıkartmaya engel beklenmedik bir durum oluşması ihtimaline karşı, hizmetin aksamadan yürümesini sağlamak amacıyla, Giresun ili sınırları içerisinde sözleşme imzalanacak mutfağa ait resmi bir laboratuvardan ihale ilan tarihinden önce farklı aylarda alınmış 3 (üç) adet et yemeği analizi, 3 (üç) adet balık yemeği analizi, 3 (üç) adet tavuk yemeği analizi, 3 (üç) adet çorba analizi, 3 (üç) adet yoğurt analizi, 3 (üç) adet 200 ml tetra pak süt analizi, 3 (üç) adet kahvaltılık peynir analiz, 1 (bir) adet yemeklik tuz analizi, 1 (bir) adet ayçiçek yağ analizi, 1 (bir) adet tatlı analiz raporunu/raporlarının sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde idareye sunulacağı düzenlemesine yer verildiği, bahse konu mutfak ile ilgili talep edilen belgelerin idare ile yapılacak sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde yüklenici tarafından idareye teslim edileceğinin belirtildiği, dolayısıyla anılan hususların ihaleye katılımda yeterlik kriteri olarak belirlenmediği, söz konusu belgelerin yüklenici tarafından sunulacağının anlaşıldığı, yemek üretimi gerçekleştirilen yerlerde firmaların gıda güvenliği önlemlerinden taviz vermemeleri gerektiği, bunun için alınması gereken başlıca tedbirin ise hijyen tedbirleri olduğu, ihale konusu hizmetin de yemek alımı hizmeti olduğu, söz konusu düzenleme ile mutfak ve gıda güvenliğinin amaçlandığı, bu kapsamda sunulması istenen analiz raporlarının ihale ilan tarihinden geriye dönük olacak şekilde sunulması talebinin, bu amacı gerçekleştirmeye ilişkin olduğu, ayrıca ihaleyi yapan idare tarafından, üretime ara vermemiş ve çalışır vaziyette bir mutfak istenildiğini gösterdiği, anılan düzenleme ihaleye katılımda yeterlik kuralı olmadığından, ihaleye teklif verilmesini engelleyici nitelikte görülmediği nedeniyle davacının başvurusunun reddi yolundaki dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale dökümanında, 24 adet analiz raporunun sözleşme imzalandıktan sonra idareye sunulacağı düzenlenmişse de, bu analiz raporlarının ihale ilan tarihinden önceki farklı aylara ait olması koşulu arandığından ihaleye katılımı engellediği, dolaylı biçimde yeterlik kriterine dönüştüğü, söz konusu düzenlemenin rekabeti daralttığı, kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, itirazen şikayet başvurusuna konu edilen düzenlemenin ihaleye teklif verilmesini engellemediği, ihaleye teklif sunan istekli sayısının 9 olduğu dikkate alındığında, ihalede rekabetin sağlanmış olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Giresun İl Sağlık Müdürlüğünce 28/02/2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ...ihale kayıt numaralı "24 Aylık Malzeme Dahil Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alımı" ihalesi 29/01/2025 tarihinde ilan edilmiştir.
İhaleye ilişkin İdari Şartname'nin "Diğer Hususlar" başlıklı 48. maddesinde; “…2- Müdürlüğümüze bağlı sağlık tesisleri olan Prof. Dr. A. İlhan Özdemir Devlet Hastanesi, Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi, Dr. Ali Menekşe Göğüs Hastalıkları Hastanesi ve Bulancak Devlet Hastanesi kendi bünyesindeki mutfağında yangın, su basması, ariza ve buna benzer yemek çıkartmaya engel beklenmedik bir durum oluşması ihtimaline karşı, hizmetin aksamadan yürümesini sağlamak amacıyla, yüklenici;
a) Giresun ili sınırları içerisinde bir mutfakla yapmış olduğu sözleşmeyi, sözleşme imzalanan mutfağa ait ihale ilan tarihinden önce geçerli olan İşletme Kayıt Belgesini sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde idareye sunacaktır.
b) Sözleşme imzalanan mutfağa ait ihale ilan tarihinden önce geçerli Kapasite raporunu (Günlük en az 2000 Kişilik Üretim Kapasitesine Sahip Kapasite çeşitliliği olarak Hazır Yemek üretim, Kahvaltı, Diyet yemek, Diyet Kahvaltı, Ara Oğün, Çocuk Menü, Çocuk Kahvaltı, Çocuk Ara Öğün, Tatlı Üretimi) sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde idareye sunacaktır.
c) Yemek Fabrikasına ait İhale ilan tarihinden önce alınmış TS 8985 sayılı İş yerleriyemek fabrikaları- toplu yemek mutfakları ve yemek servisleri- genel kurallar standardına uygun TSE Hizmet Yeterlilik Belgesini, TS 13075 iş Yerleri Gıda Maddeleri Taşma Hizmetleri Genel Kurallar Standardına Uygun Hizmet Veren İş Yeri TSE Hizmet Yeterlilik Belgesini, TS 6914 İş Yerleri - Gıda Maddeleri İmal Eden, Hazırlayan, Depolayan ve Satan Yerler için Genel Kurallar TSE Hizmet Yeterlilik Belgesini, TS 13027 gıda imal yeri sosyal tesisleri, işletmenin çevresi, yakıt depoları ve sistemleri, aydınlatma ve ısıtma sistemi, depolama yerleri, üretimde kullanılan alet ve donanımlar, çalışanlar ile ilgili dezenfeksiyon ve sterilizasyon kuralları TSE Hizmet Yeterlilik Belgesini, TS 9433 İş yerleri - Hızlı yemek servisi yapan yerler TSE Hizmet Yeterlilik Belgesini, TSE den alınmış TSE Sürdürebilir Güvenli Üretim Belgesini, TSE den alınmış TS 13811 Hijyen ve Sanitasyon Yönetim Sistemi Belgesini sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde idareye sunacaktır.
d) Resmi bir laboratuvardan ihale ilan tarihinden önce farklı aylardan alınmış 3 (Üç) adet Et Yemeği Analizi, 3 (Üç) adet Balık Yemeği analizi, 3 (Üç) adet Tavuk Yemeği analizi, 3 (Üç) adet Çorba analizi 3 (Üç) adet Yoğurt analizi, 3 (Üç) adet 200 ml Tetra pak süt analizi, 3 (Üç) adet Kahvaltılık Peynir analiz, 1 (Bir) adet Yemeklik Tuz analizi, 1 (Bir) adet Ayçiçek Yağ analizi, 1 (Bir) adet Tatlı analiz raporunu/raporlarını sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 (on) gün içerisinde idareye sunacaktır…” düzenlemesi yer almaktadır.
Davacı tarafından, Giresun ili sınırları içerisinde sözleşme imzalanacak mutfağa ilişkin olarak, ihale ilan tarihinden önce farklı aylarda alınmış 24 analiz raporunun yüklenici tarafından sözleşmenin imzalanmasından itibaren on gün içerisinde idareye sunulmasına ilişkin İdari Şartname'nin 48. maddesinin 2(d) bendinde yer verilen düzenlemenin; öngörülebilir olmadığı, rekabeti ve ihaleye katılımı engellediği, kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesine aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin 09/04/2025 tarih ve 2025/UH.II-893 sayılı Kurul kararı alınmış, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Temel ilkeler" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, "İdareler, bu Kanun'a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur." kuralına yer verilmiştir.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Yeterliğin belirlenmesinde uyulacak ilkeler" başlıklı 28. maddesinin birinci fıkrasında, "Ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin saptanması amacıyla öngörülecek değerlendirme kriterleri ve istenecek belgeler, rekabeti engelleyecek şekilde belirlenemez."; "Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler" başlıklı 30. maddesinde, "(1) Ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen, ancak sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler teknik şartnamede yer alır. Bu düzenlemelerde, işin niteliği ile bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır. Bu yükümlülüklere ilişkin olarak yüklenici tarafından hangi belgelerin idareye sunulması gerektiğinin teknik şartnamede açıkça düzenlenmesi zorunludur. (2) Bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca idarelerce belirlenmesi zorunlu olan mesleki ve teknik yeterlik kriterlerine ve bu kapsamda istenecek belgelere teknik şartnamede yer verilemez."; "Kalite ve standarda ilişkin belgeler" başlıklı 42. maddesinin birini fıkrasında, "İşin niteliği göz önünde bulundurularak ön yeterlik şartnamesi ve idari şartnamede; kalite yönetim sistem belgesi, çevre yönetim sistem belgesi, hizmet yeterlilik belgesi ile deney-analiz-kalibrasyon laboratuvarlarının ve muayene kuruluşlarının kalite yeterliğine ilişkin düzenleme yapılabilir." kuralları yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Kalite ve standarda ilişkin belgeler” başlıklı 74. maddesinde, “74.1. İdareler, ihale konusu işin niteliğini ve uygulama yönetmeliklerinin bu konuyu düzenleyen maddelerini esas alarak, ihale dokümanında kalite ve standart belgelerine ilişkin düzenleme yapabilirler. İhale konusu ile ilgisi bulunmayan veya işin niteliğinin gerektirmediği kalite ve standarda ilişkin belgelerin istenilmesi, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine aykırılık teşkil edecektir.
74.2. İdarece kalite ve standarda ilişkin belge istenmesi durumunda, standarda ilişkin tanıma (kritere), belgenin başvuru veya teklif kapsamında istenmesi halinde ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede, yükleniciden istenmesi halinde ise teknik şartnamede yer verilecektir." açıklamalarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4734 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirlendiği üzere, idareler, ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludurlar. Temel ihale ilkelerinin sağlanmasına ilişkin söz konusu sorumluluk, ihaleyi gerçekleştiren idarelerce tesis edilecek işlemler bakımından geçerli olduğu gibi ihale dokümanının hazırlanmasında da söz konusu olacaktır. Buna göre idarelerin ihale dokümanını hazırlarken Kanun'un 5. maddesinde yer alan temel ihale ilkelerini dikkate almaları zorunludur.
İhale konusu işin gerekli kıldığı, mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için birtakım bilgi ve belgelerin aday veya isteklilerden başvuru veya teklifleri kapsamında sunmaları istenebilecek ise de, bu belgelerin ihalede olması gereken rekabeti zedelemeyecek nitelikte olması gerektiği açıktır. Ayrıca, rekabet koşulları gözetilmek suretiyle birtakım belgeler isteklilerden istenebileceği gibi sözleşme imzalanması veya işin görülmesi aşamasında yükleniciden de istenebilecektir. Bu anlamda, isteklilerden bilgi ve belge talep edilirken ihalelere hakim olan rekabet ile kaynakların etkin ve verimli kullanılması ilkelerine doğrudan katkı sağlayacak şekilde belirlemeler yapılması gerekmektedir.
İdari Şartname'nin "Diğer Hususlar" başlıklı 48. maddesinin 2(d) bendinde, ihalenin ilan tarihinden önce farklı aylarda olmak üzere, üçer adet; yemek, süt ve peynir, birer adet; tuz, ayçiçek yağı ve tatlıya ilişkin resmi bir labaratuvardan alınmış analiz raporu istenilmiştir. Bu haliyle, uyuşmazlık konusu ihalede, işin yürütülmesi için yükleniciden ihalenin ilan tarihinden önce alınmış bazı belgelerin sözleşme aşamasında sunmalarının istenildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu belgelerin standart olarak malzeme dahil yemek pişirme, servis, dağıtım ve sonrasına ilişkin hizmet alımı ihalelerinde istenen belgelerden olmadığı, başka bir anlatımla niteliği objektif olmakla beraber öngörülebilirliğe uygun olmadığından, söz konusu durumun ihaleye katılımdaki rekabeti zedeleyeceği açıktır.
Yemek hizmet alımı ihalelerinde, insan sağlığının güvenceye alınması için gereken en önemli hususların gıda güvenliği ve hijyen tedbirleri olduğu, ihale konusu işte kullanılacak mutfakta gıda güvenliği önlemlerinden taviz verilmemesi gerektiği, aksi durumda telafisi zor durumların ortaya çıkabileceği söylenebilecek ise de, söz konusu hususun yalnızca ihale ilan tarihi öncesinde temin edilmiş olması gereken belgelerle ispatlanabileceğinin kabulü mümkün değildir. Bu çerçevede, uyuşmazlığa konu düzenlemelerde yer verilen belgelerle ortaya koyulması istenilen kalite ve standardın, geçmişte düzenlenme şartı olmadan temin edilebilecek belgelerle ortaya koyulmasının istenmesinin de aynı amacı gerçekleştirmeye uygun olabileceği anlaşılmaktadır.
Dava konusu Kurul kararı ile İdare Mahkemesi kararında, söz konusu belgelerin yeterlik kriteri olarak istenilmediği ve sözleşme aşamasında yüklenici tarafından sunulacağından hareketle uyuşmazlık konusu düzenlemelerin mevzuata aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmış ise de, her halükarda ihale ilan tarihi öncesinde temin edilmiş olması gereken belgelerin, tekliflerin sunulması sırasında yeterlik kriteri olarak isteklilerden istenilmesi ile sözleşme imzalanması sonrasında yükleniciden istenilmesi arasında, rekabet ilkesi ve ihaleye katılım yönünden yapılacak değerlendirme yönünden anlamlı bir fark bulunduğundan bahsedilemeyecektir.
Bu itibarla, ihale dokümanındaki düzenlemenin rekabete aykırı olduğu sonucuna varıldığından, itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:... K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamalarında kullanılmayan toplam...-TL (...-TL+...-TL) yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 18/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar