Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/1804 E. , 2025/1686 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1804
Karar No : 2025/1686
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Köyü adına; ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Elazığ ili, Merkez, ... Köyü, sınırları içinde bulunan alanda Tarıma Dayalı Besi Organize Sanayi Bölgesi Projesi ile Bioenerji Elektrik Üretim Santrali ve organik Gübre İşleme Tesisi Projesine ilişkin "Tarıma Dayalı İhtisas (Besi) Organize Sanayi Bölgesi ve Biyogaz Tesisi Projesine" ilişkin … tarih ve … karar numaralı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava dilekçesinde 01/07/2024 tarihinde davalı idareye idari başvuruda bulunulduğunun belirtildiği, davacı tarafından ilk olarak Mahkemenin E:... sayılı dosyası üzerinden dava açıldığı, anılan dosyada dava konusu ÇED olumlu kararı ile Elazığ ili, Merkez, Cevizdere Köyü sınırları içerisinde bulunan Tarıma Dayalı Besi Organize Sanayi Bölgesi Projesi ile Bioenerji Elektrik Üretim Santrali ve Organik Gübre İşleme Tesisi projesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, ... Üretim San. ve Tic. A.Ş.'ye verilen … tarih ve … sayılı ve Geçici Faaliyet Belgesinin iptalinin istenildiği, bu nedenle dava dilekçesi 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesine uygun bulunmayarak reddedildiği, söz konusu dosyada bulunan ve davalı idareye 01/07/2024 tarihinde yapılan başvuru incelendiğinde; davacının dava konusu yerde uygulanan projeden ve dayanağı olan ÇED kararlarından bilgisinin olduğunun görüldüğü, bu nedenle davacının davalı idareye başvuru tarihi olan 01/07/2024 tarihi itibariyle uyuşmazlığa konu ÇED olumlu kararını öğrendiğinin kabulü ile birlikte, bu tarihten itibaren 30 gün içerisinde ve adli tatil ile hafta sonuna denk gelen süreler nedeniyle en son 09/09/2024 tarihinde dava açılması gerektiği anlaşıldığından, 10/09/2024 tarihinde açılan davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle süre aşımı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 03.09.2024 tarihinde tebliğ edilen 10.07.2024 tarihli yazıyla işlemin aşamalarının ve ne şekilde tesis edildiğinin bildirildiği, tebliğ tarihinden yalnızca 7 gün sonra davayı açtıkları, dava açma süresinin işlemeye başlayabilmesi için ilgiliye yapılan yazılı bildirimin yetkili makamlarca ve usulüne uygun olarak yapılmış olmasının yetmeyeceği, ayrıca yazılı bildirimin açık ve anlaşılır olması aynı zamanda idari işlemlerde açıklık ilkesinin gereği olduğu, somut olayda kendilerine işlemle ilgili herhangi bir yazılı bildirim yapılmadığı, işlemden yararlanan dava dışı şirketin köy ve çevresindeki kazı, çevre düzenlemesi ve sair eylemleri üzerinde söz konusu işlemi duydukları, bunun üzerine hem dava konusu işlemle ilgili bilgi almak hem de böyle bir işlem tesis edilmiş ise bunun usul ve yasaya uygun yapılıp yapılmadığını öğrenmek ve duruma göre gerekirse iptal davası açabilmek adına 01.07.2024 tarihinde davalı idareye başvurdukları, işleme ilişkin yazılı bildirimin 03.09.2024 tarihinde tebliğ edilen 10.07.2024 tarihli yazıyla yapıldığı, Anayasa ve İYUK'ta belirtilen yazılı bildirim şartı 03.09.2024 tarihinde gerçekleştiğinden, 10.09.2024 tarihinde açılan davanın yasal süresinde açıldığı, idarenin yazılı bildirim şartını yerine getirmediği gözetilmeksizin, işleme ilişkin bilgilendirme talebi niteliğindeki başvurunun doğrudan işlemi öğrenme tarihi olduğu şeklinde aleyhlerine bir yorum yapılmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davacı köy tüzel kişiliği tarafından, Elazığ ili, Merkez, ... Köyü, sınırları içinde bulunan alanda Tarıma Dayalı Besi Organize Sanayi Bölgesi Projesi ile Bioenerji Elektrik Üretim Santrali ve organik Gübre İşleme Tesisi Projesine ilişkin "Tarıma Dayalı İhtisas (Besi) Organize Sanayi Bölgesi ve Biyogaz Tesisi Projesine" ilişkin … tarih ve … karar numaralı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Yargı Yolu" başlıklı 125. maddesinde; "... idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmü yer almış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; "... süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar." hükmüne, aynı Kanunun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin ilk fıkrasında; "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür" hükmüne yer verilmiş, ivedi yargılama usulü başlıklı 20/A maddesinin 2. fıkrasında ise, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu hüküm altına alınmıştır. Yine 2577 sayılı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin sırasıyla a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5'inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden inceleneceği, 6. fıkrasında; anılan hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmü uygulanacağı belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari işlemin usulüne uygun olarak tebliği ve bütün unsurlarıyla birlikte, ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkileyeceğinden, tebligatı yargılama sürecinin başlangıcı olarak kabul etmek gerekmektedir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre de, dava konusu işleme ait tebliğ işleminin yayın ve ilan şeklinde olabileceği, dava konusu işlemin niteliği gereği belli bir bölgeyi ilgilendirmesi nedeniyle, tüm ilgililerine ayrı ayrı bildirilmesi mümkün olmadığından, ilgililerin etkin ve yeterli bir şekilde dava konusu işlemden haberdar olması amaçlanarak, Yönetmelikteki düzenlemeye göre, askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurulması öngörülmüştür. İlan yolu ile tebliğlerde dava açma süresi ise son ilan tarihini izleyen günden itibaren başlamaktadır.
Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, davacının dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği gözönünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur. İdari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkiler.
Dava konusu ÇED Olumlu kararının, 25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca, askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurularak tebliğ edileceği, askıdan ilanın projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel yerlerde valilik, kaymakamlık veya muhtarlık binasında ya da köy odasında bulunan askıda ilan yerlerinde yapılması gerektiği düzenlenmekle birlikte; askıda ilanın muhtarlık binasında veya köy odasında bulunan askıda ilan yerlerinde yapılmasına yönelik getirilen düzenlemenin amacının, yöre halkının dava konusu işlemden haberdar edilmesi olduğu değerlendirilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; iptali istenen "ÇED Olumlu" kararının 21/01/2021 tarihinde tesis edildiği, davacı tarafından, davaya konu işlemden 01.07.2024 tarihinde davalı idareye yaptıkları başvuruya verilen ve kendilerine 03.09.2024 tarihinde tebliğ edilen 10.07.2024 tarihli yazıyla haberdar oldukları belirtilmek suretiyle davanın 10/09/2024 tarihinde açıldığı, ... tarih ve E:..., K:... sayılı dilekçe ret kararının 05.11.2024 tarihinde tebliği üzerine, 18.11.2024 tarihinde yenileme dilekçesinin verildiği, Mahkemenin 04/12/2024 ve 31/12/2024 tarihli ara kararları ile dava konusu kararın ilan edilmesi ve yöre halkına duyurulmasına ilişkin bilgi ve belgelerin istenildiği, dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden; dava konusu karara ilişkin internet ilanının web sitesinde yapıldığı, Yönetmelikte yer verilen uygun iletişim araçları ile (internet ilanı, askıda ilan vs) yöre halkına duyurulmasının Elazığ Valiliğinin ... tarihli, E... sayılı yazısı ile
... Köyü Muhtarlığı, ilgili diğer Muhtarlıklar ve Mollakendi Belediye Başkanlığı'ndan istendiğine ilişkin belgelerin dosyaya sunulduğu, ancak dava konusu kararın proje alanı olduğu belirtilen Cevizdere Köyünde ilan edildiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin dosyaya sunulmadığı, yine Mahkemenin 04/12/2024 tarihli ara kararı ile projeye ilişkin inşaat/yatırım çalışmalarına başlanılıp başlanılmadığının sorulduğu, söz konusu ara kararına … tarihli ve E… sayılı yazı ile verilen cevap dilekçesi ekinde sunulan belgede, Tarıma Dayalı İhtisas (Besi) Organize Sanayi Bölgesine ilişkin yer tesliminin 2023 yılında yapıldığı, alt yapı çalışmalarının 2024 yılında bittiği, tahsis işleminin devam ettiği, Biyogaz Tesisine ilişkin ise Nisan 2021 yılında inşaata başlandığı, 2022 yılında inşaatın bittiği ve 2022 yılında enerji üretiminin başladığı bilgisinin verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar temyize konu Mahkeme kararında, söz konusu dosyada bulunan ve davalı idareye 01/07/2024 tarihinde yapılan başvuru incelendiğinde; davacının dava konusu yerde uygulanan projeden ve dayanağı olan ÇED kararlarından bilgisinin olduğunun görüldüğü, bu nedenle davacının davalı idareye başvuru tarihi olan 01/07/2024 tarihi itibariyle uyuşmazlığa konu ÇED olumlu kararını öğrendiğinin kabulü ile birlikte, bu tarihten itibaren 30 gün içerisinde ve adli tatil ile hafta sonuna denk gelen süreler nedeniyle en son 09/09/2024 tarihinde dava açılması gerektiği anlaşıldığından, 10/09/2024 tarihinde açılan davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı bulunmadığı değerlendirmesinde bulunulmuşsa da; dosya kapsamında yapılan 04/12/2024 tarihli ara kararına verilen cevap dilekçesi incelendiğinde, ... Köyü sınırlarında yapılması planlanan davaya konu projenin Biyogaz tesisine ilişkin bölümünün inşaatına Nisan 2021 tarihinde başlandığı anlaşılmakta olup, davacının köy sınırları içerisinde inşaatına başlanan bir projeden haberdar olmamasının hayatın olağan akışına aykırı bir durum olacağı açıktır.
Bu nedenle iyi niyet kuralları çerçevesinde hareket etmesi beklenen davacının, davaya konu projeden inşaata başlandığı tarihte haberdar olduğunun kabulü gerektiği ve söz konusu inşaata Nisan 2021 tarihinde başlandığı dikkate alındığında, 3 yılı aşkın bir süre geçtikten sonra, 10.09.2024 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda; yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde, süre aşımı yönünden davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 17/03/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar