Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1865 E. , 2025/2795 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/1865
Karar No:2025/2795
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Enerji Danışmanlık A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVACI : ... Enerji İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Elektrik İnşaat ve Malzemeleri Doğalgaz Bilgisayar Gıda Pazarlama İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 9. Bölge Müdürlüğünce ... tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Elazığ Kuzova Pompaj Sulaması Enerji Tesisi Yapımı 2 Kısım (GES 3 Mw)" ihalesinin idarece iptaline yönelik olarak davalı yanında müdahil tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine idarenin ihalenin iptali kararının iptaline ilişkin 26/02/2025 tarih ve 2025/UY.II-623 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Ankara 3. İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığa konu ihalenin idare tarafından iptalinin gerekçelerinden;
1. Yükleniciden istenilen bir adet fiber class teknenin 17/05/2024 tarih ve 32549 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tasarruf tedbirleriyle ilgili 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğuna ilişkin gerekçenin incelenmesinden; Özel Teknik Şartname’de yüzer sistemin sağlıklı işletilmesi, servis ve bakım hizmetlerinin sağlanması, olası bir yangın, afet vb. durumlarda ulaşımın kolay aynı zamanda hızlı yapılabilmesi için 1 adet özellikleri belirtilen fiber class teknenin yükleniciden talep edildiği, başvuruya konu ihalenin taşıyıcı sistemli dubalarla yüzer güneş enerji santrali kurulum işi olduğu, projenin kapsamının ise yüzer sistemin çalışır vaziyette anahtar teslim edilmesi ve 1 yılllık (en az 1 (bir) etkin ve yetkin personel ile) işletilmesi şeklinde olduğu, fiber class teknenin işletme aşamasında yüzer sistemin kara ile olan bağlantısını sağlamak için istendiği, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel İlkeler” kısmında kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları yapım ihalelerinde konusuyla ilgisi olmayan unsurları dahil edemeyeceği açıklamalarının yer aldığı, açıklamalar çerçevesinde söz konusu fiber class teknenin yapım konusu işin zorunlu bir parçası niteliğinde olduğu, söz konusu teknenin yapım konusu ile ilgili olmayacağının söylenemeyeceği, bu sebeple idarenin yükleniciden istenilen fiber class teknenin 17/05/2024 tarih ve 32549 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tasarruf tedbirleriyle ilgili 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne aykırılık teşkil ettiği yönündeki gerekçesinin yerinde olmadığı;
2. Yaklaşık maliyet ve proje aşamasında hatalar bulunduğuna ilişkin gerekçenin incelenmesinden; idarece paslanmaz çelikten güneş enerji sistemleri taşıyıcıları kaleminin yaklaşık maliyet hesabında esas alınmadığı ve bu kalemin idarenin önceki ihalelerinde yaklaşık maliyetin yaklaşık olarak %25-%30’una tekabül ettiği ifade edilmekle birlikte, idarece yaklaşık maliyetin anahtar teslim götürü bedel üzerinden ve fiyat teklifi esas alınarak hesaplandığı, ancak idarenin anılan iş kalemine ihale dokümanı kapsamında yer vermiş olsa dahi fiyat teklifi alınan üçüncü kişilerin söz konusu iş kalemine bir fiyat öngörüp öngörmeyeceğinin teklif türünün anahtar teslim götürü bedel olması sebebiyle bilinemeyeceği ve bu kalemin yaklaşık maliyetteki ağırlığının tespit edilemeyeceği, dolayısıyla önceki ihalelere dayanarak varsayımsal bir yorumda bulunulamayacağı, bu çerçevede idarelerin ihaleye çıkmadan önce gerekli araştırma ve çalışmaları yaparak yaklaşık maliyeti doğru bir şekilde hesaplamasının gerektiği, bu durumun hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesinin doğal bir sonucu olduğu anlaşıldığından, anılan iptal gerekçesinin yerinde olmadığı, bu itibarla, uyuşmazlığa konu ihalenin iptaline ilişkin olarak ihaleyi yapan idarece gösterilen gerekçeler yerinde görülmediğinden, idarenin ihalenin iptali kararının iptaline ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Özel Teknik Şartname'deki düzenlemelerden fiber class teknenin ihale konusu işin yapımı sırasında yüklenici veya idarece kullanılmayacağı, işletme aşamasında kullanılacağı, mülkiyetinin idareye devrinin öngörüldü, işin sonunda yükleniciye iade edilmeyeceğinin anlaşıldığı, ayrıca davalı idarenin bilgi ve belge isteme yazısına idarece verilen cevapta güneş enerji santrali tesisinin sulama birliğine devredileceği beyan edildiğinden 1 yıllık işletme süresinden sonra idarenin söz konusu tekneye ihtiyacının kalmayacağı, dolayısıyla Teknik Şartname'deki söz konusu düzenlemenin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğu; yaklaşık maliyet tablosunda paslanmaz çelikten güneş enerji sistemleri taşıyıcıları pozuna ait imalatlara yer verilmediği, yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığı, söz konusu poz tutarındaki değişikliğin aşırı düşük teklif sınır değerinin ve sınır değerin altında kalan isteklilerin değişmesine neden olacağı, ayrıca bu poz yaklaşık maliyet hesabında yer almadığından söz konusu iş kapsamında yeni fiyata sebep olacağı ve bu fiyatın da keşif artışıyla dahi karşılanamayacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, idarece yaklaşık maliyetin anahtar teslim götürü bedel üzerinden ve fiyat teklifi esas alınarak hesaplandığı, ancak idarenin anılan iş kalemine ihale dokümanı kapsamında yer vermiş olsa dahi fiyat teklifi alınan üçüncü kişilerin söz konusu iş kalemine bir fiyat öngörüp öngörmeyeceğinin teklif türünün anahtar teslim götürü bedel olması sebebiyle bilinemeyeceği ve bu kalemin yaklaşık maliyetteki ağırlığının tespit edilemeyeceği; fiber class teknenin yüzer sistemin kara ile olan bağlantısını sağlamak için istendiği, söz konusu teknenin yapım konusu işin zorunlu bir parçası niteliğinde olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Devlet Su İşleri 9. Bölge Müdürlüğünce ... tarihinde açık ihale usulüyle ... ihale kayıt numaralı "Elazığ Kuzova Pompaj Sulaması Enerji Tesisi Yapımı 2 Kısım (GES 3 Mw)" ihalesi gerçekleştirilmiş, ... tarih ve ... sayılı ihale komisyonu kararıyla, işin uygulama projelerinin sisteme yüklenmediği, yükleniciden istenilen fiber class teknenin 17/05/2024 tarih ve 32549 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tasarruf tedbirleriyle ilgili 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne uygun olmadığı ve yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığından bahisle ihalenin iptaline karar verilmiştir.
Anılan ihale komisyonu kararına yönelik davalı yanında müdahil tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu 25/09/2024 tarih ve 2024/UY.II-1210 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararıyla, uygulama projelerinin hazırlandığı anlaşılmakla birlikte ihale dokümanı kapsamında uygulama projesine yer verilmediği ve başvuruya konu ihalenin anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edildiği de dikkate alındığında söz konusu durumun 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 62. maddesine aykırı olduğu ve idarenin iptale ilişkin gerekçesinin yerinde olduğu anlaşıldığından, diğer iptal gerekçelerine ilişkin iddialara yönelik ise bu aşamada ayrıca bir inceleme ve değerlendirmeye gerek bulunmadığından bahisle reddedilmiştir.
İtirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin 25/09/2024 tarih ve 2024/UY.II-1210 sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, uygulama projeleri olmadan ihaleye çıkılması gibi bir durumun söz konusu olmadığı, ihalede rekabet koşullarının oluştuğu da dikkate alındığında, dava konusu Kurul kararında yer verilen gerekçenin hukuka uygun olmadığı, ayrıca ihalenin diğer iptal gerekçelerine ilişkin iddiaların incelenerek açıklığa kavuşturulması suretiyle itirazen şikayet başvurusu hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle verilen dava konusu Kurul kararında bu yönüyle de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan karara yönelik temyiz istemi Dairemizin 14/01/2025 tarih ve E:2024/3495, K:2025/170 sayılı kararıyla reddedilmiş, anılan Mahkeme kararının onanmasına kesin olarak karar verilmiştir.
Söz konusu Mahkeme kararı üzerine 25/12/2024 tarih ve 2024/MK-132 sayılı Kurul kararıyla, 25/09/2024 tarih ve 2024/UY.II-1210 sayılı Kurul kararının, uygulama projelerine ihale dokümanı kapsamında yer verilmediğinden ihalenin iptali işleminin yerinde olduğu yönündeki değerlendirmelerin iptaline, diğer iptal gerekçelerine ilişkin iddiaların ise esasının incelenmesine karar verilmiştir.
Bu kapsamda, Kamu İhale Kurumu II. İnceleme Dairesi Başkanlığı 30/12/2024 ve 28/01/2025 tarihli bilgi ve belge isteme yazılarıyla ihaleyi gerçekleştiren idareden, yaklaşık maliyet hesaplanırken herhangi bir hata yapılıp yapılmadığı, buna ilişkin bir tespit bulunup bulunmadığı, yok ise iptal gerekçesindeki ifadede kastedilenin projelerin hazırlanmamasına dayalı olarak yaklaşık maliyetin doğru hesaplanmaması mı olduğu hususlarına ilişkin açıklama ve varsa dayanak bilgi ve belgelerin gönderilmesi istenilmiştir.
İhaleyi gerçekleştiren idare tarafından gönderilen cevabi yazıda, söz konusu işin güneş enerji santrali kurulumu olduğu halde güneş enerji panellerinin taşımasında kullanılacak olan "paslanmaz çelikten güneş enerji sistemleri taşıyıcıları" pozuna yaklaşık maliyetin ana bileşenleri içerisinde yer verilmediğinden yaklaşık maliyet hesabının uygun olmadığının anlaşıldığı, daha önce idarelerince yapılan benzer güneş enerjisi tesisi işlerine ait yaklaşık maliyetler kontrol edildiğinde söz konusu poza ait imalatların toplam yaklaşık maliyetteki oranının %25 ile %30 arasında olduğunun tespit edildiği, ayrıca söz konusu pozun yaklaşık maliyetin ana bileşenleri arasında yer almamasının bu iş kapsamında yeni fiyata sebep olacağı ve bu yeni fiyatın da keşif artışıyla dahi karşılanamayacağı, işin bitirilememesine neden olacağı, fiber class tekne ve taşıma römorku pozunun yaklaşık maliyete eklenmesi ve yüklenici tarafından bir adet fiber class teknenin idareye teslim edilmesinin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğu, ayrıca yapılacak yüzer sistemin Sulama Birliğine devredileceği, Sulama Birliklerinin bu tesisi işletirken her türlü araç, gereç, personel vb. ihtiyaçlarını kendileri temin ederek bütçelerinden karşılayacağı, iş kapsamındaki fiber class tekne ve taşıma römorku işletme aşamasında kullanılacağından iş kapsamında temin edilmesinin uygun görülmediği beyan edilmiştir.
İhale komisyonu kararı ve söz konusu cevabi yazının incelenmesi neticesinde 26/02/2025 tarih ve 2025/UY.II-623 sayılı Kurul kararıyla, "ihalenin taşıyıcı sistemli dubalarla yüzer güneş enerji santrali kurulum işi olduğu, fiber class teknenin ise yüzer sistemin kara ile olan bağlantısını sağlamak için istendiği, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında söz konusu teknenin, yapım konusu işin zorunlu bir parçası niteliğinde olduğu, istenilen teknenin yapım konusu ile ilgili olmayacağının söylenemeyeceği, bu sebeple yükleniciden istenilen teknenin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırılık teşkil ettiği yönündeki gerekçenin yerinde olmadığı, ayrıca idarece yaklaşık maliyetin anahtar teslim götürü bedel üzerinden ve fiyat teklifi esas alınarak hesaplandığı, ancak idarenin anılan iş kalemine ihale dokümanı kapsamında yer vermiş olsa dahi fiyat teklifi alınan iş kalemine bir fiyat öngörüp öngörmeyeceğinin teklif türünün anahtar teslim götürü bedel olması sebebiyle bilinemeyeceği ve bu kalemin yaklaşık maliyetteki ağırlığının tespit edilemeyeceği, dolayısıyla önceki ihalelere dayanarak varsayımsal bir yorumda bulunulamayacağı"ndan bahisle idarenin ihalenin iptali kararının iptaline karar verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Yaklaşık maliyet" başlıklı 9. maddesinde, "Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. (...)."; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 38. maddesinde, "İhale komisyonu verilen teklifleri (…) değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. (...) Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. (...)"; "Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptali" başlıklı 39. maddesinde, "İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir." kurallarına yer verilmiştir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlıklı 24. maddesinde, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği kurala bağlanmıştır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir: (...) e) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak imalat iş kalemleri veya iş gruplarının teknik tarif ve özellikleri belirlenir."; "Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti" başlıklı 10. maddesinde, "(1) İdarelerce, ihale konusu işin yaklaşık maliyetine ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde; (...) d) İdarenin piyasa araştırmasına dayalı rayiç ve fiyat tespitleri, esas alınır. (2) İdareler, yaklaşık maliyete ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyat ve rayiçlerin birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler. (3) İşin bütünü, iş grubu, iş kalemi ve malzeme rayici bazında yapılacak piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitlerinde; iş, imalat ve/veya malzemenin yapımcılarından, üreticilerinden, ana bayilerinden, toptancılarından, yetkili satıcılarından ve satıcılarından fiyatlar veya proforma faturalar alınmak ve gerekli karşılaştırmalar yapılmak suretiyle uygun fiyatlar belirlenir. (...) (4) Fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu, iş kalemi veya malzemenin ayrıntılı özellikleri ve standardına yer verilir, fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurulur ve fiyatlar Katma Değer Vergisi hariç istenir. İstenen özellikleri taşımayan fiyat bildirimleri ve proforma faturaları dikkate alınmaz." kuralları yer almıştır.
17/05/2024 tarih ve 32549 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Tasarruf Tedbirleri" konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin "Genel İlkeler" kısmında, "Kamu kurum ve kuruluşları kendi kuruluş mevzuatında belirtilen faaliyet alanları ile doğrudan ilgili olmayan herhangi bir harcama veya taahhütte bulunmayacak, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurları dâhil etmeyeceklerdir." düzenlemesi yer almaktadır.
27/05/2024 tarih ve 2024/DK.D-91 sayılı Düzenleyici Kurul Kararı'nda, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ndeki söz konusu ifadeye ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerin ihale dokümanlarında (idari şartname, sözleşme tasarısı, işin projesini de kapsayan teknik şartname ile birim fiyat tarifleri dahil gerekli diğer belge ve bilgilerde) sözleşme konusu işlerin kontrolü, takibi vb. amaçlarla idarenin kullanımı için alım ya da yapım konusu ile ilgisi olmayan araç, makine ve ekipmanın (kontrollük, makam hizmetleri gibi yerlerde kullanılacak araçlar, bilgisayar, telefon, tablet vb.) yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin düzenleme yapılmamasına karar verilmiştir.
Uyuşmazlığa konu ihaleye ait İdari Şartname'nin "İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler" başlıklı 2. maddesinde, "(...) e) Miktarı: Elazığ ili sınırları içerisinde Keban Barajı rezervuarı yüzeyine kurulacak olan (4,004 MWp/ 3,000 MWe) kapasiteli "Şebeke Bağlantılı Güneş Enerjisi Santralinin" TSE K 657 Standardına uygun taşıyıcı sistemli dubalarla yüzer Güneş Enerji Santrali Kurulum İşi İnşaatıdır. (...)"; "Teklif ve sözleşme türü" başlıklı 19. maddesinde, "İstekliler tekliflerini, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden vereceklerdir; ihale sonucu, ihale üzerine bırakılan istekliyle anahtar teslimi götürü bedel sözleşme imzalanacaktır."; "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 33. maddesinde, "Sınır değerin altında teklif sunan isteklilerin teklifleri açıklama istenilmeksizin reddedilecektir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlığa konu ihaleye ait Özel Teknik Şartname'sinin "4.1 Projenin kapsamı" başlıklı maddesinde, "Elazığ ili sınırlarında bulunan Kuzova Pompaj Sulaması Enerji Tesisi Yapımı 2. Kısım Yüzer GES İnşaatı 4,004 MWp/ 3,000 MWe kapasiteli gücünde güneş enerji sistemi yüzer sistemin kurulması, üzerine fotovoltaik panel kurulması, 3 adet 10.5 kVolt/1250 kVA gücündeki yüzer trafo ve hücreleri ile veri kayıt, uzaktan izleme v.b. gibi genel teknik özelliklerini, temin koşullarını, kurulum ve montajını, şebekeyle senkronizasyonunu, sistemin kurulması, TEİAŞ ile kurulan SCADA sisteminin teyit edilmesi, sistemin komisyon tarafından kabulünün yaptırılması ve TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşmasının yapılması için gereken ekipman, cihazlar ve malzemelerin yurtiçi ve yurtdışı temini, nakliyesi ve nakliye sigortası, yüzer GES sistemin devreye alınması, performans testlerinin yapılması, işletme ve kurulum sonrası gerekli teknik destek ve eğitimlerin verilmesi, şartname kapsamında tanımlanan tüm hususların eksiksiz yerine getirilmesi kaydı ile sistemin performans kriterlerinin sağlanarak çalışır vaziyette anahtar teslim edilmesi, idareye devrini ve garanti hususlarının yapılması işidir. 1 yıllık (en az 1 (bir) etkin ve yetkin personel ile) işletilmesini kapsamaktadır. 4,004 MWp/3,000 MWe kurulu gücünde fotovoltaik panel kapasitesine sahip Şebeke Bağlantılı Güneş Enerjisi Santralinin; trafolar ve hücreleri, veri kayıt, uzaktan izleme, proje sahasının güvenliği, kumanda kontrol binasının yapımı, kamera alarm sistemi (CCTV), paratoner tesisatı genel teknik özelliklerini, temin koşullarını, kurulum ve montajını, şebekeyle senkronizasyonunu, tüm röle ve scada ayarlarının yapılması, sistemin devreye alınmasını, işletme ve kurulum sonrası sağlanacak teknik destek hizmetini ve diğer ilgili koşulları içerir. Teknik şartname, güneş panellerinin ve ilgili sistemlerin tüm kurulum işinin yanı sıra, sistemler için geçerli tüm ek donanım ve teçhizatı da kapsar. Sistemin tam kapasitede ve bu teknik şartnamede verilen performans kriterlerine uygun olarak çalışmasını teminen makine-ekipman ve yedek parça, enstrüman ve cihazların imalatı/temin ve montajı da dahil olmak üzere gereken tüm mekanik işler, projelerin ilgili kurumlara kontrol ettirilmesi ve onay işlemleri,"; "13.12. İşletme ve Kurulum Zamanı Kullanılacak Malzemeler" maddesinde, "(...) Fiber Class Tekne: Yüzer sistemin sağlıklı işletilmesi, servis ve bakım hizmetlerinin sağlanması, olası bir yangın afet vb. ulaşımın kolay aynı zamanda hızlı yapılabilmesi için 1 adet aşağıda özellikleri yazılı fiberclass tekne alınıp sözleşme sonrası İdareye tutanak ile teslim edilecektir. Teslim edilecek tekne DSİ’ye ait olacak ve kullanılmamış olacaktır. Tekne özellikleri; En az 6,80 m uzunlukta, 2,50 m genişliğinde, en az 8 kişi ve 1500 kg taşıma kapasiteli, kabin ve direksiyonlu, en az 200 litre yakıt depolu, su püskürtme pompalı, Otomaktik Sintine Pompası olan, en az 200 Hp motor gücüne sahip fiber tekne ile tekneye uygun taşıma römork satın alınacak ve idareye teslim edilecektir. Söz konusu kullanılmamış şekilde garantisiyle birlikte tutanak ile DSİ'ye teslim edilecektir ve DSİ’ye ait olacaktır. Tekne şantiye imalatları sırasında kullanılmayacaktır. (...)" düzenlemeleri yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1. Yükleniciden istenilen bir adet fiber class teknenin 17/05/2024 tarih ve 32549 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tasarruf tedbirleriyle ilgili 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğuna ilişkin gerekçenin incelenmesinden;
Tasarruf tedbirlerine ilişkin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 27/05/2024 tarih ve 2024/DK.D-91 sayılı Düzenleyici Kurul Kararı uyarınca ihale şartnamesi ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurların dahil edilemeyeceği açıktır.
İhaleye ait Özel Teknik Şartname ile bilgi ve belge isteme yazısına idarece verilen cevabın incelenmesinden, ihaleye konu işin Keban Barajı rezervuar alanı üzerinde uygun taşıyıcı sistemli dubalarla yüzer güneş enerjisi santrali kurulumu işi olduğu, işin 1 yıl süreyle işletilmesini de kapsadığı, sonrasında yüzer sistemin Sulama Birliğine devredileceği, Sulama Birliklerinin bu tesisi işletirken her türlü araç, gereç, personel vb. ihtiyaçlarını kendileri temin ederek bütçelerinden karşılayacağı, yüzer sitemin sağlıklı işletilmesi, servis ve bakım hizmetlerinin sağlanması, olası bir yangın, afet vb. durumlara müdahalenin ve ulaşımın kolay aynı zamanda hızlı yapılabilmesi için yükleniciden 1 adet fiber class tekne istenildiği, söz konusu teknenin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'ne (DSİ) teslim edileceği ve DSİ'ye ait olacağı, şantiye imalatları sırasında kullanılmayacağı anlaşılmıştır.
Bu durumda, ihaleye konu işin güneş enerjisi santrali kurulumu işi olduğu, yüzer sistemin 1 yıl süreyle yüklenici tarafından, sonrasında ise Sulama Birliği tarafından işletileceği, teknenin yüzer sistemin sağlıklı işletilmesi, servis ve bakım hizmetlerinin sağlanması, olası bir yangın afet vb. durumlara müdahalenin ve ulaşımın kolay, aynı zamanda hızlı yapılabilmesi için talep edildiği ve yapım aşamasında kullanılmayacağı, ihaleyi gerçekleştiren idareye teslim edileceği ve onun mülkiyetine geçeceği dikkate alındığında, söz konusu teknenin yapım işinin zorunlu unsuru olmadığı, yapım aşamasına değil işletme aşamasına ilişkin olduğu, bu durumun 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğu anlaşıldığından, ihalenin yükleniciden 1 adet fiber class tekne istenilmesinin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğundan bahisle iptal edilmesi kısmında hukuka aykırılık, idarenin ihalenin iptali kararının iptaline ilişkin dava konusu işlemin bu kısmında ise hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
2. Yaklaşık maliyet aşamasında hatalar bulunduğuna ilişkin gerekçenin incelenmesinden;
Aktarılan mevzuatın değerlendirilmesinden, idarece, ihale yapılmadan önce her türlü fiyat araştırması yapılarak yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği, piyasa araştırması esas alınarak yaklaşık maliyet tespiti yapılabileceği, işin bütünü, iş grubu, iş kalemi ve malzeme rayici bazında yapılacak piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitlerinde, iş, imalat ve/veya malzemenin yapımcılarından, üreticilerinden, ana bayilerinden, toptancılarından, yetkili satıcılarından fiyatlar veya proforma faturalar alınmak ve gerekli karşılaştırmalar yapılmak suretiyle uygun fiyatın belirleneceği, fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu, iş kalemi veya malzemenin ayrıntılı özellikleri ve standardına yer verilip fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurularak fiyat isteneceği, yaklaşık maliyetin aşırı düşük tekliflerin ve sınır değerin tespitinde esas alındığı, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'una kadar oran dahilinde iş artışı yapılabileceği, ihale komisyonu kararı üzerine idarenin, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbest olduğu anlaşılmaktadır.
İhale dokümanı ile bilgi ve belge isteme yazısına idarece verilen cevabın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu ihalenin anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edildiği, yaklaşık maliyetin Özel Teknik Şartname'ye göre piyasadan alınan 3 adet teklif bedelinin ortalama fiyatı alınarak belirlendiği, yaklaşık maliyetin belirlenmesine esas alınan söz konusu fiyat tekliflerinde proje kapsamında yapılması öngörülen işlerin sayıldığı ve fiyat tekliflerinin öngörülen bu işler esas alınarak verildiği, fiyat tekliflerinde "paslanmaz çelikten güneş enerji sistemleri taşıyıcıları" iş kalemine yer verilmediği, daha önce ihaleyi gerçekleştiren idarece yapılan Kuzova Pompaj Sulaması Enerji Tesisi Yapımı ve Akpazar Pompaj Sulaması Enerji Tesisi Yapımı işlerinde söz konusu iş kaleminin yaklaşık maliyetteki oranının yaklaşık olarak %25 ile %30 arasında olduğu, ayrıca yaklaşık maliyetin hesaplanmasında 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğu tespit edilen "fiber class tekne ve taşıma römorku" iş kalemine de yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda, her ne kadar yaklaşık maliyet anahtar teslim götürü bedel üzerinden ve fiyat teklifi alınarak hesaplanmış ise de fiyat tekliflerinde proje kapsamında yapılması öngörülen işlerin sayıldığı ve bu işler esas alınarak fiyat teklifi verildiği dikkate alındığında uyuşmazlığa konu işte yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığı, yaklaşık maliyetin ana bileşenlerinden olan "paslanmaz çelikten güneş enerji sistemleri taşıyıcıları" iş kaleminin yaklaşık maliyetin belirlenmesinde dikkate alınmadığı, ayrıca yaklaşık maliyetin belirlenmesinde 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne aykırı olduğu tespit edilen "fiber class tekne ve taşıma römorku" iş kalemine yer verildiği, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'una kadar oran dahilinde iş artışı yapılabileceği, yaklaşık maliyetteki değişikliğin sınır değeri, aşırı düşük teklifleri, geçerli teklifleri, dolayısıyla ihalenin sonucunu etkileyebileceği anlaşıldığından, ihalenin yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığından bahisle iptal edilmesi kısmında hukuka aykırılık, idarenin ihalenin iptali kararının iptaline ilişkin dava konusu işlemin bu kısmında ise hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamasında kullanılmayan toplam ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Ayrıntısı aşağıda gösterilen müdahil yargılama giderleri toplamı ...-TL'nin müdahil üzerinde bırakılmasına, posta giderleri avansından artan tutarın müdahile iadesine,
7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 23/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar