Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/2288 E. , 2025/3381 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2288
Karar No : 2025/3381
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVALI) ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : Sınırlı Sorumlu ... Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak ili, Alaplı ilçesi, ... köyü sınırları içerisinde, ... Kooperatifi tarafından gerçekleştirilecek “Yat ve Tekne Projesi Proje İmalatı-Bakım-Onarımı“ projesi için, Zonguldak Valiliği Çevre ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen 01/04/2024 tarihli "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; mahkemelerince verilen kesin süre içerisinde davacı tarafından keşif ve bilirkişi incelemesi için gerekli olan avansın yatırılmaması nedeniyle davacı iddialarının araştırılması için gerekli görülen keşif ve bilirkişi incelemesi gerçekleştirilememiş olduğundan davacı tarafın hukuka uygunluk karinesinden yararlanan idari işlemin hukuka aykırı olduğu iddialarını tevsik edemediği; öte yandan, dava dosyasına sunulan işlem dosyasındaki bilgi ve belgelerden, müdahil şirket tarafından projeye ilişkin hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasının e-ÇED Sistemi üzerinden 21/12/2023 tarihinde davalı idareye sunulduğu, projeye ilişkin ÇED Yönetmeliği uyarınca gerçekleştirilen değerlendirme sürecinde davalı idare tarafından ... tarih ve E:... sayılı yazı ile ilgili kurumlardan yasal yetki, görev ve sorumlulukları çerçevesinde kurum görüşlerinin talep edilmesi üzerine kurumlardan ÇED sürecinin devam etmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı yönünde görüş yazılarının alındığı, iletilen görüş yazılarında belirtilen hususlar da göz önünde bulundurularak davalı idarece projeye ilişkin gerekli inceleme ve değerlendirmeler de yapıldıktan sonra söz konusu proje ile ilgili olarak verilen dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının halka duyurulması amacıyla gerekli duyuru ve tebligatların usulüne uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşılmış olup, dava dosyasının mevcut haline göre dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Keşif avansını karşılayacak maddi güçlerinin olmadığı, haksız çıkan taraftan alınmak üzere tutarın Hazineden karşılanarak keşif- bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği; bu haliyle eksik inceleme ile verilen kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Mahkemece idareleri lehine vekalet ücretine hükmedilmemiş olduğundan kararın vekalet ücretine ilişkin hüküm fıkrası yönünden bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVACININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Keşif avansı Hazineden karşılanarak mahkemece keşif bilirkişi incelemesi yaptırılarak karar verilmesi gerektiği yönünde kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinin, yargılama giderleri konusunda yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 324. maddesinde; taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorunda olduğu, aksi halde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılacağı, 325. maddesinde ise, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde, hakim tarafından resen başvurulan deliller için gereken giderlerin, bir haftalık süre içinde taraflardan birisi veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verileceği, belirlenen süre içinde bu işlemlere ait giderleri karşılayacak miktarda avans yatırılmazsa, ileride bu gideri ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden ödenmesine hükmedileceği kurala bağlanmıştır.
Dava konusu işlemin niteliği; mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasını zorunlu kılıyorsa, davacıdan keşif avansı yatırılmasının istenilmesine rağmen yatırılmaması üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 325. maddesi uyarınca keşif avansının yargılama sonucu haksız çıkan taraftan alınmak şartıyla hazineden veya davalı idareden istenerek mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekmektedir.
Yargılamanın sonucuna doğrudan etkili olabilecek maddi vakıaların aydınlatılması amacıyla keşif ve bilirkişi yaptırılmadan karar verilmesi hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında sorun oluşturabilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; Zonguldak ili, Alaplı ilçesi, ... köyü sınırları içerisinde, ... Kooperatifi tarafından gerçekleştirilecek “Yat ve Tekne Projesi Proje İmalatı-Bakım-Onarımı“ projesi için, Zonguldak Valiliği Çevre ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen 01/04/2024 tarihli "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir." kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince; davacı tarafından keşif avansı yatırılmadığından işlemlere devam edilemeyeceğinden bahisle keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre değerlendirme yapılarak karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; uyuşmazlığın çözümü, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasını zorunlu kıldığından, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 325. maddesi uyarınca keşif avansının yargılama sonucu haksız çıkan taraftan alınmak şartıyla davalı idareden istenilmesi, davalı idare tarafından da yatırılmaması halinde hazineden karşılanması suretiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerekirken, belirtilen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
2. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 26/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar