Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/2384 E. , 2025/3819 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2384
Karar No : 2025/3819
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Tarım Ürünlerini Değerlendirme Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Aydın ili, Söke ilçesi, ... Mah. ... ada, ... (eski) sayılı parselde tarım dışı kullanıma izin verilmesine ilişkin kararların mahkeme kararı gereği iptal edilmiş olması nedeniyle söz konusu parselde çırçır fabrikası çalıştırılmasının mümkün olmadığı ve çırçır fabrikası işletmecisi olmayan tüccarlara yapılan kütlü pamuk satışlarının destekleme harici tutulması gerektiği yönündeki Aydın İl Tahkim Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; taşınmazda yer alan tarımsal depo izinli tesislerin çırçır fabrikasına dönüştürülmesinin uygun bulunduğuna ilişkin Aydın Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararı onaylayan ilgili Bakanlığın ...tarih ve ... sayılı kararını iptal eden... İdare Mahkemesi'nin kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizi üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 28/01/2020 tarih ve E:2019/8525, K:2020/59 sayılı kararı ile; davalı idarece dava konusu tarım arazisinin amaç dışı kullanımının sosyal ve ekonomik açıdan daha fazla kamusal yarar sağlayacağının, yapılacak tesisin tarımsal faaliyeti destekleyeceğinin sebepleriyle birlikte ortaya konulduğu gerekçesiyle temyiz istemi kabul edilerek anılan kararın bozulduğu ancak söz konusu bozma kararına, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Daire'sinde görüşülerek ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile ısrar edildiği ve Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu'nda temyiz incelemesi devam ettiğinden, dava konusu işlemin tesis edildiği 16/10/2019 tarihinde, davacı şirkete ait... tarih ve ... sayılı ... parselde (eski) çırçır fabrikası işletmesi için verilen 2. sınıf gayri sıhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatının geçerli olduğu ve Mahkemeye sunulan ara karar cevabında, Söke Belediye Başkanlığı tarafından söz konusu ruhsatın geçerli olduğunun belirtildiği, ayrıca davacıya verilen ... tarih ve ... sayılı (çırçır fabrikası için) iş yeri açma ve çalışma ruhsatını iptal eden mahkeme kararının da Danıştay Onuncu Dairesi'nin 12/05/2020 tarih ve E:2019/8535, K:2020/1338 sayılı kararı ile bozulduğu görüldüğünden; tarım dışı kullanım izni kararının mahkeme kararı ile iptal edilmiş olmasının doğrudan çırçır fabrikası için verilmiş olan iş yeri açma ve çalışma ruhsatını geçersiz hale getirmeyeceği, iş yeri açma ve çalışma ruhsatının mahkeme kararı gereğince iptali için Söke Belediyesi'ne yazı yazıldıktan ve söz konusu iş yeri ruhsatı geçersiz hale geldikten sonra ancak destekleme harici tutulma yönünde işlem tesis edilebileceği, dava konusu işlem tarihinde davacı şirkete ait çırçır fabrikasının iş yeri açma ve çalışma ruhsatının geçerli olduğu anlaşıldığından,... tarih ve ... sayılı iş yeri açma ve çalışma ruhsatı geçerli olan davacı şirkete ait çırçır fabrikasının destekleme harici tutulacağı ve sistem blokesi konulması yönündeki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, taşınmazın tarım dışı kullanım izninin iptal edilmesinin anılan taşınmazın çırçır fabrikası olarak kullanılamayacağı anlamına geldiği, ... tarih ve E:... sayılı yazı ile çırçırlama makinelerin yer aldığı binanın 5403 sayılı Kanunun 20. maddesi uyarınca 3 ay içerisinde boşaltılmasının istendiği ancak gereğinin yapılmadığı, 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesinde hüküm bulan imar barışı olarak adlandırılan imkandan faydalanılması bu yerlerin çırçır fabrikası olarak işletilebileceği anlamına gelmediği, tarım dışı kullanım izni verilmesinin, bu gibi işyerlerine iş yeri ruhsatı verilebilmesinin ön şartı olduğu dolayısıyla bu halde alınmış ruhsatın bir önemi olmadığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
5488 sayılı Tarım Kanunu Tarımsal destekleme araçları başlıklı 19. maddesinde; tarımsal destekleme araçlarının neler olduğuna ilişkin hükümlere yer verilmiş, 1691 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca ihdas edilen; 09/11/2019 tarih ve 30943 sayılı Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ'in 6. maddesinin (f) bendinde; "Pamuk çırçır ve prese fabrikalarının faaliyet dönemine ait tüm bilgilerini kontrol eder. 18/4/1972 tarihli ve 7/4331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Pamukların Çırçırlanma, Preselenme ve Depolanmasının Denetimine Dair Tüzük çerçevesinde pamuk sezonu içerisinde faaliyetini sürdüren ve desteklemeye konu kütlü pamuğu işleyecek olan çırçır prese fabrikaları ve çiftçi adına düzenlemiş olduğu alım satım belgesine istinaden fark ödemesi desteği yapılmasını sağlar. Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri tarafından alınan kütlü pamuk ürünü, bağlı olduğu birlik bünyesinde faaliyet gösteren çırçır ve prese fabrikalarında işlenmesi şartıyla destekleme kapsamında değerlendirilir." düzenlemesine, 22/1-l maddesinde; "Pamuk sezonu içerisinde faaliyetini sürdürerek, desteklemeye konu kütlü pamuğu işleyecek olan çırçır prese fabrika işletmecisi olmayan tüccarlara satış yapanlar ile yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumları kullanmayan pamuk çiftçileri fark ödemesi desteklerinden yararlanamazlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Davacı tarafından, Aydın ili, Söke ilçesi, ... Mah. ... ada, ... sayılı parselde tarım dışı kullanıma izin verilmesine ilişkin kararların mahkeme kararlarıyla iptal edilmiş olması nedeniyle söz konusu taşınmazda çırçır fabrikası çalıştırılmasının mümkün olmadığından bahisle çırçır fabrikası işletmecisi olmayan tüccarlara yapılan kütlü pamuk satışlarının destekleme harici tutulması gerektiğine dair İl Tahkim Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada; davacıya verilen ... tarih ve... sayılı (çırçır fabrikası için) iş yeri açma ve çalışma ruhsatını iptal eden mahkeme kararının Danıştay Onuncu Dairesi'nin 12/05/2020 tarih ve E:2019/8535, K:2020/1338 sayılı kararı ile bozulduğu, tarım dışı kullanım izni kararının mahkeme kararı ile iptal edilmiş olmasının doğrudan çırçır fabrikası için verilmiş olan iş yeri açma ve çalışma ruhsatını geçersiz hale getirmeyeceği, iş yeri açma ve çalışma ruhsatının mahkeme kararı gereğince iptali için Söke Belediyesi'ne yazı yazıldıktan ve söz konusu iş yeri ruhsatı geçersiz hale geldikten sonra ancak destekleme harici tutulma yönünde işlem tesis edilebileceği, dava konusu işlem tarihinde davacı şirkete ait çırçır fabrikasının ...tarih ve ... sayılı iş yeri açma ve çalışma ruhsatının geçerli olduğu anlaşıldığından davacı şirkete ait çırçır fabrikasının destekleme harici tutulacağı ve sistem blokesi konulması yönündeki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemi iptal eden idare mahkemesi kararına yönelik istinaf istemini reddeden İdare Dava Dairesi kararının bozulması istenilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden dava konusu işlemin dayandırıldığı, dava konusu taşınmazların tarım dışı amaçlı kullanımına dair ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararı onaylayan Tarım ve Orman Bakanlığının ...tarih ve ... sayılı kararının ... sayılı bu dava konusu taşınmaz yönünden iptaline yönelik olarak ...İdare Mahkemesi'nde açılan davada verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden ... Bölge İdare Mahkemesi... Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi'nin 28/01/2020 tarih ve E:2019/8525, K:2020/59 sayılı kararı ile; anılan çırçır fabrikasına dönüştürülme kararının iptali kararının bozulması sonrasında, İzmir Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararında ısrarına dair verilen kararın temyizi üzerine; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 03/02/2021 tarih ve E:2020/2162 ve K:2021/188 sayılı kararıyla onanmasına karar verilerek dava konusu taşınmazın "tarım dışı kullanım izninin iptali" hususunun kesinleştiği, ayrıca davacı şirket hakkında düzenlenen ... tarih ve ... sayılı 2. sınıf gayrisıhhi işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptali istemiyle açılan davada; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; mutlak tarım alanlarının tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı, bu arazilerde tarım dışı kullanımın belirlenen yasal koşullarla Valilik iznine tabi olduğu, çırçır fabrikasının tarımsal maksatlı yapı olarak değerlendirilemeyeceği, öncelikle 5403 sayılı Kanunun 13. maddesi gereğince tarımsal amaç dışında kullanımı hususunda izin alındıktan sonra İş yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde öngörülen diğer çalışma koşulları da sağlandıktan sonra anılan işletmeye işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi gerekirken mutlak tarım arazisi niteliği taşıyan tarım arazisinde mevcut çırçır fabrikasının işletilmesine ilişkin iş yeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu iş yeri ruhsatının iptal edildiği, bu kararın istinaf istemi üzerine verilen ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdare dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı istinafın reddine dair kararın temyizi sonrasında Danıştay Onuncu Dairesinin 12/05/2020 tarih ve E: 2019/8535, K:2020/1338 sayılı kararıyla; dava konusu çırçır fabrikası için alternatif alan bulunmadığı OSB Uygulama Yönetmeliğinin 101/1-b. maddesi uyarınca çırçır fabrikalarının yangın riski yüksek yerlerden olması sebebiyle OSB içinde de kurulamayacağı zaten pamuk bitkisinin hasadından itibaren 3 ay çalıştığı gözetildiğinde ve halihazırda tarım alanının işgal etmiş bir yapı da mevcut bulunduğundan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle verilen bozma kararına yönelik anılan İdare Dava Dairesi tarafından... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararı verilmesi sonrasında bu kararın temyizi üzerine Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulunca 05/04/2021 tarih ve E:2020/3353, K:2021/703 sayılı kararıyla; ısrar kararının onanmasına karar verildiği, diğer taraftan Söke Belediyesi tarafından sonradan verilen ...tarih ve ... sayılı iş yeri ruhsatının ... tarih ve ... sayılı işlemle iptal edilmesine karşın, bu işlemin de dava açılmadan kesinleştiği hususu aynı davacı tarafından aynı işyerinin kapatılması işleminin iptali istemiyle açılan davada verilen davanın reddine ilişkin karara yönelik yapılan istinaf istemi üzerine verilen istinafın reddi kararının temyizi üzerine Danıştay Dördüncü Dairesinde verilen 13/02/2024 tarih ve E:2023/7114, K:2024/890 sayılı dosya içeriğinden anlaşılmaktadır.
Bu sebeplerle gelinen noktada; davaya ait çırçır fabrikasının işletildiği tarım deposunun bulunduğu alanın tarım dışı kullanım izninin iptali hususunun ve gerek... tarih ve ... sayılı 2. sınıf gayrisıhhi işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptali kararının yukarıda bahsi geçen yargı kararlarıyla kesinleştiği gerekse sonradan verilen ... tarih ve ... sayılı iş yeri ruhsatının ... tarih ve ... sayılı işlemle iptal eden karara karşı dava açılmaksızın kesinleştiği anlaşılan somut olayda, tarım dışı kullanım izni ve işyeri ruhsatı bulunmadığı anlaşılan işyerinin bulunduğu söz konusu taşınmazda açılan çırçır fabrikasının çalıştırılmasının mümkün olmadığı anlaşıldığından, çırçır fabrikası işletmecisi olmayan tüccarlara yapılan kütlü pamuk satışlarının destekleme harici tutulması gerektiği yönündeki Aydın İl Tahkim Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Üye ...'nin oyu ile oyçokluğuyla BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/06/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.
karar