Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/2471 E. , 2025/3037 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2471
Karar No : 2025/3037
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU : Dava, uçak mühendisi olan davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 12/05/2022 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ün 2.1.6. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
DAVACININ İDDİALARI :
Davacı tarafından, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin EK-III maddesi kapsamında basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesinin yapılması alanında geçici kayıt numarası verilmesi talebinin zımnen reddedildiği, Yönetmelikte yetkili kişiler arasına uçak mühendislerinin dahil edilmediği, halbuki uçak mühendisliğinin makine mühendisliğinin bir dalı olması ve temel eğitimlerinin aynı olması sebebiyle kendisinin de aynı yetkinlikte olduğu, üretilen her uçak gövdesinin bir basınçlı kap olduğu, bahsi geçen alanlarda Almanya’da eğitim aldığı ve kendisine resmi bilirkişi olarak çalışma hakkı verildiği, 1995 yılından beri bu tür tesislerin imalatlarının denetimi ve basınç testlerinde bilirkişi olarak görev yaptığı ve Yönetmeliğin ilgili maddesinin Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Davalı idare tarafından, Yönetmelikte periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin belirlenmesinde lisans mezuniyeti esas alınarak bir değerlendirme yapıldığı, Yönetmeliğin hazırlanış sürecinde meslek odalarının görüş ve değerlendirmelerine açıldığı ve gelen talepler ışığında tekrar değerlendirilerek nihai hale getirildiği, değerlendirme sürecinde uçak, havacılık ve uzay mühendislik meslek dalı komisyonunu bünyesinde bulunduran TMMOB Makine Mühendisleri Odası tarafından herhangi bir itiraz gelmediği, davacının aynı yetkinliğe sahip olduğu iddiasının doğrulanmasının ancak lisans programlarının kapsamının değerlendirilmesi suretiyle olabileceği, Bakanlığın görev tanımı içinde böyle bir denklik değerlendirmesi yapma yetkisinin bulunmadığı, bu değerlendirmenin Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılmasının uygun olacağı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin ve düzenlemenin (eksik hüküm nedeniyle) iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; uçak mühendisi olan davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ü uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 12/05/2022 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile anılan işlemin dayanağı olan, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ünün 2.1.6. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun "İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "İlgili bakanlıkların görüşü alınarak, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, sürdürülmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi amacıyla; işyeri bina ve eklentileri, iş ekipmanı, işin her safhasında kullanılan ve ortaya çıkan maddeler, çalışma ortam ve şartları, özel risk taşıyan iş ekipmanı ve işler ile işyerleri, özel politika gerektiren grupların çalıştırılması, işin özelliğine göre gece çalışmaları ve postalar hâlinde çalışmalar, sağlık kuralları bakımından daha az çalışılması gereken işler, gebe ve emziren kadınların çalışma şartları, emzirme odaları ve çocuk bakım yurtlarının kurulması veya dışarıdan hizmet alınması ve benzeri özel düzenleme gerektirebilecek konular ve bunlara bağlı bildirim ve izinler ile bu Kanunun uygulanmasına yönelik diğer hususlar"; aynı fıkranın (b) bendinin (3) numaralı alt bendinde de, "İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunacak kişi, kurum ve kuruluşların; görev, yetki ve yükümlülükleri, belgelendirilmeleri ve yetkilendirilmeleri" ile ilgili usul ve esasların Çalışma ve sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmış; "Belgelendirme, ihtar ve iptaller" başlıklı 31. maddesinde de, "İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan, ölçüm ve analizleri yapan kişi, kurum, kuruluşlar ve eğitim kurumları ile ilgili olarak yetkilendirme ve belgelendirme bedelleri, bu kişi ve kurumlara getirilen kuralların ihlali hâlinde hafif, orta ve ağır ihtar olarak kayda alınması ile yetki belgelerinin geçerliliğinin doğrudan veya ihtar puanları esas alınarak askıya alınması ve iptaline dair usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan haliyle 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Görev" başlıklı 2. maddesinde, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevleri şunlardır: ... g) İş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemek, ... r) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önleyici ve koruyucu hizmetleri yürütenlerin niteliklerini belirlemek, eğitimlerini ve sertifikalandırılmalarını sağlamak, ..."; "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü" başlıklı 12. maddesinde, "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) İş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak. ... l) İş sağlığı ve güvenliği alanında ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak ve bu tür hizmetleri verecek özel ve tüzel kişi ve kuruluşların niteliklerini belirlemek, yetki vermek, yetkilerini iptal etmek, kontrol ve denetimini sağlamak. ..."; "Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 34. maddesinde de, "Bakanlık, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir." hükümleri düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin, 18/02/2022 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle dayanakları arasında yer verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı" başlıklı üçüncü bölümünün "Görev" başlıklı 86. maddesinin 1. fıkrasında, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır: ... f) İş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemek,
j) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önleyici ve koruyucu hizmetleri yürütenlerin niteliklerini belirlemek, eğitimlerini ve sertifikalandırılmalarını sağlamak, k) Kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak."; "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü" başlıklı 90. maddesinin 1. fıkrasında, "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: c) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önlemek ve koruyucu hizmetleri yürütmek üzere görevlendirilecek işyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları ve diğer görevlilerin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve belgelendirme usul ve esaslarını belirlemek, ... e) İş sağlığı ve güvenliği alanında ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak ve bu tür hizmetleri verecek özel ve tüzel kişi ve kuruluşların niteliklerini belirlemek, yetki vermek, yetkilerini iptal etmek, kontrol ve denetimini sağlamak, f) İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek, gerektiğinde yetkilerini iptal etmek, hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak, belgelerini vermek," hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine dayanılarak çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "... f) İş ekipmanı: İşin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz, teçhizat, tesis ve tesisatı, ... m) Periyodik kontrol: İş ekipmanlarının, bu Yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve/veya test faaliyetlerini, n) Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi: Bu Yönetmelikte belirtilen iş ekipmanlarının teknik özelliklerinin gerektirdiği ve EK-III’te yer alan istisnalar saklı kalmak kaydıyla EKİPNET’e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerleri,... " olarak tanımlanmış; "İş ekipmanının periyodik kontrolü" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "İş ekipmanının güvenliğinin kurulma ve montaj şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ekipmanın kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce, önemli bakım ve onarımlardan sonra ve her yer değişikliğinde ekipmanın, periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından periyodik kontrolü yapılır. İskeleler, sütunlu çalışma platformları veya kule krenler gibi ilk kurulumdan sonra yükseltilebilen veya değişikliğe uğratılabilen iş ekipmanları, yükseltilmesi veya değişikliğe uğratılması sonrasında iş ekipmanının yapılan değişiklikleri içerecek şekilde periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından periyodik kontrolü yapılır."; "Akreditasyon, yetkilendirme ve eğitim" başlıklı 14. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında; periyodik kontrol yapacak muayene kuruluşlarına akreditasyon, kişilere yetkilendirme ve eğitim zorunluluğu getirmeye ve bu kişi ve kuruluşlara yönelik denetim yapmaya Bakanlık yetkilidir. (2) Eğitim, temel eğitim ile sonrasında düzenlenecek ileri ve uygulamalı eğitimleri kapsar. Tüm eğitimlerin içerikleri, süresi, eğitici ve eğitim kurumlarında aranacak nitelikler, devam zorunluluğu, sınav ve başarı kriterleri gibi konulara yönelik usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir. Belirlenen şartlarda eğitimlerini başarıyla tamamlayan kişiler; periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi unvanını almaya hak kazanır. (3) Birinci fıkra kapsamında kişilere getirilecek zorunluluklar iş ekipmanları esas alınarak Bakanlıkça çıkarılacak Tebliğ ile belirlenir."; "Geçici kayıt numarası" başlıklı Geçici 2. maddesinde de, (1)İş ekipmanları için periyodik kontrol yapacak kişilere eğitim alma yükümlülüğü tamamlanıncaya kadar geçici kayıt numarası verilir. 14 üncü madde kapsamında çıkarılacak Tebliğde yer alacak iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri için belirlenen süre içerisinde eğitim alma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler ilgili iş ekipmanının periyodik kontrolünü yapamaz ve rapor düzenleyemez." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Yönetmeliğin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ünün "Periyodik kontrole tabi iş ekipmanları" başlıklı 2. maddesinin "Basınçlı kap ve tesisatlar" başlıklı 1. fıkrasının 6. bendinde ise, "Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır." kuralına yer verilmiştir.
Davacı tarafından, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitiminin basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olduğu, bu nedenle Yönetmeliğin dava konusu maddesinin eksik düzenlendiği iddialarıyla bakılan dava açılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, davalı Bakanlığın, iş ekipmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan, ölçüm ve analiz yapan kişi, kurum ve kuruluşlar, bunların eğitim, yetkilendirme ve belgelendirilmeleri, iş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlere yönelik olarak düzenleme yapma yetkisinin bulunduğu açıktır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerinde iş ekipmanlarının kullanımı ile ilgili sağlık ve güvenlik yönünden uyulması gerekli asgari şartları belirlemek amacıyla yürürlüğe konulmuş olup 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren tüm işyerlerini kapsamaktadır.
Yönetmelikte, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerinin de ne şekilde yapılacağı belirlenmiş, Ek III'de, bakım, onarım ve periyodik kontroller ile ilgili hususlara yer verilerek, basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerinin, yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılacağı düzenlenmiş, ancak, basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişiler arasında uçak mühendislerine yer verilmemiştir.
Yönetmeliğin Ek III'ünün 2.1.6. maddesinde, uçak mühendislerine yer verilmemesinin eksik düzenleme niteliğinde olup olmadığına ilişkin bulunan uyuşmazlığın çözümü için, Danıştay 10. Dairesinin 24/11/2022 tarihli ve E:2022/4140 sayılı ara kararı ile, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitiminin içeriğinin basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olup olmadığının, Yönetmelikte yer verilen kişiler de dikkate alınmak suretiyle değerlendirilmesinin ve uçak mühendislerinin aldıkları eğitimlerin dava konusu düzenlemelerde yer alan iş ve görevleri yerine getirmeye elverişli ve yeterli olup olmadığının bildirilmesi istenilmiş, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 14/04/2023 tarih ve 27587 sayılı cevabi yazısında da; 2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik 43/b maddesi uyarınca, Üniversitelerarası Kurul’un görüşü de dikkate alınarak, uçak mühendislerinin aldıkları eğitimlerin, dava konusu İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin ilgili maddesinde yer alan iş ve görevleri yerine getirmeye elverişli ve yeterli olduğu bildirilmiştir.
Bu durumda, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitimi, basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olmasına karşın, dava konusu 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ünün 2.1.6. maddesinde uçak mühendislerine yer verilmediği anlaşıldığından, eksik düzenleme içeren dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Öte yandan, uçak mühendisi olan davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ü uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 12/05/2022 tarihli başvurunun, Yönetmeliğin dava konusu Ek-III'ünün 2.1.6. maddesi uyarınca zımnen reddedildiği görülmekte olup, eksik düzenleme nedeniyle hukuka aykırı bulunan Yönetmelik hükmü uyarınca tesis edilen dava konusu bireysel işlemde de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ü uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 12/05/2022 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile, bu işlemin dayanağı olan, Yönetmeliğin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ünün 2.1.6. maddesinin eksik düzenleme nedeniyle uçak mühendisleri yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Uçak mühendisi olan davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ü uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye 12/05/2022 tarihinde başvurulmuştur.
Davalı idare tarafından davacının başvurusu zımnen reddedilmiştir.
Bunun üzerine, davacı tarafından, anılan başvurunun zımnen reddedilmesinin dayanağı olduğu ileri sürülen, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ün 2.1.6. maddesinin ve zımnen ret işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
Dava açıldıktan sonra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı yazısıyla, başvurusunun "uçak mühendisi olması ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin EK-III'ün 2.1.6. maddesinde uçak mühendislerine yer verilmemesi" nedeniyle reddedildiği davacıya bildirilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun "İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "İlgili bakanlıkların görüşü alınarak, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, sürdürülmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi amacıyla; işyeri bina ve eklentileri, iş ekipmanı, işin her safhasında kullanılan ve ortaya çıkan maddeler, çalışma ortam ve şartları, özel risk taşıyan iş ekipmanı ve işler ile işyerleri, özel politika gerektiren grupların çalıştırılması, işin özelliğine göre gece çalışmaları ve postalar hâlinde çalışmalar, sağlık kuralları bakımından daha az çalışılması gereken işler, gebe ve emziren kadınların çalışma şartları, emzirme odaları ve çocuk bakım yurtlarının kurulması veya dışarıdan hizmet alınması ve benzeri özel düzenleme gerektirebilecek konular ve bunlara bağlı bildirim ve izinler ile bu Kanunun uygulanmasına yönelik diğer hususlar"; aynı fıkranın (b) bendinin (3) numaralı alt bendinde de, "İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunacak kişi, kurum ve kuruluşların; görev, yetki ve yükümlülükleri, belgelendirilmeleri ve yetkilendirilmeleri" ile ilgili usul ve esasların davalı Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmış; "Belgelendirme, ihtar ve iptaller" başlıklı 31. maddesinde ise, "İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan, ölçüm ve analizleri yapan kişi, kurum, kuruluşlar ve eğitim kurumları ile ilgili olarak yetkilendirme ve belgelendirme bedelleri, bu kişi ve kurumlara getirilen kuralların ihlali hâlinde hafif, orta ve ağır ihtar olarak kayda alınması ile yetki belgelerinin geçerliliğinin doğrudan veya ihtar puanları esas alınarak askıya alınması ve iptaline dair usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan haliyle 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Görev" başlıklı 2. maddesinde, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevleri şunlardır: ...
g) İş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemek, ...
r) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önleyici ve koruyucu hizmetleri yürütenlerin niteliklerini belirlemek, eğitimlerini ve sertifikalandırılmalarını sağlamak, ...";
"İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü" başlıklı 12. maddesinde, "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır:
a) İş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak. ...
l) İş sağlığı ve güvenliği alanında ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak ve bu tür hizmetleri verecek özel ve tüzel kişi ve kuruluşların niteliklerini belirlemek, yetki vermek, yetkilerini iptal etmek, kontrol ve denetimini sağlamak. ...";
"Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 34. maddesinde de, "Bakanlık, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir." hükümleri düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin, 18/02/2022 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle dayanakları arasında yer verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı" başlıklı üçüncü bölümünün "Görev" başlıklı 86. maddesinin 1. fıkrasında, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:
f) İş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemek,
j) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önleyici ve koruyucu hizmetleri yürütenlerin niteliklerini belirlemek, eğitimlerini ve sertifikalandırılmalarını sağlamak,
k) Kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak.";
"İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü" başlıklı 90. maddesinin 1. fıkrasında, "İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
c) İşyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önlemek ve koruyucu hizmetleri yürütmek üzere görevlendirilecek işyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları ve diğer görevlilerin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve belgelendirme usul ve esaslarını belirlemek,
e) İş sağlığı ve güvenliği alanında ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak ve bu tür hizmetleri verecek özel ve tüzel kişi ve kuruluşların niteliklerini belirlemek, yetki vermek, yetkilerini iptal etmek, kontrol ve denetimini sağlamak,
f) İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek, gerektiğinde yetkilerini iptal etmek, hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak, belgelerini vermek," hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda anılan mevzuata dayanılarak çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,
"f) İş ekipmanı: İşin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz, teçhizat, tesis ve tesisatı,
m) Periyodik kontrol: İş ekipmanlarının, bu Yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve/veya test faaliyetlerini,
n) Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi: Bu Yönetmelikte belirtilen iş ekipmanlarının teknik özelliklerinin gerektirdiği ve EK-III’te yer alan istisnalar saklı kalmak kaydıyla EKİPNET’e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerleri,";
"İş ekipmanının periyodik kontrolü" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "İş ekipmanının güvenliğinin kurulma ve montaj şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ekipmanın kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce, önemli bakım ve onarımlardan sonra ve her yer değişikliğinde ekipmanın, periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından periyodik kontrolü yapılır. İskeleler, sütunlu çalışma platformları veya kule krenler gibi ilk kurulumdan sonra yükseltilebilen veya değişikliğe uğratılabilen iş ekipmanları, yükseltilmesi veya değişikliğe uğratılması sonrasında iş ekipmanının yapılan değişiklikleri içerecek şekilde periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından periyodik kontrolü yapılır.";
"Akreditasyon, yetkilendirme ve eğitim" başlıklı 14. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında; periyodik kontrol yapacak muayene kuruluşlarına akreditasyon, kişilere yetkilendirme ve eğitim zorunluluğu getirmeye ve bu kişi ve kuruluşlara yönelik denetim yapmaya Bakanlık yetkilidir.
(2) Eğitim, temel eğitim ile sonrasında düzenlenecek ileri ve uygulamalı eğitimleri kapsar. Tüm eğitimlerin içerikleri, süresi, eğitici ve eğitim kurumlarında aranacak nitelikler, devam zorunluluğu, sınav ve başarı kriterleri gibi konulara yönelik usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir. Belirlenen şartlarda eğitimlerini başarıyla tamamlayan kişiler; periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi unvanını almaya hak kazanır.
(3) Birinci fıkra kapsamında kişilere getirilecek zorunluluklar iş ekipmanları esas alınarak Bakanlıkça çıkarılacak Tebliğ ile belirlenir.";
"Geçici kayıt numarası" başlıklı Geçici 2. maddesinde ise, (1) İş ekipmanları için periyodik kontrol yapacak kişilere eğitim alma yükümlülüğü tamamlanıncaya kadar geçici kayıt numarası verilir. 14 üncü madde kapsamında çıkarılacak Tebliğde yer alacak iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri için belirlenen süre içerisinde eğitim alma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler ilgili iş ekipmanının periyodik kontrolünü yapamaz ve rapor düzenleyemez." düzenlemeleri yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ün "Periyodik kontrole tabi iş ekipmanları" başlıklı 2. maddesinin "Basınçlı kap ve tesisatlar" başlıklı 1. fıkrasının 6. bendinde, "Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır." düzenlemesi bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerinde iş ekipmanlarının kullanımı ile ilgili sağlık ve güvenlik yönünden uyulması gerekli asgari şartları belirlemek amacıyla yürürlüğe konulmuş olup 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren tüm işyerlerini kapsamaktadır.
Yönetmelikte iş ekipmanlarında bulunacak asgari gereklerle ilgili kurallara yer verilmiş ve iş ekipmanlarının periyodik kontrollerinin de ne şekilde yapılacağı belirlenmiştir.
Yönetmelik EK-III'ünde bakım, onarım ve periyodik kontroller ile ilgili hususlara yer verilmiş ve basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerinin, yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılacağı düzenlenerek basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişiler arasında uçak mühendislerine yer verilmemiştir.
Davacı tarafından, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitiminin basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olduğu ileri sürülerek Yönetmeliğin dava konusu maddesinin eksik düzenleme içermesi nedeniyle iptali istenilmektedir.
Öncelikle, 6331 ve 3146 sayılı Kanunlar ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yukarıda aktarılan hükümlerinden de görüleceği üzere, davalı Bakanlığın, iş ekipmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan, ölçüm ve analiz yapan kişi, kurum ve kuruluşlar, bunların eğitim, yetkilendirme ve belgelendirilmeleri, iş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlere yönelik olarak düzenleme yapmaya yetkili olduğunda duraksama bulunmamaktadır.
Yönetmelik EK III'ün 2.1.6. maddesinde uçak mühendislerinin yer almamasının eksik düzenleme niteliğinde olup olmadığına ilişkin bulunan uyuşmazlığın çözümü için Danıştay Onuncu Dairesinin 24/11/2022 tarihli ara kararı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitiminin içeriğinin basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olup olmadığının Yönetmelikte yer verilen kişiler de dikkate alınmak suretiyle değerlendirilmesinin ve uçak mühendislerinin aldıkları eğitimlerin dava konusu düzenlemelerde yer alan iş ve görevleri yerine getirmeye elverişli ve yeterli olup olmadığının bildirilmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 14/04/2023 tarih ve 27587 sayılı cevabi yazısı ile konunun 12/04/2023 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik 43/b maddesi uyarınca, Üniversitelerarası Kurul’un görüşü de dikkate alınarak, uçak mühendislerinin aldıkları eğitimlerin dava konusu İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin ilgili maddesinde yer alan iş ve görevleri yerine getirmeye elverişli ve yeterli olduğunun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirilmesinin uygun olduğuna karar verildiği görülmektedir.
Bu nedenle, uçak mühendislerinin almış oldukları mühendislik eğitiminin içeriğinin basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapabilmeleri için yeterli olduğu, ancak dava konusu 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ün 2.1.6. maddesinde uçak mühendislerine yer verilmediği anlaşıldığından, eksik düzenleme içeren dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka uyarlık görülmemektedir.
Öte yandan, uçak mühendisi olan davacı tarafından, 25/04/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı Ek-III'ü uyarınca basınçlı kap ve tesisatların periyodik muayenesini yapabilmesi için geçici kayıt numarası verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 12/05/2022 tarihli başvurunun, Yönetmeliğin dava konusu EK-III'ün 2.1.6. maddesi uyarınca zımnen reddedildiği anlaşıldığından, Dairemiz kararıyla eksik düzenleme nedeniyle hukuka aykırı bulunan Yönetmelik hükmü uyarınca tesis edilen dava konusu bireysel işlemde de hukuka uygunluk bulunmadığı anlaşılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Yönetmeliğin "Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar" başlıklı EK-III'ün 2.1.6. maddesinin İPTALİNE,
2.12/05/2022 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 14/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar