Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2025/2765 E. , 2025/6638 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/2765
Karar No : 2025/6638
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Madencilik Sanayi ve Ticaret A. Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Polatlı ilçesi, ... Mahallesi sınırları içinde kalan II (a) grubu maden (kalker) işletme ruhsat (Sicil:...) sahası içinde kalan ... ada, ... parsel sayılı mera vasıflı taşınmazın 81.600,00 m²'lik kısmı için 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14/a maddesi uyarınca mera tahsis amacı değişikliği yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ...tarih ve... sayılı Ankara Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...dare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacının başvurusu üzerine hazırlanan 08/05/2019 tarihli Mera İnceleme Raporu doğrultusunda Mera Komisyonunun ...tarih ve ... sayılı kararıyla davacının başvurusunun reddedildiği görülmekle birlikte, anılan taşınmazın zayıf mera vasfında olduğu ve mevcut haliyle kaba yem ihtiyacını karşılamadığı tespitlerine yer verilmesine rağmen dava konusu taşınmazın mera vasfının değiştirilmesinde zaruret halinin olup olmadığı, mahallede bulunan çiftçi hane halkının yem ihtiyacını karşılaması için alternatif alan olup olmadığı, tahsis değişikliği talebinin reddinde üstün kamu yararı bulunup bulunmadığı hususlarına ilişkin gerekli ve yeterli tespit yapılmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği, öte yandan işbu kararın doğrudan söz konusu yerin mera vasfının değiştirilmesi sonucunu doğurmayacağı, mevzuat çerçevesinde gerekli inceleme ve araştırma yapılarak idarece tekrar değerlendirmeye tabi tutulacağının açık olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusunun kabulüne ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının, Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/02/2024 tarih ve E:2021/4096, K:2024/691 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, tarımsal yönden değişikliğin uygun olmadığına yönelik bilirkişi görüşünde gerekli tedbirlerin alınmaması durumunda tarımsal açıdan çevrenin zarar göreceğinin belirtildiği, faaliyete başlanılmasından sonra ÇED raporu doğrultusunda gerekli tedbirlerin alınmamasının ayrıca yaptırıma tabi olması nedeniyle gerekli tedbirlerin alınması halinde herhangi bir olumsuzluk yaşanmayacağının anlaşıldığı, tahsis amacı değişikliği istenilen alanda ekonomik ve işletilebilir maden rezervi bulunduğu, bu madenin işletilmesinin yerleşim yerine ve doğal kaynaklara zarar vermeyeceği ve yatırımın gerçekleştirilmesinin, uyuşmazlık konusu mera parseli kesiminin mera olarak muhafaza edilmesi durumundaki potansiyeli dikkate alındığında kamu yararına aykırı olmayacağı sonucuna ulaşıldığından, tahsis amacı değişikliği isteminin reddine ilişkin dava konusu işlemde bu nedenle hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak, istinaf başvurusunun belirtilen gerekçe ile reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idare teknik elemanlarınca bir çok konuda ölçüm ve analiz yapıldığı, yerel mahalli insanlarla görüşüldüğü, diğer kamu kurum ve otoriteleriyle beraber faaliyet yürütüldüğü, diğer kamu otoritelerinin teknik ve fiziki imkanlarından yararlanıldığı ve tüm bunların birleştirilmesi sonrasında rapor hazırlanarak usul ve mevzuata uygun idari işlemin tesis edildiği, ilk derece mahkemesi tarafından eksik inceleme sonucu karar verildiği, zira bu karardan sonra davacı şirketçe bahse konu bölgede yapılacak faaliyetin meranın geri döndürülemez şekilde vasfını yitirmesine neden olacağı, ayrıca söz konusu mera alanının yöredeki üreticilerin bile ihtiyacını karşılamadığı açıkken, mera yeterli değil diyerek meranın tamamıyla varlığına son verilmesinin üreticiyi tamamıyla mağdur edecek konuma soktuğu, bu hususun saha araştırması sırasında bizzat üreticiler tarafından dile getirildiği, ayrıca meranın ıslah edilmesiyle geliştirilmesi mümkün olduğu halde, inşaat-madencilik sahasına açılmasına izin verilmesi karşısında vasfını tamamen yitirmesine sebebiyet vereceği ve yörenin üreticisinin yem girdilerinin de artacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar vermeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ankara ili, Polatlı ilçesi, ... mahallesi sınırları içinde kalan II (a) grubu maden (kalker) işletme ruhsatı (Sicil:...) davacı şirket adına düzenlenmiştir. Söz konusu maden sahası ile ilgili olarak ... ada, ... parsel sayılı 2.546.897,07 m² yüzölçümlü mera vasıflı taşınmazın 81.600,00 m²'lik kısmının 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca mera tahsis amacının değiştirilmesi istemiyle 10/07/2017 tarihinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü'ne başvuruda bulunulmuştur.
Başvuru üzerine Maden İşleri Genel Müdürlüğü 08/01/2018 tarihli Olur'u ile mera tahsis amacı değişikliğinin yapılması konusunda Ankara Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'ne teklifte bulunulmasına karar verilerek Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Ankara Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünden davacı şirketin mera tahsis amacı değişikliğinin değerlendirilmesi talebinde bulunulmuştur. Davacının tahsis amacı değişikliğine dair alanın küçültülmesi talebi üzerine tahsis amacı değişikliğinin 8,16 hektar alan için yapılmasının istenildiği hususu ...tarih ve ... sayılı yazı ile Ankara Valiliğine bildirilmiştir.
İl Mera Komisyonu'nun ...tarih ve ... sayılı kararı ile; " ..çiftçi hane reislerinin ve mera teknik ekibinin tahsis amacı değişikliğine olumsuz görüş vermiş olması, mahallede kaba yem açığının bulunması, mahallenin yeni mera alanlarına ihtiyacının bulunması, talep edilen alanın mahalle mesken alanına, tarım alanlarına yakın olması, talebin mahalle halkının tepkilerine neden olacak olması ve şirket tarafından gündeme konu talep alanı ile aynı ruhsat içerisinde bulunan ve talep alanına sınır olan işletme ruhsat alanı için aynı şirket adına 11/09/2010 tarihinde kadar tahsis amacı değişikliği uygun görülen meranın tahsis amacı değişikliği süresi sonunda Mera Kanunu, Mera Yönetmeliği ve şirket ile yapılan Geri Dönüşüm Sözleşmesi gereği yasal süresi içerisinde eski haline getirilmediğinden, Maliye Hazinesince adı geçen tüzel kişilik aleyhine dava açıldığı ve dava sürecinin halen devam etmesi nedeniyle, tahsis amacı değişikliği talebinin uygun olmadığı" gerekçesiyle tahsis amacı değişikliği talebinin reddine karar verildiği, anılan Komisyon kararı dikkate alınarak tesis edilen ... tarih ve E:... sayılı Ankara Valiliği onayı üzerine Ankara Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemi ile tahsis amacı değişikliği isteminin reddine karar karar verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14. maddesinde; “Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan yerlerin, (...) ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır.'' düzenlemesine yer verilmiştir.
4342 sayılı Kanuna dayanılarak çıkartılan ve 31/07/1998 tarih ve 23419 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mera Yönetmeliği'nin ‘Tahsis Amacının Değiştirilmesi’ başlıklı 8. maddesinde (işlem tarihinde yürürlükte olan hali ile), “Mera, yaylak ve kışlak alanları ile umuma ait çayır, otlak ve kamu orta mallarının tahsis amacı; zaruri olan hallerde ilgili müdürlüğün Bakanlık İl Müdürlüğüne talebi, Komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, talep edilen alanın tamamının veya bir kısmının tahsis amacı valilikçe değiştirilebilir. Tahsis amacı değiştirilen alanların tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. İlgili müdürlüğün tahsis amacı değişikliği başvurularında, talebin amacını ve büyüklüğünü belirten belgelerle birlikte, istenen diğer belgelerin, asılları veya onaylı suretleri eklenir. Komisyon ilgili müdürlükten, gerekli gördüğü hallerde ek bilgi ve belge isteyebilir. Valiliğin kararına esas olacak rapor Komisyonca hazırlanarak, karar defterine geçirilir ve üyelerce imzalanır. İnceleme raporları Komisyona sunulmak üzere teknik ekipler vasıtasıyla hazırlanır. Tahsis amacı değişikliği talep edilen alan için teknik ekip tarafından hazırlanan rapor olumlu ise yirmi yıllık ot geliri de bir raporla tespit edilerek Komisyona teslim edilir. Teknik Ekip; inceleme raporunu istenen bilgi ve belgelere göre hazırlar, talep ile ilgili kesin görüşünü de belirterek raporu imzalar ve Mera Komisyonuna teslim eder. Teknik ekipçe hazırlanacak inceleme raporu; bölgedeki hayvan sayısı, hayvanın cinsi, kaba yem kaynakları, kaba yem üretimi, kaba yem açığı, üretilen kaba yemin ihtiyacı karşılama oranı ile tahsis amacının değiştirilmesi halinde kaba yem ihtiyacının nereden karşılanacağı, meranın vasfı, topografyası, toprak yapısı, vejetasyonun yapısı, otlatma kapasitesi, yatırım için talep edilen alanın dışında başka uygun alan olup olmadığı, yatırımın hangi parasal kaynaktan yapılacağı, köyün toplam merası, teknik ekibin kesin görüşü, çiftçi hane sayısı, çiftçi görüşü gibi bilgileri içerir. (…..)” hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mevzuat uyarınca, tahsis amacı değiştirilmedikçe meralardan, Mera Kanunu'nda gösterilenden başka şekilde yararlanılamayacağının düzenlendiği, Kanunda hangi durumlarda mera tahsis amacı değişikliği yapılacağının tahdidi olarak sayıldığı, tahsis amacı değişikliğine ilişkin hususlardan biri olan teknik ekip raporunun bölgedeki hayvan sayısı, hayvanın cinsi, kaba yem açığı, köyün toplam merası, çiftçi hane görüşü gibi detaylı bilgileri içerecek şekilde hazırlandığı görülmektedir.
Sonuçları itibarıyla çevresel ve kamusal etkileri bulunan madencilik faaliyetinin, mera olarak tahsis edilen alanda gerçekleştirilebilmesi için taşınmazın tahsis amacının değiştirilmesi gerektiği açık olduğundan, amaç değişikliğini gerektiren şartların mevcut olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu mera vasıflı taşınmazda madencilik faaliyeti yürütülebilmesi için tahsis amacı değişikliği yapılmasının uygunluğunun tespiti açısından Bölge İdare Mahkemesince keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmış; düzenlenen bilirkişi raporunda, bölgede kalker rezervi olduğu ve geçmiş dönemlerde açılmış bir mermer ocağı saptandığı, ruhsat sahasının eğimli bir yapıda olduğu ve yüzeye kadar çıkmış kalker kayaçları ve yaklaşık 15 cm kalınlığında bitkisel toprak örtüsü bulunduğu, temdit projesine göre sahadaki işletilebilir görünür rezervin 87.176.250 ton işletilebilir muhtemel rezervin ise 122.046.750 ton olduğu, projenin ekonomik ömrünün 379 yıl olduğu, tarımsal açıdan yapılan değerlendirmede, stok sahalarının boşaltılması ve depolanması sırasında oluşan ve çevreye yayılan tozun bitkilere olumsuz etkileri olacağı, tarımsal ürünlerin oluşacak tozdan ne kadar zarar göreceği ÇED raporuna göre alınacak tedbirlerin uygulanabilirlik oranı ve meteorolojik faktörlere göre değişeceği, tahsis amacı değişikliği istenen mera parselinin zayıf mera sınıfında olduğu, gerekli tedbirler alınmadığı takdirde madencilik faaliyetleri sonucu oluşacak toz nedeniyle talep edilen alanın çevresinde tarımsal faaliyet yapılan alanlarda tarım ürünlerinin zarar göreceği, arıcılık faaliyetlerine zarar vereceği, gerekli tedbirler alınmadığında tahsis amacı değişikliği talep edilen alan ile bu alan dışındaki alanların da zarar göreceği, tarımsal açıdan talebin uygun olmayacağı kanaatine varıldığı, sonuç olarak tahsis amacı değişikliğinin zirai yönden uygun bulunmadığı, madencilik ve çevre mühendisliği yönlerinden tahsis amacı değişikliğinin uygun bulunduğunun belirtildiği görülmüştür.
Öte yandan, dava konusu taşınmazın mera vasfının değiştirilmesinin talep edilmesi üzerine il mera komisyonunca görevlendirilen teknik ekip tarafından yerinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen inceleme raporunda, mahallede 424 büyükbaş ve 3802 küçükbaş hayvan varlığının bulunduğu, tahsis amacı değişikliği öncesi mevcut kaba yem ihtiyacı karşılanma oranının %3,48 olduğu ve tahsis amacı değişikliği yapıldığı takdirde bu oranın %3,44'e düşeceği, mahallede 50 çiftçi hanesi olduğu, talebe 26 çiftçi hane reisinin olumsuz görüş verdiği, 15 çiftçi hane reisine ulaşılamadığı, 9 çiftçi hane reisinin görüş bildirmediği, parselin vejetasyon yapısı itibarıyla %10 yem değerine sahip otlarla kaplı alan, %50 kayalık ve taşlık alan, %40 zararlı ot ve dikenlerle kaplı alandan oluştuğu, zayıf sınıf mera özelliği gösterdiği, taşınmazın VI. sınıf arazi özelliği gösterdiği, kaba yem açığının -12.672,54 ton/yıl olduğu, tüm mera alanlarının ıslah edilmesi durumunda dahi kaba yem açığını kapatabilecek durumda olmadığı, tahsis amacı değişikliğine konu parselinin mahalle mesken alanına yaklaşık 2.000,00 m - 2.200,00 m tarım alanlarına 200,00m - 400,00m uzaklıkta olduğu yönünde tespitlere yer verildiği görülmüştür.
Bu itibarla, mahallede ikamet eden halkın olumsuz görüş bildirmesi, söz konusu alanın yerleşim yerine ve tarım alanlarına yakın olması nedeniyle kalker ocağı olarak imalata başlandığında, toz, gürültü ve hava kalitesinin düşmesi ile tarım ve hayvancılığın olumsuz etkilenecek olması, mahallede halkın hayvancılık faaliyetini devam ettirmesi ve hayvanların bu merada otlatılmaya devam edilmesi zayıf sınıf mera özelliği gösterse de meranın ıslahının mümkün olduğu göz önüne alındığında dosyadaki inceleme, araştırma ve tespitlerin karar verilmesi için yeterli olduğu görülerek mera tahsis amacının değiştirilmesinin kamu yararına uygun olmayacağı sonucuna varılmış olup, bu kapsamda mera vasfı değişikliği talebinin reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu nedenle, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçe ile reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 10/09/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.
karar