Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/432 E. , 2025/1103 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/432
Karar No : 2025/1103
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aksu Çayı Taşkın Koruma Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Antalya ili, Aksu ilçesi, Çalkaya Mahallesinde yer alan ... ada ... parsel sayılı taşınmazda bulunan ... payların (toplamı 21.253 m² olmak üzere) ... tarih ve ... yevmiye numarası ile Maliye Hazinesi adına kaydedilmesi işleminin ve bu işlemin dayanağı toplulaştırma işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitlerin birlikte değerlendirilmesinden; Antalya ili, Aksu ilçesinde Dikili Araziler (Bahçeler) için Asgari Bölünemeyen Arazi Büyüklüğünün 10 Da (Dekar) = 10.000,00 m² olmasına rağmen, davalı idarenin toplulaştırma işlemi sonrası davacının taşınmazında 10.000,00 m²den küçük parsel oluşturduğu, bu nedenle davalı idarenin ... ada ... parsel sayılı taşınmazı oluştururken yaptığı uygulama ile 6200, 3083 sayılı Kanun hükümleri ile Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme İşlemleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine aykırı hareket ettiği; ayrıca, Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme İşlemleri Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesinin (c) bendinde belirtilen "Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler mümkün olduğunca eski maliklerine verilecek şekilde parselasyon planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır." ve (d) bendinde yer alan "Dikili tarım arazileri ile örtü altı tarımı yapılan araziler gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olur. Bu yerlerde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında belirlenen parsel büyüklükleri esas alınır." hükümleri uyarınca, davalı idarenin ... – ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda yeniden yaptığı imar uygulaması ile ... ada ... parsel sayılı taşınmazı oluştururken kök parselin uygulamadan önce tek kişi adına tam hisseli olması, davacının diğer parselleri ile bir bütün oluşturması ve sabit tesis niteliğinde olmasına rağmen 14003/61683 oranındaki hisseyi Maliye Hazinesi adına tescil ettirerek arazi toplulaştırmasının ana amacı olan bölünmüş olan tarım arazilerinin bir araya toplanması ilkesine aykırı işlem yapıldığı anlaşıldığından dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; bilirkişi raporu ve davalı idarenin istinaf ve bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi ile dava dosyasındaki bilirkişi raporu eki belgelerden, dava konusu toplulaştırma işlemi sonucu oluşturulan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 61.682,75 m², ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 187.085,03 m² ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın ise 137.046,28 m² olduğu görülmekle, toplulaştırma işlemi sonucu oluşan parsellerin asgari parsel büyüklüğü olan 10.000,00 m² şartını sağladığının anlaşıldığı, bu nedenle istinafa konu mahkeme kararının bu gerekçesinde hukuki isabet bulunmadığından bu gerekçenin mahkeme kararından çıkarılmasına, Mahkeme kararının yukarıda çıkarılan gerekçe dışında kalan gerekçesi ve sonucunda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığından, davacının istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Yapılan işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygun olduğu, bilirkişi raporunun hükme esas teşkil edecek yeterlilikte olmadığı, bilirkişi raporuna ve mahkeme kararına karşı yapılan itirazların değerlendirilmediği, dava konusu taşınmazlar üzerinde sabit tesis bulunduğu, Arazi Toplulaştırma Yönetmeliğinin 16. maddesinin (g) bendinde yer alan "Mevcut hali ile korunamayan, ancak korunması gereken sabit tesis içeren parsellerde kesinti miktarı kadar alan, öncelikle malikin diğer parsellerinden, bu yolla karşılanamaması halinde hazine arazisinin buraya taşınması ile hisseli hale getirilerek karşılanabilir." hükmü gereğince bu taşınmazlardan yapılacak kesintiler Hazine arazisinden karşılanmak koşuluyla Hazine arazisiyle müşterek olarak verilmesi gerektiği, yeni verilen parsellerin üçünün de Hazine arazisiyle müşterek olmaması adına ... ada ... parseldeki hisseleri yeni oluşan ... ada ... ve ... parsel sayılı taşınmazların sınırlarının aynı olması için kesinti miktarları kadar bu parsellere taşındığı, üç parselden yapılacak toplam kesinti miktarının da kadastro parseli olan ... ada ... parselin olduğu yerde ... ada ... parsel adıyla Hazine arazisiyle müşterek olarak verildiği, bu durumun davacının lehine olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun'un Ek 9. Maddesinde, (Ek: 19/4/2018-7139/7 md.) arazilerin tabii ve suni etkilerle bozulmasının ve parçalanmasının önlenmesi, parçalanmış arazilerde ise tabii özellikleri, kullanım bütünlüğü ve mülkiyet hakları gözetilerek birden fazla arazi parçasının birleştirilip ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden daha işlevsel yeni parsellerin oluşturulması ve bu parsellerin arazi özellikleri ve alanı değerlendirilerek kullanım şekillerinin belirlenmesi ile köy ve arazi gelişim hizmetlerinin sağlanması maksadıyla arazi toplulaştırmasının yapılacağı, arazi toplulaştırması projesinin uygulanacağı sınırlar içinde kalan alanın arazi toplulaştırması proje sahası olarak belirleneceği; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların DSİ’nin bağlı olduğu Bakanlık tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
07/02/2019 tarih ve 30679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Parsellerin yeniden düzenlenmesi" başlıklı 16.maddesinde; "a) Maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsel değer sayılarından azami yüzde on ortak tesislere katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilmeye çalışılır. c) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler mümkün olduğunca eski maliklerine verilecek şekilde parselasyon planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır. d) Dikili tarım arazileri ile örtü altı tarımı yapılan araziler gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olur. Bu yerlerde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında belirlenen parsel büyüklükleri esas alınır." hükümlerine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Antalya ili, Aksu ilçesi, ... Mahallesinde yer alan ... ada ... parsel sayılı taşınmazda bulunan 14003/61683-7250/61683 payların (toplamı 21.253 m² olmak üzere) ... tarih ve ... yevmiye numarası ile Maliye Hazinesi adına kaydedilmesi işleminin ve bu işlemin dayanağı toplulaştırma işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, arazi toplulaştırmasında davacının kök parselleri üzerinde kapama bahçeler ile yapıların durumunun göz önünde bulundurularak, kesinti sonrasında sabit tesis olan bahçe alanları küçülmeyecek ve bahçe başka kişilerin arazilerinde kalmayacak ve artık parsel oluşmayacak biçimde parselleme yapıldığı, arazi toplulaştırmasında ... parsel sayılı taşınmazın alanı 61.448,03 m² iken, kamu payı kesintisi neticesinde bu parselin hak edişinin 58.283,86 m²'ye düştüğü, ayrıca zorunluluk nedeniyle yapıları ve ağaçları müstakilen davacıya tahsis edebilmek ve sabit tesisleri müstakilen davacıya tahsisli parselde eski şekliyle muhafaza edebilmek için ... parsel sayılı taşınmazın hak edişi olan 58.283,86 m²'den 6.642,12 m²'nin ... parsel sayılı taşınmaz alanına, 11.241,74 m²'nin de ... parsel sayılı taşınmaz alanına aktarıldığı, bunun sonucunda ... parsel sayılı taşınmazın hak edişinden geriye 40.400,00 m² kaldığı, 40.400,00 m²'nin ... parsel sayılı taşınmaza tahsis edilmesi durumundaysa, ... sayılı kök parsel üzerindeki ağaçların bir kısmının üçüncü kişilerin arazisi üzerinde kalması halinin söz konusu olacağı, davacının toplulaştırma kapsamında başka taşınmazının bulunmaması nedeniyle, kalan 21.282,75 m²'nin zorunlu olarak üçüncü kişi hissesinden karşılanması gerektiği, aksi halde kök parselde kalan ağaçların başkasına tahsis edilen arazi üzerinde yer kalacağı, bu durumunsa davacı bakımından mülkiyet sorunlarına yol açacağının açık olduğu, öte yandan toplulaştırma işlemi ile kalan 21.282,75 m² 'nin Hazine adına kaydedildiği, Hazine taşınmazlarının ecrimisil ödeyerek kullanılması, Hazine taşınmazlarının kiralanmasına ilişkin mevzuat hükümlerine göre kiralayarak arazinin kullanılabilmesi, Hazine taşınmazlarının satışına ilişkin mevzuata göre Hazine hissesinin satın alınabilmesi gibi Hazineyle hissedâr olmanın, özel şahıslarla hissedâr olmaya nazaran muhtelif avantajlarının bulunduğu dikkate alındığında, hisselendirmenin özel şahıslar yerine Hazineyle yapılmasının arazi kullanımına yönelik kolaylığı bakımından hizmet gereklerine uygun olduğu, hisselendirmede hissedâr belirlemeye ilişkin takdir yetkisinin bu yönden de hukuka uygun kullanıldığı anlaşılmıştır.
Öte yandan; davacı tarafından Antalya ili, Aksu ilçesi, ... Mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu ... ada ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunu kabul eden ve davanın reddine karar veren ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyiz edilmesi üzerine Danıştay Dördüncü Dairesinin 16/01/2025 tarih ve E:2023/9931, K:2025/466 sayılı kararıyla onandığı görülmüştür.
Bu durumda, ... parsel sayılı taşınmazın hisseli tahsis edilmesinin teknik ve hukukî zorunluluktan ileri geldiği, ... parsel sayılı taşınmaza yapılan hisseli tahsiste mevzuata aykırılığın bulunmadığı, işlemin arazi toplulaştırmasının ilke ve esaslarına uygun yapıldığı sonucuna varıldığından işlemin iptali yönündeki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf istemini reddeden İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 24/02/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, "kesin hüküm" müessesesi düzenlenmemiş ve anılan Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, bir davaya ait şekli anlamda kesinleşmiş olan hükme karşın tarafları, konusu ve sebepleri aynı olan ikinci bir dava açılmış olması durumunda, bu davanın kesin hüküm nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği yargısal içtihatlarla kabul edilmiştir.
Dava dosyası ve Danıştay Dördüncü Dairesi'nin E:2023/9931 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden; temyizen incelenen davada Antalya ili, Aksu ilçesi, Çalkaya Mahallesinde yer alan ... ada ... parsel sayılı taşınmazda bulunan 14003/61683-7250/61683 payların (toplamı 21.253 m² olmak üzere) ... tarih ve ... yevmiye numarası ile Maliye Hazinesi adına kaydedilmesi işleminin ve bu işlemin dayanağı toplulaştırma işleminin iptali istemiyle 23/12/2019 tarihinde dava açıldığı, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun temyize konu kararla reddedildiği; öte yandan davacı tarafından işbu davada iptali istenen işlem ile aynı olan Antalya ili, Aksu ilçesi, ... Mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu ... ada ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istemli davanın 27/02/2020 tarihinde açıldığı, anılan davada ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunu kabul eden ve davanın reddine karar veren ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyiz edilmesi üzerine Danıştay Dördüncü Dairesinin 16/01/2025 tarih ve E:2023/9931, K:2025/466 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, işbu dosyada görülen davaya konu işleme karşı, davacının daha sonra bir başka dosyada yeniden dava açtığı, diğer dosyada açılan davada verilen İdare Dava Dairesi kararının Danıştay Dördüncü Dairesince onanarak kesinleştiği anlaşıldığından, İdare Dava Dairesince, işbu davanın bulunduğu aşamaya nazaran diğer dosyanın temyiz incelemesi tamamlanarak kesinleşmesi nedeniyle yukarıda sözü edilen "kesin hüküm" müessesesi dikkate alınarak karar verilmek üzere bozulması gerektiği görüşüyle Dairemizce verilen bozma kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.
karar