Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/451 E. , 2025/2878 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/451
Karar No : 2025/2878
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında Tokat ili, Zile İlçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasına ilişkin işlemin anılan parsel yönünden iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, toplulaştırma kapsamına alınan dava konusu parsellerin bulunduğu alanda Uygulama Alanının ve Derecelendirme Haritasının mevzuatta belirtilen
hususlar dikkate alınarak belirlendiği, toprak derecelendirmelerinin ve sınıflandırmalarının; arazinin varlığı, toprağın özelliği,
yerleşim yerine ve yola olan uzaklığı gibi hususlar gözetilerek yapıldığı, parsellerin indeks değerleri arasındaki dengenin gözetildiği, proje kapsamında yapılan KYP kesintisinin %5.8'lik katılım payı oranı ile yasal sınırın altında kaldığı dolayısıyla yapılan dava konusu arazi toplulaştırma işleminde toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; dava dosyasının ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu parselin toplulaştırma öncesinde 5 ve 6. derece alana isabet ettiği, davacıya tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin de 5 ve 6. derece alana isabet ettiği, parselin fiili kullanım alanına isabet edecek şekilde parsel geometrisinin düzeltilerek 6. derece alana doğru boyunun uzatıldığı, arazi ortalama derecesinin düştüğü ancak parsel alanında artış meydana geldiği, kök parselin ekilebilen alan olduğu, tahsis edilen parsel içinde toplanan küçük taş birikintisi bulunduğu, toplulaştırma alanındaki tump, taşlık, bataklık dere yatağı gibi hususlardan kaynaklı tesviye işlemlerinin toplulaştırma birimi tarafından giderilmesi gerektiği görüşüne yer verilmişse de, davacının kök parselinden düzenleme payı kesilmesi sonrasında parselin kuzeyindeki eğimin geometrisi düzeltilmek suretiyle mevcut yerinden verilmesinin mümkün olduğu, parselin doğuya doğru taşlık alana kaydırılmasının teknik bir zorunluluktan kaynaklanmadığı, kaydırılan kısmın kök parsele göre taşlık alanda kaldığı, daha verimsiz bir alan tahsisinin toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğu, toplulaştırma amacından çıkılarak yapılan tahsis işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı dolayısıyla dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin kararda hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, davacıların istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, taşınmazın yaklaşık 500 metrekarelik kısmının batısından geçen yolda kaldığı, parselin kuzeyinde de dağlık 100 metrekarelik tarım yapılamaz alanın bulunduğu, yeni planlanan parselin büyük oranda aynı yerde planlandığı, 9 dönümünün aynı yerinden, 4 dönümünün ise doğuya doğru uzatılarak parsel şeklinin mevzuatta düzenlenen 1/3-1/7 oranına uygun oluşturulduğu, yeni ve eski yerin aynı verimlilikte olduğu, puanlama farkının yola uzaklıktan kaynaklandığı, eskisine göre daha fazla yer verildiği, toplulaştırma işleminin hukuka uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması istenilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu kurala bağlanmış, 2.maddesinin (h) bendinde; Toprağın Derecelendirilmesinin, toplulaştırma işlemlerinde toprağın uygulama tarihindeki rayiç bedeli, verimliliği, özellikleri, yerleşim yerlerine olan mesafesi, konumu gibi unsurlar esas alınarak değiştirilecek toprakla denkliğini sağlamak olduğu kuralına yer verilmiştir.
07/02/2019 tarihli ve 30679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin, ''Arazi derecelendirmesi '' başlıklı 11. maddesinde, '' (1) Arazi toplulaştırması için ihtiyaç duyulan toprak etüt ve analizleri, arazi toplulaştırmasını yürüten DSİ veya proje idaresi tarafından yapılır veya yaptırılır.(2) Arazi derecelendirmesi, arazi derecelendirme komisyonu tarafından toplulaştırma alanında bulunan gerçek ve tüzel kişiler ile devlete ait arazilerin yerine aynı değerde yeni arazi verilebilmesi amacıyla proje birimince yapılır veya yaptırılır.(3) Arazi derecelendirmesinde; toprağın kalıcı ve değişken özelliklerini belirleyen toprak etütleri, arazinin yerleşim yerlerine veya işletme merkezlerine uzaklığı ile arazinin diğer özellikleri göz önüne alınarak konum ile büyüklüğünün değişimine esas olacak derecelendirme katsayıları belirlenir. Belirlenen katsayılar, kadastral parsellerin düzenlemeye giren alanları ile çarpılarak ilgili parsellere ait parsel değer sayıları elde edilir. Hesaplanan bu değerler parselasyon planlaması esnasında oluşacak yeni parsellerin bulunacağı yerin endekslerine bölünerek yeni parsel alanları belirlenir.(4) Derecelendirmede, arazi üzerindeki sabit tesisler dikkate alınmaz.(5) Toplulaştırma sahasında, dere yatağı, kanal, yol ve ark yerleri gibi ıslah edilerek parselasyon planına dâhil edilmesi düşünülen alanlar ile ilgili derecelendirme işlemleri, o yeri çevreleyen toprak sınıfları göz önünde bulundurularak yapılır.(6) Malikleri bilgilendirmede kolaylık sağlamak amacıyla arazi derecelendirme haritaları proje birimince uygun görülen ölçekte hazırlanır veya hazırlattırılır.(7) Toprak etüt haritaları, DSİ tarafından Arazi Toplulaştırma Alanlarında Toprak Etüt ve Derecelendirme Teknik Talimatı esas alınarak hazırlanır.(8) Parsel endeksi hesaplanırken toprak endeks puanı % 60, konum ve diğer özelliklere ilişkin puan % 40 oranında uygulanır. Birbirine yakın parsel endeks puanlarını içeren arazi grupları derecelendirme komisyonunca birleştirilebilir. (9) Arazi derecelendirme komisyonu tarafından denklik dönüşüm katsayıları tespit edilir, arazi derecelendirme haritası üretilir ve komisyon üyelerince onaylanır.'' düzenlemesi yer almaktadır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması,(...)hususlarına dikkat edilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Söz konusu kanun ve düzenleyici işlemlerden, tarım arazilerinin tarımsal verimliliğini optimize etmek, korunmasını ve üretimin sürekliliğini sağlamak amacıyla taşınmazların toplulaştırması yapılırken önceki taşınmazla yerine tahsis edilen taşınmazın olabildiğince maliklerin tercihleri esas alınarak ve bulunduğu yerden verilmesi, farklı yerden verilmesi zorunluluğu bulunması halinde ise bu durumun bilimsel, teknik ve hukuki gerekçeleri ortaya konularak toprak derecelendirmesinde eski ve yeni parseller arasında denkliğin sağlanması gerektiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; Davacı tarafından, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında Tokat ili, Zile İlçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasına ilişkin işlemin anılan parsel yönünden iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda İdare Mahkemesince mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda bilirkişi heyetince düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; ''Tokat ili, Zile ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yerine
toplulaştırma işlemi ile davacıya verilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazın eşdeğer ve yapılan tahsis
işlemlerinin toplulaştırma ilke ve kurallarına uygun olduğu, davacıya
mümkün olduğunca fiili kullanıma uygun olarak eski taşınmazının bulunduğu yerden tahsis yapıldığı, toplulaştırmada
akrabalık ilişkilerine dikkat edildiği, toplulaştırma alanındaki %5.81620’lük kesinti miktarının yasal sınır olan %10'dan az olduğu ve
her parselin yol, sulama ve kurutma hizmetleri gibi alt yapı imkanlarından faydalandırılması için yapıldığı, derecesi farklı alandan yapılan tahsislerde derece dönüşüm katsayısı kullanılarak alan
denkleştirmesi yapıldığı, derecesi düşük yere
yapılan tahsiste alan artması olduğu, davacılara eşdeğerlik ilkesi gözetilerek ayrıca tarım
işletmeciliğine uygun olarak müstakil parsel tahsis edildiği, uygulama etaplarında askı ilanlarının
yapılarak çiftçilerin bilgilendirildiği, toprak derecelendirmelerinin ve sınıflandırmalarının rayiç
bedel, ürün çeşidi, verimlilik, toprağın özelliği, sulama alanına uzaklığı ve konumu gibi hususlar
gözetilerek yapıldığı, kadastral alandan tahsis yapıldığından mağduriyet olmadığı, davacının
parselinin tapuda kayıtlı olduğu şekli ile yerinde bırakılmasının mümkün olmadığı, yeni ... ada ... nolu parselde denkleştirme nedeniyle 388.09 metrekare fazladan alan tahsis edildiği, toplulaştırma işlemi sonrasında arazilerin yoldan hizmet alacak şekilde
planlandığı ve bölgede sulama projesinin bulunmadığı, taşınmazda yapılan derecelendirme
çalışmalarında 5 ve 6. derece olduğu tespit edildiği ve toplulaştırma sonucunda aynı dereceye hakim
alandan parsel tahsis edildiği, 272 ada 6 nolu parsel 6. derece olan alana doğru büyüdüğünden derece
farklılığının alan dengelemesi ile giderildiği, davacıya verilen taşınmaz ile önceki taşınmazın bulunduğu konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer nitelikte olduğu dolayısıyla toplulaştırmanın kamu yararına, toplulaştırma ilke ve kuralları ile ilgili mevzuata uygun olduğu'' yönünde görüş ve tespitlere yer verilmiştir.
Bu durumda; söz konusu bilirkişi raporunda yer alan teknik ve bilimsel tespitlerin karara esas alınabilecek yeterlilikte olduğu, davacıya ait eski ... ada ... parsel sayılı 13.400 metrekarelik taşınmaz yerine verilen yeni parselin de müstakilen planlandığı, eskisi ile yenisinin toprak derecelendirmesinin parselin çoğunluğunun aynı yerden verilmesi sebebiyle hemen hemen aynı özellikte olduğu, derece farklılığının da davacıya fazladan verilen 400 metrekareye yakın bir alanla dengelendiği dolayısıyla parsellerin endeks değerlerinin dengelendiği, öte yandan eski parselin batısında taşınmazın 500 metrekarelik kısmını içine alacak şekilde yol planlanması sebebiyle tam olarak aynı yerden verilemeyeceği hususu teknik yönden gerekçeleriyle ortaya konulduğu, taşınmazın kuzey kısmının geometrik şekli düzeltilerek aynı yerden verilebileceği gerekçesi ile İdare Dava Dairesince verilen istinaf kabul, kaldırma dava konusu işlemin iptali yolunda karar verilmiş ise de anılan eski parselin kuzey kısmında yer alan Hazine parselinin dağlık olduğu ve tarıma elverişsiz olduğu dolayısıyla bu kısımdan parsele ilave yapılamayacağına ilişkin idarenin iddiasının aksi yönünde davacı tarafından dosyaya bilgi ve belge de sunulmadığı görüldüğünden davacının taşınmazına yönelik olarak yapılan arazi toplulaştırması işleminin toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka uygun olduğundan, bu itibarla belirtilen gerekçelerle İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Dava Dairesi kararında ise hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 06/05/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu mahkeme kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği oyuyla Dairemiz kararına katılmıyoruz.
karar