Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2025/544 E. , 2025/5161 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/544
Karar No : 2025/5161
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... İşletmeleri Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı uhdesinde bulunan Sicil:..., Sicil:... ve Sicil:... numaralı maden ruhsat alanlarıyla çakışmalı durumda olan ve ... Enerjisi Toptan Satış Anonim Şirketi'nce ... ili, ... ilçesi, ..., ..., ... ve ... Köyleri, ... ilçesi, ..., ... ve ... Köyleri, ... ili, ... ilçesi, ... ve ... Mahalleleri, ... ili, ... ilçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri hudutları dahilinde planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesinin revize edilmesi üzerine söz konusu revize koordinatlar için talep edilen görüşe istinaden ... ili sınırlarında yapılması planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi proje alanında mahallinde tetkik heyetince yapılan incelemeler de dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde belirlenen koordinatlar dâhilindeki toplam 862.77 hektar alanda anılan projenin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığına, söz konusu proje alanın, sistem kayıtlarında madenciliğe kapalı alan haline getirilmeyerek ER:... sayılı ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesi özel izin sahası olarak işlenmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısının, bir idari işlemin tesis edilmesinde sakınca bulunmadığının davacı dışındaki bir başka şirket olan ... Çevre İş Sağlığı ve Güvenliği Enerji Mühendislik Müşavirlik Danışmanlık Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine'ne bildirilmesine ilişkin hem görüş belirten hem de hazırlık işlemi mahiyetinde bir işlem olduğu, danışma kararları, görüş belirten kararlar, uygulama ve hazırlık işlemleri, bildirici ve iç düzen işlemleri gibi işlemlerin icraî nitelikte olmadığı ve idarî davaya konu edilemeyeceklerinden ve dava konusu işlemin idari davaya konu edilebilir nitelikte olmadığından bahisle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği, öte yandan, davacı şirket tarafından, mevcut ise dava dışı ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış Anonim Şirketince ... ili, ... ilçesi, ..., ..., ... ve ... Köyleri, ... ilçesi, ..., ... ve ... Köyleri, ... ili, ... ilçesi, ... ve ... Mahalleleri, ... ili, ... ilçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri hudutları dahilinde planlanan ......RES ve Enerji Depolama Tesisi projesine izin ve/veya ruhsat verilmesine dair işlem ya da işlemlere karşı 2577 sayılı Kanun hükümleri gözetilmek suretiyle dava açılabileceği de tabii olduğu gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu iznin icrai nitelikte olduğu, bahse konu karar neticesinde dava dışı ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş.'ne önlisans verilmesinin kararın icra edilebilir nitelikte olduğunun göstergesi olduğu, davalı idare tarafından dava konusu işlemle RES'e izin verilmiş olduğu, kendilerinin maden ruhsatlarının sahibi olduğu alana dava dışı ... tarafından ... Rüzgar Enerji Santrali ("RES") ve Enerji Depolama Tesisi ("EDT") yapılması durumunda şirketinin rezerv kaybına uğrayacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı uhdesinde bulunan Sicil:..., Sicil:... ve Sicil:... numaralı maden ruhsat alanlarıyla çakışmalı durumda olan ve ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış Anonim Şirketi'nce ... ili, ... ilçesi, ..., ..., ... ve ... Köyleri, ... ilçesi, ..., ... ve ... Köyleri, ... ili, ... ilçesi, ... ve ... Mahalleleri, ... ili, ... ilçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri hudutları dahilinde planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesinin revize edilmesi üzerine söz konusu revize koordinatlar için talep edilen görüşe istinaden ... ili sınırlarında yapılması planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi proje alanında mahallinde tetkik heyetince yapılan incelemeler de dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde belirlenen koordinatlar dâhilindeki toplam 862.77 hektar alanda anılan projenin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığına, söz konusu proje alanın, sistem kayıtlarında madenciliğe kapalı alan haline getirilmeyerek ER:... sayılı ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesi özel izin sahası olarak işlenmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idari işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından iptal davası açılabileceği belirtilmiş, aynı Kanun'un 14. maddesinde dava dilekçeleri üzerinde yapılacak ilk incelemede idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlemin dava konusu olup olmadığının inceleneceği, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, kesin ve yürütülmesi gereken nitelikte olmayan işleme karşı açılan davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinin 15. fıkrasında, "(Değişik fıkra:14/2/2019-7164/8 md.) Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan ya da gerçek veya tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, kamu yararı açısından yatırımların önceliği ve önemini tespit etmek üzere, ilgili Bakanlığın uygun görüşü alınarak Bakanlık tarafından verilir. Bakanlık tarafından alınan bu kararlar, kamu yararı kararı yerine geçer. Maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geldiği alanın ruhsattan taksir edilmesine veya ruhsatın iptal edilmesine Bakanlık tarafından karar verilir.
" hükmü; 16. fıkrasında, "(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler, mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için verilen ruhsatlar ile görünür rezervi belirlenmemiş diğer grup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki alanlar için, diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine Genel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bu alanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus var ise bu alanla ilgili karar Bakanlık tarafından verilir. İşletme ruhsat alanı içerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki bir alanda diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izni veya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, Bakanlık tarafından karar verilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğer yatırımlara engel teşkil etmez." hükmü; 17. fıkrasında, "(Değişik fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Bakanlık tarafından verilecek kararlarda; görünür rezerv alanı ile diğer yatırımın çakışması halinde öncelikle madenin makul bir sürede üretilebilme imkanının olup olmadığı, ara ve uç ürüne yönelik madenciliğe dayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda, tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif alanların bulunup bulunmadığı dikkate alınarak değerlendirme yapılır.
" hükmü; 18.fıkrasında, "(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.; Değişik: 4/2/2015-6592/4 md.) Bakanlık veya Genel Müdürlük tarafından gerekli görülmesi hâlinde hazırlatılan rapor, danışmanlık ücretleri, yapılacak tetkik ve incelemeler için gerekli yolluk, gündelik ve benzeri tüm harcamalar yatırımcı veya ruhsat sahibi tarafından karşılanır. Ayrıca Bakanlık veya Genel Müdürlük kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden işletmecisinin veya yatırım sahibinin yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir. (Ek cümle:14/2/2019-7164/8 md.) Yatırım çakışması işlemleri nedeniyle Bakanlıkça veya Genel Müdürlükçe herhangi bir sebeple ödenmek zorunda kalınan tutar, lehine karar verilen tarafa rücu edilir. Yatırım giderlerinin tespiti ve tazmin esasları Genel Müdürlük tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde tanımlanan iptal davalarına, idarenin tek yanlı irade beyanıyla, kişilerin hukuksal durumlarında değişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler konu edilir.
İdari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlemler, öğreti ve içtihatlarda idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare işlevine (idare hukuku alanına) ilişkin olarak yaptıkları ve ilgililer hakkında çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğurmak suretiyle hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir ifade ile ilgililerin hukukunu etkileyen irade açıklamaları olarak tanımlanmaktadır.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davacının uhdesinde bulunan Sicil:..., Sicil:... ve Sicil:... numaralı maden ruhsat alanlarıyla çakışmalı durumda olan ve ... Elektrik Enerjisi Toptan Satış Anonim Şirketi'nce ... ili, ... ilçesi, ..., ..., ... ve ... Köyleri, ... ilçesi, ..., ... ve...... Köyleri, ... ili, ... ilçesi, ... ve ... Mahalleleri, ... ili, ... İlçesi, ..., ... ve ... Mahalleleri hudutları dahilinde planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesinin revize edilmesi üzerine söz konusu revize koordinatlar için talep edilen görüşe istinaden ... ili sınırlarında yapılması planlanan ... RES ve Enerji Depolama Tesisi proje alanında mahallinde tetkik heyetince yapılan incelemeler de dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde belirlenen koordinatlar dâhilindeki toplam 862.77 hektar alanda anılan projenin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığına, söz konusu proje alanın, sistem kayıtlarında madenciliğe kapalı alan haline getirilmeyerek ER:... sayılı ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesi özel izin sahası olarak işlenmesine ilişkin işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısının, bir idari işlemin tesis edilmesinde sakınca bulunmadığının davacı dışındaki bir başka şirket olan ... Çevre İş Sağlığı ve Güvenliği Enerji Mühendislik Müşavirlik Danışmanlık Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine bildirilmesine ilişkin hem görüş belirten hem de hazırlık işlemi mahiyetinde bir işlem olduğu, danışma kararları, görüş belirten kararlar, uygulama ve hazırlık işlemleri, bildirici ve iç düzen işlemleri gibi işlemlerin icraî nitelikte olmadığı ve idarî davaya konu edilemeyeceklerinden ve dava konusu işlemin idari davaya konu edilebilir nitelikte olmadığından bahisle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Mahkemece dava konusu işlemin görüş belirten ve hazırlık işlemi mahiyetinde bir işlem olduğu belirtilmiş ise de, işlemin hukuki sonuç doğurup doğurmayacağının tespiti uyuşmazlığın çözümünde önem arzetmektedir. Bu itibarla, söz konusu işlemle toplam 862.77 hektar alanda anılan projenin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığına, söz konusu proje alanın, sistem kayıtlarında madenciliğe kapalı alan haline getirilmeyerek ER:... sayılı ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesi özel izin sahası olarak işlenmesine karar verildiği, anılan alanda madencilik faaliyetiyle birlikte ... RES ve Enerji Depolama Tesisi projesi faaliyetlerinin de başlayabileceği, ayrıca alınan karar ile madencilik faaliyetlerinin kısıtlanabileceği göz önünde bulundurulduğunda dava konusu edilmek istenilen işlemin bildirim niteliğinde değil hukuki sonuç doğuracak nitelikte bir işlem olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken, usul yönünden yapılan yargılama neticesinde verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan ... TL temyiz yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 28/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
karar